Shtëpia Botuese “ADA” publikon librin “Ndarë me gjemba bote ” të autorit Ramiz Kuqi.

1609923_10206449518509458_1614241587271891450_n

 

Shtëpia Botuese “ADA” publikon librin   “Ndarë me gjemba bote ”  të autorit Ramiz Kuqi.

 

Titulli: Ndarë me gjemba bote

Autor: Ramiz KUQI

 

Redaktimi letrar e gjuhësor

Prend BUZHALA

Ballina: Shaban Osmani

 

 

Roland-Lushi

Përgatiti për botim: Roland Lushi

 

Botim i parë, 2015

Tirazhi: 100 kopje

 

ISBN:978-9928-193-17-2

 

© Të gjitha të drejtat janë të autorit

Shtëpia Botuese “ADA”

Rr. “Nasi Pavllo” Nr.20

Tiranë, tetor 2015

 

 

PARADIGMA E PAKËNAQËSISË DHE UNIVERSI I SË BUKURËS

(Në vend të recensionit)

 

Prend BUZHALA

 

Poezia e Ramiz Kuqit ngërthehet nga një lirizëm i mirëfilltë. Dhe pikërisht lirizmi i tillë, përplasjesh të jashtme e të brendshme që i përjeton folësi lirik, sikur jepet në kërkim të qenies së idealizuar, të entitetit të idealizuar, të etnisë së idealizuar. Modeli i tillë i adhurim-idealizimit, kërkon dhe shprehjen adekuate, dhe, së këndejmi, ndodh dhe pëlcitja, sepse modeli shkërmoqet dhe e lind rebelimin e brendshëm:

 

Zgjuar rri

Vargu im rebel

Maleve fryjnë erëra mesjete

Në Evropën pa kufij

Unë rri pas grilave

Lidhur me pranga

Mes tokës sime

Ndarë me gjemba bote

 

Nëse paradigma e pakënaqësisë proverbiale shqiptare kundruall botës, e përjashton shqiptarin nga “parajsa e hapësirave pa kufi”, megjithatë folësi lirik i këtij poeti nuk e përjashton nga natyra, si “opozicion”i kësaj pakënaqësie që ta sugjeron edhe titulli i librit “Ndarë me gjemba bote”. Sepse atëherë do ta përjashtonte nga universi i së bukurës e që është qenësia kryesore e artit, të atyre sekreteve për ku e shpie frymëzimi:

 

më endi nëpër rrugë e fjalë

Të pathëna

E kam mbetur pa fjalë

 

 

Ramiz Kuqi ofron prirjen për t’i dhënë poezisë ritin dhe imazhin figurativ, atë shprehjen e dendur të thënies lirike, për ta shquar një detaj, një karakteristikë a një përjetim, që nxiten nga imagjinata krijuese. Ritmi i shpreh veçoritë emocionale dhe refleksive të kësaj poezie. Aty ku ritmi është i përshpejtuar, ndodh emocioni i haresë, herën tjetër ky ritëm i shkurtuat shfaq pauzat e meditimit apo të dramës së brendshme që luhet në skenën Jetës a të historisë. Kurse, aty ku ky ritëm ngadalësohet, ai shquan anën e prekshme, të pikëllueshme apo tragjike, të ekzistimit.

Ndërkaq, strukturat tekstore lirike, thuren me anë të subjektit lirik, nëpërmes Unit intim, i cili shpreh botën e brendshme shpirtërore. Nga një Unë, ky subjekt lirik herë kalon tek një subjekt i diferencuar e herë te një tjetër subjekt i depersonalizuar, apo subjekt i padiferencuar që e spikat qenia e brendshme poetike.

 

Ramiz Kuqi

Ramiz Kuqi

 

Për shkak të shkurtësisë dhe dendurisë së thënies, kjo lirikë, në lexim të aprë, të imponohet si poezi e thjeshtë. Por lexuesi menjëherë ballafaqohet me një mbresë a peizazh shpirtëror, me një përjetim a lëndë tematike refleksive a meditative, me një personalitet, hapësirë, kohë a kujtesë. Së këndejmi, ajo na paraqitet si strukturë e ndërliqshme, ku bashkërendohen elementet e pandashme të realizimit artistik. Lirika këndohet si këngë e lirë (përgjegjësia ndaj fjalës), prandaj dhe larmia tematike shfaqet e pasur. Fjalët bartin një domethënie, ndryshe nga ç’na kumton ajo në realitetin e përditshëm. Kjo tematikë ngërthen situatat tipike të ekzistimit njerëzor e kombëtar, historik e intim, kurse subjekti lirik i rikthehet botës së tij të brendshme. Rikëndohen në shumë variacione temat e amshueshme të lirikës, sikundër janë dashuria dhe vdekja, vetëflijimi për atdhe dhe atdhesia,apo kontakti me karakterin kalimtar të jetës dhe, më në fund, edhe ato thelbe që konsiderohen të shenjta tek njeriu… Ekziston një kohë-hapësirë e poetizuar pakufishëm tek lirikat e Kuqit. deti, qytetet, hapësira, qielli, dita, nata, mëngjesi, dita, sonte, mëngjesi, mbrëmja, koha… ashtu sikundër ekzistojnë dhe postulatet e mëhershme poetike për muzën dhe fjalën.

