Tregime dhe kujtime nga Avdulla Berberi

 

Tregime dhe  kujtime nga Avdulla Berberi

Botim 1993, në Itali

 

 

 

Mos të jesh dakord me “gjuhën e njësuar” a don të thotë “dasi”?

 

Në muajin nëntor 1992 u mbajt në Tiranë një konferencë e njëanshme në lidhje me gjuhën shqipe. Pak u botue në shtypin partiak, në atë neokomunist ose në të ashtuquajturin shtyp i pavarur. Të nesërmen, u botue vetëm pikëpamja e Arshi Pipës, dërgue me faks asaj konference nga SHBA. A ka si të mos ketë pasë asnjë shkrimtar të mirëfilltë i cili të ketë kundërshtue vendimet e kësaj konference në lidhje me “gjuhën e  njësuar”, të krijueme nga disa shkrimtarë të formuem gjatë periudhës gjakatare dyzet e ca vjeçare? A ka se si të ketë pasë një “unitet” aq të madh që “gjuha e njësuar” të mbetet si gjuhë e përbashkët për të gjithë popullin shqiptar? Ky asht një absurditet. Vetëm në periudhën e frikës, të krimeve dhe të vendosjes së rregullave dhe të ligjeve me anë të dhunës dhe të imponimeve, vetëm atëhere mund të flitet për “unitet” të tillë.

Çdo shkrimtar, poet , student, autodidakt, i cili don ta njohë mirë gjuhën shqipe, duhet patjetër ta njohë shumë mirë veprat dhe studimet e bame nga personalitete të njohura të letërsisë shqiptare, si prof. Martin Camaj, Aleksandër Xhuvani, Maksimilian Lamberti, Arshi Pipa dhe shumë e shumë të tjerë.

Vetëm prof. Martin Camaj- citon Arshi Pipa në broshurën e tij “Mi të ashtuquajturën “gjuhë e njësuar”, botuar në revistën “Koha Jonë” në numrat 10,11 dhe 12 të vitit 1986-ja ka dalë me sinkronizue në një gramatikë tri gjuhët letrare, me të cilat shqipja është shkrue me shekuj, në gegënisht, toksënisht dhe arbërisht dhe kjo është një punë madhështore që e nderon autorin.

“Nuk asht koha me u marrë me një problem të tillë , “tani”- thonë disa fanatikë të “gjuhës së njësuar”, qoftë ata që e kanë gjuhën e nanës, si dhe disa që e kanë gjuhën e “burrit të nanës” (E.H), sepse ky kishte me qenë një problem “dasije”!!! Më vjen keq se edhe disa nga ata, të cilët nuk dinë ta shkruajnë dhe aq mirë “gjuhën e njësuar”, se për ta folë jo se jo, edhe disa nga ata, për arsye “ideologjikë, partiake” –thonë- “nuk asht koha tashti me u ngrejtë ky problem”.

 

Në burgun e Tiranës nga viti 1946 deri 1948 kam qenë bashkëvuejtës me prof. Selman Rizën. Ky për çështjen e unitetit të gjuhës shqipe anonte ma tepër për t’u marrë si bazë toskënishtja. Me shaka shumë të rinj i thonin : “Profesor  anoki nga fshati i grues”..Sa mirë qenë duke ia arritë objektivit të gjuhës së njësuar kolosat e gjuhës shqipe kur u muar si baza elbasançja?

 

Shkrimtarëve kosovarë të cilën “gjuhën e njësuar” e muarën si luftë kundër Serbit u heq kapelen dhe të më falin. Vëllezërit kosovarë dhe dibranë menduan se “baca Enver” diktatori i paskrupull, mendonte për “lirinë “ e tyre, kurse në fakt u provua se ai ia shiti këto vende të shenjta serbit armik shekullor.

Kam parasysh poezitë e poetit Ali Podrimja. Ia kam lexue të dy fazat e veprinmtarisë së tij. Sa ndryshim ka e para me të dytën, e sforcueme!

Megjithatë, të pretendosh se poetë si Fishta, Koliqi, Prenushi, Migjeni, Camaj, Pipa e shumë të tjerë nuk kuptohen nga studentët tanë, me atë gjuhë arkaike, asht mëkat, në mos me u quejt krim.

 

Po marr një shembull: “Ka ra rrezja ndër bajama” e poetit Vinçenc Prenushi,  që ka vuejtur në burgun e Burrelit.

Këtë vjershë ia pata tregue një shoqeje time, burri i të cilës ishte sekretar partie. Ajo të incizuar ia kish tregue atij, dhe ai e kishte pëlqyer jashtëzakonisht.

Sa e lehtë do ishte me marrë gjërat e mira të dy dialekteve kryesore?

Për shembull prapashtesat onjës dhe ënjës, si mësonjës, tregonjës, studjonjës, rrëfenjës, shërbenjës etj me të drejtë mund të zevëndësoheshin me ue dhe ye pra mësues, tregues, studiues, rrëfyes, shërbyes etj.

Koha e pakryeme e të gjitha foljeve në mënyrën dëftore në gegërisht ban si më poshtë: me punue, me tregue, me folë etj. Unë folsha, unë punofsha, unë tregofsha, unë hecsha etj. Toskënisht ban: unë folja, unë punoja, unë tregoja, unë andrroja, unë ecja, etj. Mue më tingëllon ma bukur dhe ma thjesht e dyta.  A ka ndonjë vështirësi të bëhet ky zevëndësim?

Lidhësja “që” në toskënisht asht më e përdorshme se lidhësja “qi” në gegënisht.

Zanorja “a” asht më tingëllues se zanoret “ë’ dhe â prandaj zevëndësimi i tyre me zanoren e bukur e sonante “a” nuk do kishte asnjë vështirësi.

Paskajorja: Vetëm në “gjuhën e njësuar” nuk ekziston paskajorja! Kur përkthehen nga shqipja në gjuhë të huaj dhe anasjellas ka probleme:

Shembuj: Lavorare në “gjuhën e njësuar’ përkthehet –shoh- ne vend me punue.

Dormire në “gjuhën e njësuar” përkthehet –flej- në vend  me flejtë

Punoj- po ta përkthesh tamam italisht duhet ta shkruash- lavoro dhe jo lavorare, prandaj një rregull i tillë nuk asht veçse një mashtrim.

Pra po të pranohet edhe paskajorja do të kemi një afrim shumë të madh në mes dy dialekteve kryesorë.

Vendosja e theksit mbi disa zanore në vend të gjysëm zanores “ë’ përdoret për të dallue emnat femnore. Shembull: dhom-ë, der-ë, port-ë, zyr-ë etj. Përdoret gjithashtu për të dallue njëjësin e shquar me shumisën e pashquar të disa emrave. P.sh.

Druar- njëjës i pashquar dhe druarë shumës i pashquar. Pra do të ishte ma mire të vihesh theksi” ’ ” mbi zanoret në trajtën e pashquar njëjës, se sa të shtohesh gjysëmzanorja “ë’ kështu që dallojmë njëjësin e pashquar nga shumësi i pashquar.

 

Shtojcë

 

Ka ra rrezja ndër bajâma

 

  1. Prenushi

 

Poeti- Ka ra rrezja ndër bajama,

T’binë e vet kshtu e pvet e âma

 

Nana- Ç’ke moj bi, qi po kjanë

Kjanë e fshânë dhe vetullat vrânë?

Vajza- Kjava shum mori lum nana,

Tue qindis me ra gjylpana,

M’ra gjylpana nën ballkue

Dhe jam ul tash m’e kërkue.

 

Nana- Poçka kje qi lot’t t’i nxorri,

Ku kje dhima, ku kje zori,

A po drŭ mos m’je harlisë

Qyshse kjan-o tue qindisë?

Pasha nanën nuk mund t’mbari

Qi t’më ndezet bija zhari,

Do t’a dijë e zeza nanë,

Pse ti vetullat shpesh m’i vrânë

Pse kah mot moj buza s’t’qeshet

Dhe n’arg’time zemra s’t’ndeshet

 

Vajza-Nuk âsht gjâ, moj nanë s’âsht gjâ

Dhe po t’tham asken s’jam vrâ,

Diçka vlon n’ket çerdhe zanash,

vlon dashni, si bija nanash,

Nanë dashnija m’ka molisë,

prandaj kjaj-o tue qindisë.

 

Nana- Tue thaftë goja, bijë ç’po thue,

a kaq shpejt ti m’je tërbue,

Pa shikjo moj bi kërcuna,

Se po bana i’herë e t’xuna,

bana e t’pava tue dalë derës,

s’ke shpëtim, jo mbetsha e mjerës.

 

Vajza- Jam shqiptare e bijë shqiptari,

E ata fjalës nanë s’mund t’i mbari,

S’ke me m’pa jo tue dalë derë,

Si kujto se s’m’ke për nderë,

As moj nanë nuk jam harlisë

Veçse kjaj-o tue qindisë,

Pse ajo dashni qi m’ka pengue,

Asht e denjë moj nanë për mue.

Nanë dashnija m’ka molisë,

prandaj kjaj-o tue qindisë.

 

Poeti-Bindej nana gja s’kuptonte,

Por të mirën kah ja donte,

Muer me t’ambël me i thanë e mjera:

 

Nana-Mori bijë, moj si pranvera,

pash njat diel e pash njat hanë,

Diftom sot ç’sokol ke xanë?

 

Vajza- Ç’far sokolit thue moj nanë,

T’thashë moj t’thashë, se s’ma mban ndera,

S’ma mban shpija s’ma mbanë ndera,

Me luajt menç moj nanë mbaj kuj,

S’i kam dhanë jo fjalë kërkuj,

E po t’tham se n’t’endut motit,

Po të jap qe bes’n e Zotit,

Se due fjalë me t’ligjrue,

Se kam mend me t’u largue,

Zemrën n’dyshë un s’mund t’a  ngajë,

M’len t’qindisi, m’len t’kjajë,

nanë dashnija m’ka molisë,

kjava mjaft…ma desht t’ligjroi,

 

Poeti- por ju kput ksaj fjala n’gojë,

Si fjalë tjera ma s’mund t’nxori

Mnafsh gjylpanë prap n’dorë i mori

Dhe punon e tue punue,

Sheh pëlhurën se asht mbarue

Dhe m’bi dy duer porsi florini,

mbi pëlhurë deka ja ngrini.

Kuku nana kjanë me lot,

Se ç’e gjenë të mjerën sot,

Se ç’e gjenë të mjerën nanë,

nën kët diel dhe nën kët hanë,

Merr pëlhurën qi pat end

Bija e sajë, kish pas kenë

KUQ E ZI mbi te qindisë,

Gjet dashninë qi e kish molisë.