 

E pata në varg

Një fjalë të heshtur

Që erdhi

Me drithërimë

 

Ose:

Shkujdesur e mbaj fjalën

Të mos ma çjerrin nëpër këngë

 

Ose:

më endi nëpër rrugë e fjalë

Të pathëna

E kam mbetur pa fjalë

 

Autori i përmbahet kërkesave themelore të lirikës: pa përshkrime dhe pa rrëfime, por krijon frymën e një vargu asociacionesh për ta theksuar motivin kryesor.

 

Po qe se poeti përzgjedh figurat antropologjike, ai e bën këtë për ta spikatur vetëdijen kuturore-historike (“Do ngrihet një ditë mbi ketë tokë gjaku i Gjergjit flamuri”), kurse me emrat e Fishtës, Naimit apo Migjenit, Isasë, nga njëra anë, dhe të Ilirisë, Arbërisë, Kosovës, Shqipërisë, Iliridës, Çamërisë, flamurit, shqiponjës, etj nga ana tjetër, vetëm sa e thekson këtë vetëdije.

Kund e kund poeti e kundron jetën edhe me anë të një ironie melankolike, e ku ndjeshmëria tragjike, paradoksale apo ajo e absurdit, pleksen me refleksionin dhe me butësinë e lirizmit metaforik.

Nga ana tjetër, poezitë, duke u shoqëruar me datat e krijimit dhe shpesh edhe me vendet ku është shkruar ajo, bartin dhe shenjat e ambientit e të kohës, edhe ato të reagimeve të brendshme ndaj mbresave të jashtme, një si kronikë përtej të përditshmes, ku realiteti dhe jeta e përditshme shpirtëzohen, poetizohen, imazhet e jashtme shndërrohen në imagjinatë krijuese, mbase për të qëndruar MË AFËR REALITETIT. Kurse vetë jeta dhe realiteti, nganjëherë, na duken iluzione të bukura. Përvoja e përditshme përjetohet në shumë forma, kur “shënohet” në vargje, kur rikëndohet. Rezonancat e tilla në mes të përditshmes dhe artit të thënies lirike, përafrohen në gjendje oksimoronike: të situatave jetësore mes të vërtetës dhe mashtrimit, të shëmtuarës dhe të së bukurës, jetës dhe vdekjes, dhe, gjithsesi, edhe reflektimeve lirike të kërkesave të FOLËSIT LIRIK për DYSHIME dhe nevojës për BESIM:

 

E marr fjalën sonte

E zbres

Vargjeve qetë

Po ëndrrat me trazojnë

Mes dy zjarresh

Më djeg një mall

Një udhë e kërkoj

Deri në paskajore

Mes dy zjarresh

Jam bërë hi

Mes dy zjarresh

Edhe atdheu im?!

 

Aty na përplasen dhe përvojat e jetës, rinia dhe mosha e shtyrë, dhe, kësisoj, këto situata, përvoja, reflektime e gjendje kontrasteve e diversitetesh, pleksen harmonishëm në strukturat poetike, nëpër të pesë ciklet: “Nata matet”, “Lulja e Sharrit”, “Hamletiane”, “Letër Krishtit

Dhe “Dhe ecën kjo ditë”.

Meqenëse poeti jeton në mërgim, në Norvegji, dhe meqenëse jetesa në vende të tilla i mundëson të shohë shumë vende, të perceptojë hapësira e pamje, atëherë nuk është e habitshme pse edhe botët e largëta afrohen dhe zhvillojnë një dialog ideal poetik, kurse rrugët q të largëta e aq të papritura që t’i dhuron kjo hapësirë përvojash, shndërrohet në kërkim të identitetit personal e kombëtar, në një proces të përhershëm të gjetjes së vetvetes, natyrës së vet, të projektuar sipas qenies së brendshme, vetjake… Duket sikur pamje, njerëz e hapësira të çuditshme e ta pakufishme, lëvizin nga skutat e errëta e të fshehura, drejt dritës lirike:

 

Ky qiell

I pafund

Shi mban në gji

Flutura ngjyrë hiri (…)

Vjen në dritare

Si pëllumb Anakreonti

T’i ledhaton faqet

Të shpie te malli i këngës

Të end nëpër udhë të panjohura

 

kurse subjektet lirike, njerëzit, janë një mishërim i formulave ekzistenciale e jetësore, prej simboleve që shënjojnë pasigurinë e deri te ato që shënjojnë rezistencën, qëndresën, shpirtin kryengritës dhe liridashës me plisbardhët, një leksemë lirike, që poetizohet shpesh nëpër vargje. Përvojat, përjetimet, fshehtësitë dhe reflektimet figurative, janë shenja-përcaktimesh të kuptimit të jetës

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s