Eni bija zana malit,

Ju qi kjani n’dekë ndaj djalit

Dhe pëmbys mbi kët bujare,

N’të nderoni binë shqiptare,

Se po kje se si kjo bijë,

Rriten vashat në Shqipni,

n’vend do t’shkoi e fjala e t’parvet,

Qi Shqipnija i takon shqiptaret,

Brohoritni n’gëzim e n’vajë,

Rrnoft Shqipnija dhe Flamuri i sajë.

A San Pietro Infine i libri di Cervo e Iannacone

A San Pietro Infine i libri di Cervo e Iannacone

150228 Frequentazioni e Testimonianze

Importante serata di cultura sabato 28 a San Pietro Infine, per la presentazione di due notevoli libri: “Frequentazioni letterarie – 2” di Aldo Cervo (Ed. Eva, Venafro, 2015, pp. 424, € 22,00) e Testimonianze 2007-2014” di Amerigo Iannacone (Ed. Eva, Venafro 2015, pp. 376, € 22,00).

In programma, dopo l’“Introduzione” di Maurizio Zambardi, Presidente dell’Associazione “Ad Flexum”, interventi di Giuseppe Napolitano, poeta e operatore culturale formiano, e di Antonio Vanni, poeta isernino. Seguiranno interventi degli autori.

Si tratta di due libri abbastanza simili.

Il libro di Aldo Cervo, scrittore caiatino, è un ponderoso volume di oltre quattrocento pagine che raccoglie presentazioni di libri, prefazioni, recensioni e simili, e fa seguito al precedente volume, “Frequentazioni letterarie”, del 2009.

Il libro dello scrittore venafrano Amerigo Iannacone raccoglie una sessantina di relazioni tenute in occasione di presentazioni di libri o di autori, tra il 2007 e il 2014.

«È un libro – come scrive Giuseppe Napolitano in prefazione – messo insieme parlando di libri, questo ulteriore volume della monumentale raccolta di letture che Amerigo Iannacone va componendo ormai da decenni – e sistemando da almeno dieci anni, da quando cioè decise che il cassetto era colmo».

Per l’occasione nella sala ci sarà un’esposizione di quadri del pittore naïf isernino Ugo Martino.

L’appuntamento è dunque per sabato 28 alle ore 17,00, a San Pietro Infine (CE), Ex Asilo, vicino la chiesa di San Nicola Vescovo e San Michele Arcangelo.

Skicë: “ZJUSHË LUMJA”, NJË JETË E PËRKUSHTUAR NDËRMJET NXËNËSVE… / Nga:Murat Gecaj

Skicë:

“ZJUSHË LUMJA”, NJË JETË E PËRKUSHTUAR NDËRMJET NXËNËSVE…

 

Nga:Murat Gecaj

 

 

1.-photo (1)

 

1.

Nuk ishte rasti i parë, që takohesha me “Zjushë Lumen”, siç e kanë quajtur breza të tërë nxënësish, në kryeqytetin tonë. Përkundrazi, kemi qenë të pranishëm në panaire vjetore të librit dhe në përurimin e disa botimeve etj. Gjithashtu, e kam vizituar shkollën 9-vjeçare “Dora d’Istria” të Tiranës, ku ajo ka shërbyer mësuese e drejtoreshë. Aty kam marrë pjesë në festën e bukur të luleve dhe kam dërguar dhuratë disa kopje të librit “Djali e Tigri”, të autorit suedez Lars Vestman, por dhe ndonjë me autorësinë time.

Mund të dëgjosh ose të shkruash për njerëz të ndryshëm edhe duke u mbështetur në mendime të shprehura nga të tjerët. Por, më e besueshme është, kur ti vetë je dëshmitar i tyre. Pra, kështu ka ndodhur edhe në rastin, për të cilin po i shkruaj këto pak radhë, kushtuar mësueses dhe drejtueses së përkushtuar, në disa shkolla të kryeqytetit, Lumturi Vladi.

Largësia e portës hyrëse, në rrethimin e një shkolle, deri sa futesh brenda saj, sigurisht, nuk është e madhe. Por, çuditërisht, për Zjushë Lumen çdo ditë ajo bëhej më e gjatë. Kjo gjë ndodhte, pasi ajo rrethohej plotë dashuri e mirënjohje nga dhjetëra nxënës, por dhe kolegë të saj mësues. Këtë gjë e kam vërejtur edhe në përurimet e librave, kur nxënës e kolege, por dhe prindër, kanë folur me nderim e respekt të veçantë për të. Ndërsa, lehtë mund të bindesh për këtë fakt edhe po ta hapësh faqen e saj në FB etj.

Shumëkush e di se për mësuesen dhe drejtuesen e arsimit, Lumturi Vladi, janë shkruar deri tani 3 libra. Në faqet e tyre të shumta, dhjetëra nxënës i kanë shprehur asaj ndjenjat e pastra dhe  kanë shkruar mendimet e tyre të mirënjohjes së pakufishme për të. Por edhe kur ata janë larguar nga bankat e shkollës, pësëri nuk e kanë harruar edukatoren dhe mësuesen e tyre të talentuar, që kurdohër është treguar me nxënësit e saj si një nënë e mirë e dytë. Nuk e di saktësisht, se kur do të përgatitet e të dalë nga shtypi edhe një libër tjetër, kushtuar Zjushë Lumes, tashmë, me titullin  e lidhur me emrin e shkollës, ku ajo shërbeu, me aq përkushtim, deri pak ditë më parë. Ndërsa, ai parashikohet ta ketë titullin domethënës, “Zjushë Lumja, Dora d’Istria  jonë”. Në të, përsëri, do të tubohen skica e shkrime, vjersha e vizatime të nxënësve, në nderim të njëriut aq të dashur për ta dhe që ka lënë gjurmë të pashlyera në jetën e tyre.

 

2.-Doena Mehmeti, Xheni  Hysenbelliu, Nikol Niki, Nensi Kroj, Lumturi Vladi, Arbi Murataj, Argenti  Genti, Andi Nelaj, Arlind S Sefa, Uejsi Kaja, Biorni Ganci, Aleksandros  Sherifi and Drini Dubali.

Lumturi Vladi, e rrethuar plot dashuri nga nxënësit e saj…

 

Më lejoni që të rishkruaj këtu vetëm pak ardhë, që i mora nga FB, ku e ka emrin e saj Lumturi Vladi. Ja, si shkruan një nga nxënëset e saj, Paola Toska: “Ne, të duam të gjithë, si klasë, shumë- shumë-shumë dhe jo vetem ne, por e gjithe shkolla . Kur ne morëm vesh lajmin që do të na ikte “gjyshja jonë”, nuk kemi kuptuar fare mesimin nga hidherimi!? Keni qenë, jeni dhe do të jeni, drejtoresha (“gjyshe Nënë Tereza”) më e mirë, nga te gjitha drejtoreshat, që kemi pasur. Ju e zbukuruat shkollen, i hoqet nxënësit me problematika dhe na çonit për vizita në të gjithë ato vende. Unë kam mbetur pa fjalë, kur mësova se  ju, “gjyshja” jonë e mirë,  do të dilnit në pension.
Por unë do të vazhdoj që të  dua jashtëzakonisht shumë.Në zemrën time ka një vend, që është vetëm për ju.
Ju përqafoj me dashuri dhe përherë do t’u respektoj shumë”.

 

2.

Në takimin e këtyre ditëve për një kafe, “Zjushë Lumja” më foli me përmallim e nostalgji për largimin nga shkolla e saj, “Dora d’Istria”, ku ishte mësuese e drejtoreshë. Se është e natyrshme, që vjen një ditë, kur njeriu e mbushë moshën për të dalë në pension. Por, si për të gjithë të tjerët, ajo ditë ishte mjaft emocionuese dhe mallëngjyese, veçanërisht  për këtë mike arsimtare. Për t’i patur kujtim të paharruar të jetës në shkollë, përveç 3-4 librave e qindra fotografive, ajo ishte përpjekur dhe t’i filmonte në celularin e saj, ato skena prekëse. Aty duket se si e kanë rrethuar, duke e përqafuar e duke i dhuruar buqeta me lule, shumë nxënës të saj, por dhe kolegë të shkollës.

Me gjithë “largimin” nga puna në shkollën, që përmenda më sipër, me siguri, Lumturi Vladi nuk do të ndahet nga lidhjet me ish-nxënësit e saj as me prindërit e tyre dhe kolegët. Ndërsa, përsëri do të takohemi me të në panaire të librit dhe përurimin e botimeve të ndryshme. Dhe, pse jo, së shpejti do ta urojmë e ta falenderojmë atë për një libër të ri, që do t’i kushtojnë nxënësit e saj.

Në mbyllje, me rastin e daljes në pension, i urojmë asaj nga zemra: Shëndet të mirë, veprimtari aktive në jetën arsimore e shoqërore dhe gëzime e lumturi, vetjake e familjare!

 

Tiranë, 23 shkurt 2015

FATI I TRISHTË I INDIVIDIT NË KURTHIN E HISTORISË (Vështrim eseistik rreth romanit “Data Njëmbëdhjetë” të autorit Muharrem Kurti ) / Nga QAZIM SHEHU

  Muharrem Kurti   FATI I TRISHTË I INDIVIDIT NË KURTHIN E HISTORISË (Vështrim eseistik rreth romanit  “Data Njëmbëdhjetë”  të  autorit Muharrem Kurti )   Nga QAZIM SHEHU   Muharrem Kurti është një krijues që, dita ditës ,po e mpreh … Continue reading

Në “Ditën Botërore të Gjuhës Amtare” CILI ËSHTË SHQETËSIMI MË REAL, PËR GJUHËN SHQIPE SOT? (Ripublikimi i një shkrimi) / Nga: Prof. MURAT GECAJ publicist e studiues-Tiranë

  Në “Ditën Botërore të Gjuhës Amtare” CILI  ËSHTË SHQETËSIMI MË REAL, PËR GJUHËN SHQIPE SOT? (Ripublikimi i një shkrimi)   Nga: Prof. MURAT GECAJ publicist e studiues-Tiranë     M.Gecaj, duke lexuar temën e tij, në Kongresin e Drejtshkrimit … Continue reading

Letërsia, një urë komunikim dhe një sfidë ndaj moralit të rrejshëm! / Intervistë e Dr Zejnepe – Alili Rexhepi në gazetën “Tirana Observer”

Zejnepe Alili-Rexhepi: “Letërsia, një urë komunikim dhe një sfidë ndaj moralit të rrejshëm!” Intervistë e Dr Zejnepe – Alili Rexhepi në gazetën “Tirana Observer”     Intervistën me ju do ta nisim nga Tetova. Jeni pedagoge në Universitetin Shtetëror të … Continue reading

Sh. S. Noé: “Kush i fryn zgjedhjes së importuar të problemit shqiptar”, botuar ne “Republika” janar 1992.

shpend

Shpend Sollaku Noe

 

Sh. S. Noé: “Kush i fryn zgjedhjes së importuar të problemit shqiptar”, botuar ne “Republika” janar 1992.

 

 

    Kur rinia studentore grisi e para terrin e diktaturës, të shumtë qenë ata që besuan se, më në fund, po niste për shqiptarët një epokë e re, epoka e lirisë dhe e demokracisë së vërtetë. Lufta për demokraci përparoi shpejt, aq sa, në krahasim edhe me vetë Gor­baçovin, nismëtarin lindor të këtyre trasformimeve të pashoqe, shqiptarët po tregohe­shin më të guximshëm. Midis për­plasjeve vëllavrasëse dhe luftës me mjete demokrati­ke, shqiptarët zgjodhën të dytën. Është për t’u përmendur se edhe të burgosurit politikë, si më të përsekutuarit e diktaturës, ngulën e ngulin këmbë në përdorimin e mjeteve de­mokratike.

Krijimi i partive opozitare solli me vete pluralizmin e shumëpritur politik.

Dikush më parë e dikush më pas, ndonjë më pak e nxituar, tjetra më e matur, partitë krye­sore të opozitës thonë me peshë fjalën e tyre në proçeset e tyre politike. Mendimi i tyre kohët e fundit ishte kyçi i zgjidhjes së problemeve jetësore të vendit. Pjesmarrja e opozitës në qeve­rinë pluraliste në qendër e në bazë, bëri të mundur kalimin, të paktën për një kohë, të pragut fatal që i kërcënohej Shqipërisë.

Kush mendon atëherë, “se nuk është bërë asgjë”, se “ja ç’na sollën këto proçese demokrati­ke “, “se sot jemi më keq se ishim dje”, etj. et.j?

Zëra të tillë që kanë origjinë të dyshimtë, të ç’do burimi mund të jenë, por kurrësesi të buri­mit demokratik.

Duke sulmuar kontributin e forcave demokratike, harrohet se shumë fitore të sotme, (që dje as që mund të mendoheshin), që nga liria e fjalës edhe e shtypit e deri tek heqja e telave me gjemba të izolimit, që tek çlirimi i fshatarit nga vargonjtë e shfrytëzimit e deri tek privatizimi i tokës, që nga çmitizimi i elektroshtëpiakëve e deri tek kontaktet me të huajt… as që do të ishin arritur pa kontributin historik të opozitës.

Në fazën kalimtare që po kalon vendi, më evidente për njeriun e zakonshëm janë mungesat ekonomike, tregu ushqimor bosh, rritja e çmimeve të mishit dhe të prodhimeve bujqësore e blektorale. Por “Dyshuesi” i kudondodhur, s’nguron akoma të përflasë: “Kështu si e kanë nisur, do vde­sim urie. Të paktën dikur bukën e kishim, edhe tallonin e kishim të siguruar…”. I nxitur nga anomalia e shpërndarjes së ushqimeve, ai akuzon opozitën për shpërdorimin e tyre. Duke përfolur të huajt që vijnë për të ndihmuar, nxit pengimin e veprimtarisë së tyre, duke injektuar mosbesimin në popull për një zgjidhje të afërt të problemit. Po ky “Dyshues”, për gabimet që mund të kryejë ndonjë lider i opozitës, nxiton të akuzojë të gjithë opozitarët.

Vërtetë, partitë e opozitës sʼe kanë përvojën për dredhira e demagogjira, ashtu si partia në pushtet. Ato sʼkanë as mjetet e duhura, as edhe ato më minimalet, për të përballuar siç duhet presionin dhe detyrat e shtrirjes në gjërësi e thellësi në gjithë territorin e vendit.

Megjithatë shpirti i zjarrtë opozitar përfshin gjithmonë e më shumë shqiptarët, të cilët, me inisiativë, ngrenë seksione, nëndegë të reja, afirmojnë nëpërmjet veprimtarive vetveten, afroj­në përditë e më shumë inteligjencën rreth partive të opozitës. Të gjitha këto nuk i mjaftojnë “Dyshuesit”.

Por halli është gjetkë. Duke sulmuar opozitën, së pari, kërkohet të mbillet opinioni që me komunistët ishim më mirë, pra le të qëndrojnë ata në pushtet, pasi partitë e reja “s’dinë të qeve­risin”.

Shigjeta e “skeptikut” godet edhe më larg.

Duke u bazuar në rrumujën e vërtetë që ekziston në ekonomi e shoqëri, duke mos parë të funksionojë shteti ligjor, duke pompuar më shumë se sa duhet skandalet, vjedhjet, vrasjet, apo eksodet që fundja vetë populli, kaq masive siç janë bërë, i pranon se po bëhen të përditshëm, skeptiku po përpiqet të krahasojë Shqipërinë e sotme me atë të vitit 1913. E dobësuar, e kërcë­nuar nga fqinjët, arenë e forcave të huaja. Sa do të donte skeptiku që afaristët e shumtë t’i zëvendësonte me kolonelë ushtarakë. Krahasimi më tej vazhdon me analogjinë e sundimit nga jashtë, pasi kështu u tha atëherë (1913): Shqiptarët s’mund të vetqeveriseshin! Mos është fjala për një princ Vid të ri? Jo, jo. Rrjedh gjetkë helmi. Nuk kërkohet një Vid, por një shqiptar nga jashtë. Zërat që pompojnë me forcë “pamundësinë” e opozitës për të nxjerrë vendin nga kriza, po me aq forcë pompojnë “epërsitë” e e dikujt në diasporë, “forcën” e tij ekonomike etj., etj..

Të tjerë e kërkojnë shpëtimin në lidera politikë shqiptarë të partive të formuara jashtë ven­dit, në dhera të huaj. Shembujt janë të shumtë, por më e freskëta është “zgjidhja që proklamo­het prej të ashtuquajturës Parti Republikane Shqiptare në Amerikë”. Dyshohet në efektivitetin e mjeteve paqësore, demokratike (siç bën Evropa) dhe arrihet deri atje sa të propozohet vëlla­vrasja. Harrojnë se shqiptarët edhe deri tani, kanë derdhur shumë gjak, me gjithë vetpërmbajt­jen. Që nga martirët e Shkodrës e deri tek të vrarët në kufi: që nga viktimat e ambasadave deri tek të humburit pa nam e nishan dherave të huaj… Gjithë kjo hemoragji nuk mjaftoka për të kënaqur histerikët e gjakut? Shqipërinë do ta shpëtojnë ata shqiptarë që rrezikuan jetën përle­shjeve të ashpra të demokracisë në ditët e fëmijërisë së saj, do ta shpëtojnë ata që vuajtën burg­jeve e internimeve politike, çamët e kosovarët që bashkëvuajtën ferrin komunist.

 

 

10987637_932903746729101_3229921284056377828_n

Gazeta Republika, janar 1992

DY MBRETËRI ( Përralla ) / Shtëpia Botuese “ADA” publikon librin e saj më të fundit të autores Alketa Dervishaj.

  Shtëpia Botuese “ADA” publikon librin e saj më të fundit të autores Alketa Dervishaj. DY MBRETËRI Përralla Autore: Alketa Dervishaj e-mail: alketa_dervishaj@hotmail.com Kontakt: +355 69 20 33 140 Recensues: Bardhyl Xhama, Hasan Hasani Parathënia: Adem Abdullahu Kopertina: Alketa Dervishaj … Continue reading

“Berati është busulla ime” – Intervistë e gazetares ATSH Flora N. Nikolla me shkrimtarin Shpend Sollaku Noé

“Berati është busulla ime”

– Intervistë e gazetares ATSH Flora N. Nikolla me shkrimtarin Shpend Sollaku Noé

 

 

shpend

Shpend Sollaku Noé

 

…duhet të shtrohet në parlament e drejta e votimit për shqiptarët e diasporës. Jashtë Shqipërisë jeton shumica e bashkëkombësve. Ata nuk llogariten aspak në ligjet e dekretet e deritanishme. Një përfaqësim i tyre politik apo thjesht vjelja e votës së tyre mund të ndryshojë edhe fatin e të ardhmes politike të vendit. Kjo do të sillte si pasojë edhe ndryshime të rëndësishme social-kulturore. Nuk është as e drejtë dhe as e ndershme që një minorancë e shqiptarëve (edhe pse maxhorancë brenda kufijve) të vendosë për të ardhmen e të gjithë popullit.

 

Çfarë është letërsia për Shpend Sollaku Noé, profesion apo pasion?

 

Zakonisht niset të shkruhet vetvetiu, si një shtytje e brendshme për të thënë diçka që nuk arrin ta shprehësh me mënyrat e tjera të komunikimit. Nësë kjo shtysë përsëritet instiktivisht, atëherë vëren që hera e parë kur ke hedhur diçka në letër nuk ka qenë e rastësishme. Fillon të ndjesh nevojën për të shkruar përsëri. Kur ky tundim bëhet i përditshëm dhe i pashmangshëm, atëherë je pre e pasionit për të shkruar, një pasion që i ngjan gjithnjë e më shumë dashurisë për një grua, një lloj dashurie që zgjat gjithë jetën, kur është e thellë dhe e qëndrueshme. Ditën që fillon të fitosh prej këtij pasioni rreziku më i madh është ai që të shtyn ta konsiderosh atë një profesion si gjithë të tjerët. Atë ditë ka vdekur edhe dashuria jote për letërsinë e je trasformuar në një zanatçi që respekton vetëm kontratat me botuesit. Unë nuk i përkas modelit të fundit. Jetoj njëzet e katër orë me pasionin tim, qeshim e qajmë së bashku.

 

Kur keni menduar për herë të parë se do tė jeni dikush në fushën e letrave?

 

Nuk e kam menduar, kam punuar me këmbëngulje për tʼia arritur asaj dite.

 

Çfarë mendoni kur shkruani: lexuesin, egon tuaj apo arësyen?

 

Nuk mendoj asnjërën nga këto kur shkruaj, shndërrohem thjesht në skllav të pasionit. Idetë, emocionet e personazhet më zotërojnë plotësisht, më mbajnë pezull dhe më përplasin ku të duan. Në ato momente praktikisht nuk ekzistoj.

 

Veprat tuaja janë pėrkthyer në shumë gjuhë të huaja dhe janë shitur në më tepër se njëqind vende të botës. Ku e ka zanafillën ky sukses?

 

Tek puna, pasioni, puna, pasioni.

 

Për ju kanë shkruar se «përcillni imazhe të trishtuara e mbresa të

thella të një burri që gjithmonë ka luftuar kundër regjimesh çnjerëzore e

të pamëshirshme». Gjithsesi, pse kaq trishtim në veprën tuaj?

 

Kjo dukuri është vënë re nga kritikët sidomos në shkrimet e mia në vitet menjëherë pas largimit nga Shqipëria. Ndjenjat që përjetoja atëherë ishin shumë të trishtuara. Nëpërkëmbja e të drejtave të njeriut, lulëzimi i diktaturave të reja, tragjeditë e lidhura me egërsinë e tyre nuk kishin sesi të mos ndikonin tek unë e rrjedhimisht në atë që i përcillja lexuesit.

 

Dikush tjetër ju përcakton si «një intelektual i huaj i transplantuar me sukses në Itali»… Ç’keni menduar kur keni lexuar këtë lloj përcaktimi?

 

Kam ndjerë kënaqësi, por edhe shtim të përgjegjësisë përballë të tjerëve.

 

 

Sa i pranishëm është atdheu në jetën tuaj?

 

Jashtëzakonisht, në çdo çast, kudo që ndodhem.

 

Shqipëria e sotme ka nevojė për njerëz të kalibrit tuaj. Si mund të rikthehet truri i emigruar në atdhe?

 

Në përgjithësi, të paktën intelektualët me të cilët kam patur kontakte, duan të kthehen në vendin e tyre, dhe jo vetëm në prag të vdekjes. Por që të kthehen ata kanë nevojë së pari të gjejnë kushte për të punuar, të gjejnë një vend ku politika nuk i imponohet artit, ku ekzistojnë edhe kushte legjislative më të volitshme që mbrojnë interesat e tyre. Ata duan të kthehen në një vend ku prania e tyre nuk shihet si një kërcënim i pozitave të zëna prej kohësh nga Rasputinët e nomenklaturës.

 

Çfarë mendoni se duhet të bëjë shteti ynë?

 

Së pari mendoj se duhet të shtrohet në parlament e drejta e votimit për shqiptarët e diasporës. Jashtë Shqipërisë jeton shumica e bashkëkombësve. Ata nuk llogariten aspak në ligjet e dekretet e deritanishme. Një përfaqësim i tyre politik apo thjesht vjelja e votës së tyre mund të ndryshojë edhe fatin e të ardhmes politike të vendit. Kjo do të sillte si pasojë edhe ndryshime të rëndësishme social-kulturore. Nuk është as e drejtë dhe as e ndershme që një minorancë e shqiptarëve (edhe pse maxhorancë brenda kufijve) të vendosë për të ardhmen e të gjithë popullit.

 

Dhe ju mendoni se kjo, në kushtet e sotme, është e realizueshme?

 

Sigurisht, në epokën e internetit gjithçka është e mundshme. Pastaj për çfarë hyjnë në punë ambasadat tona, gjithandej?

 

Për romanin tuaj të botuar së fundi në Itali kritika është shprehur kështu: …Me romanin «Kufiri i mjegullës» Shpend Sollaku Noé vihet përkrah letërsisë evropiane që në dhjetë vjetët e fundit ka përmbledhur dëshmi me vlera absolute nga veprat e Marai, Pahor, Bettizza, Brodskij e Herta Myler. Parma, pikë referimi e pjesës së dytë të romanit, vihet përballë Beratit e mallit për të, në mënyrë të tillë të dhimbshme e depërtuese, që nuk mund të mposhtet as nga poshtërimet dhe as nga shpresat. Në faqet e shqetësuara e të rrjedhshme Shpend Sollaku Noé prek, me një stil të magjepsshëm, arësyet më të thella të humanizmit e të shpirtit dhe këtu romani i tij arrin një frymëmarrje të jashtëzakonshme.”…

Çʼvend zë Berati në jetën e veprën tuaj dhe pse?

 

Berati dhe njerëzit e tij të veçantë janë protagonistë të një cikli të tërë romanesh që kam shkruar me pikësynimin që t’i bëj të njohur lexuesit të huaj vëçoritë e jashtzakonshme të këtij qyteti dhe të njerëzve të tij të mrekullueshëm. Familja jonë u detyrua të largohej nga Berati e të vendosej në Lushnje, pas një kalvari që kaloi nga Kuçova e Tirana. Por anëtarët e saj mbetën gjithmonë të dashuruar në mënyrë të pazgjidhshme me këtë qytet, jo vetëm sepse këtu jetonte akoma fisi i babait, por edhe pse forza tërheqëse e Beratit që lanë pas ishte si ajo e tokës me hënën. Ne mbetëm satelitë të këtij qyteti për gjithë ekzistencën tonë. Për mua, në veçanti, Berati, sidomos gjatë fëmijërisë e rinisë, ishte vendi ku detyrimisht duhej të kthehesha për të bërë pushimet verore, apo të ngushëllohesha pas zhgënjimesh të padurueshme, pas përjashtimesh nga shkolla, pas të drejtash të mohuara. Kalaja e Bifta, Bregu e Vakëfi, Gorica e Osumi mbetën për mua pika të rëndësishme referimi, busullë pa të cilën shpesh, në jetën time aspak të qetë, mund të kisha humbur orientimin. Berati ishte Konvenzioni im i Gjenevës, Karta ime e Parisit, ishte liria ime e dhuruar nga një qytet që, ndryshe nga të tjerët, nuk më kërkonte asgjë si shpërblim. Berati ishte azili im politik, sa herë që më mungonte liria dhe ndihesha i shtrënguar nën zgjedhën e diktaturës. Prej këtij qyteti trashëgova instiktin e rebelimit dhe ndjenjën e drejtësisë të pakushtëzuar. Gjithë këtë dashuri që kam për të, historia e tij shekullore, bashkëjetesa e tij midis feve të ndryshme, arkitektura e tij unike në botë… u bënë në mënyrë krejt të natyrshme pjesë e veprës time.

 

 

Si e sheh Shpend Sollaku Noé Beratin e sotëm?

 

Në mëshirën e fatit.

 

Dhe si e ëndërron këtë qytet?

 

Një qytet të pasuruar prej turizmit, ku, veçanërisht të huajt, paguajnë një ticket për të admiruar bukuritë e tij unike, para se të hyjnë në qendrën historike. Një qytet me pjesën e tij në luginën e Osumit të përshtatur Mangalemit, Kalasë e Goricës; me rrugë të shtruara, parkime të rregullta, teleferik për t’u ngjitur në kala, pista për biçikletat përgjatë lumit. Endërroj që, sapo të zbres në Rinas, Durrës apo gjetkë të shoh ndër të parat tabelat turistike që më thonë: Berat, qytet moshatar me Romën, km…

 

Cili është mendimi juaj për nismën e Albanian Excellence? Mendoni se ajo

do të ndikojë në afrimin me diasporën ?

 

Kjo nismë është një oaz i këndshëm në shkretëtirën e indiferencës fajtore të të gjithë atyre që kanë hyrë e dalë në parlamentin shqiptar, pa dallim ngjyrash politike. Ajo është pa dyshim një fakt i rëndësishëm social-kulturor, që, shpresojmë, të jetë fillimi i tërheqjes së merituar jo vetëm të trurit të diasporës në vendin atë. Jemi jë populli i vogël: asnjë shqiptar nuk është i tepërt.

 

Intrevistoi: Flora Nikolla, ATSH, prill 2012, botuar në librin Albanian Excellence.

Rrëfimi i Agim Hushit: Nga Kavaja tek atdheu im i dytë, Kina, si opera më ndryshoi jetën ( Intervistë me artistin e shquar shqiptar me famë botërore ) / Bisedoi: Raimonda Moisiu

Rrëfimi i Agim Hushit: Nga Kavaja tek atdheu im i dytë, Kina, si opera më ndryshoi jetën Intervistë me artistin e shquar shqiptar me famë botërore Muzika ka qenë pjesa më integrale e jetës njerëzore që në kohët e hershme. … Continue reading

Françoise Urban-Menninger (Mulhouse – France)

La vertigine d’essere

 

Biografia di Françoise Urban-Menninger
Poetessa e novellista, Françoise Urban-Menninger è autrice di una ventina di raccolte di liriche – Le temps immobile (Il tempo immobile), Lignes d’eau (Linee d’acqua), L’or intérieur (L’oro interiore), Encres marines (Inchiostri marini), Fragments d’âme (Frammenti d’anima), L’arbre aux bras nus (L’albero dalle braccia nude), La draperie des jours (Il drappeggio dei giorni), Chair de mémoire…(Carne di memoria) – e di tre raccolte di novelle – Les heures bleues (Le ore blu), La Belle Dame (La Bella Signora), Le jour du muguet (Il giorno del mughetto) – in gran parte editi da Editinter. Nata a Mulhouse, risiede oggi a Strasburgo, dove anima dei laboratori di scrittura, collabora alla rivista Hebdoscope, al sito letterario Exigence-Littérature ed al giornale on-line Blasting News. È stata l’«invitata della settimana della lingua francese» a Smirne nel 2006 ed ha partecipato all’incontro “Poesia al femminile” all’Università di Clermont-Ferrand nel 2011. L’autrice è anche Presidente della Commissione letteraria dell’Accademia Renana, organizza recitals di poesia e pubblica i suoi scritti in numerose antologie e riviste in Francia ed all’estero.

(traduzione a cura di Gemma Francone e Franco Blandino)

 

 

Françoise Urban-Menninger e la poesia

 

 

LA VERTIGINE D’ESSERE

più leggero di una bolla
il mio pensiero si dissolve
nel blu vivido dell’aria
tra il cielo e me
la vertigine d’essere
non altro che un soffio
che mi tiene immobile
al bordo di questo nulla
che a volte è poesia

***

 

 

AL MARGINE DELL’INFINITO

Nutrire la carta
con sangue d’inchiostro
che rulla un tango
sotto la mia pelle
bandire all’asta
le parole del cuore
che implodono
come una stella morta
e aprono la loro porta al sole
che si distende languidamente
sul letto del poema
al margine dell’infinito

***

 

 

TAPPETO DI CIELO

non-ti-scordar e violette
tappeto di cielo sotto i miei piedi
dove danzano disordinati
i miei pensieri più segreti
la primavera ha sollevato
il suo bagliore di luce
e fluttua nell’aria
un odore di terra bagnata
ove io riconosco la trasparenza
dell’anima vegetale
che compone in silenzio
dentro un cuore di petali

 

 

 

LE ROSE DELLA MIA VITA

solo un giorno di primavera
ha il potere di sospendere il tempo
fiori di tarassaco
prati d’oro spruzzati
ove corre sempre il furetto
felice nel bosco
come un sogno
alla chiara fontana
l’acqua è rimasta così chiara
che essa è diventata la luce
che scorre nella mia poesia
e nei giardini dove i lillà sono fioriti
oggi c’è ancora mia madre
che pota le rose della mia vita.

 

 

Les marges du poème

Les marges du poème SAMANTHA BARENDSON (édité par) Bernard Deglet et la poésie Biographie brève. Analyste concis. Publié chez Buchet Chastel et Color Gang. Quand et comment avez-vous approché la poésie ? En lecture, par la prose poétique: Michaux, Baudelaire. Audiberti, … Continue reading

Sacha Rosel

Sacha Rosel and poetry Biography of the author. Sacha Rosel (Pescara, 1974) is an Italian writer and poet. She worked for several Italian publishing companies as a freelance manuscript reader and as a translator from English to Italian. She is … Continue reading