MES DALLGËS PREJ BALTE / Skicë nga Vjollca Tiku Pasku

MES DALLGËS PREJ BALTE

 

 

Vjollca Tiku Pasko

Skicë nga Vjollca Tiku Pasku

 

Nata derdhi errësirën në qenien e saj. Me bukurinë që zotëronte mund të çarmatoste një yll. Ajo ishte si një zambak, që përhapte arome femërore. Lëkura e bardhë e lëmuar, fytyra ovale e këndshme, qerpikët e gjatë nën sytë e shkruar, gjoksi i bëshëm si dy portokalle, beli i hollë me këmbët e drejta si te një balerine, vibronin joshje. Galeritë e fshehura të qiellit e kishin vendosur në tokë. Por toka ka dritë dhe errësirë. Kur ishte në dritë, gjysma e qenies së saj dridhej brenda errësirës. Hija që e ndiqte pas, dridhej… Varfëria vinte si errësira pa kuptuar. Atëherë ajo fillonte të shiste shtrenjtë trupin dhe me një klientelë të zgjedhur e të fshehtë.. Era iu fëshfërinte në vesh, duke i shtuar dëshirën për të ëndërruar me imazhe të gjalla. Ajo u bë një prostitute klasi… Ishte martuar me të parin që e kërkoi për grua, dhe lindi një vajzë. Për shkak të papunësisë i shoqi emigroi në shtetin fqinjë. Tani i ndodhur pa punë, e kishte prerë ndihmën ekonomike. Vajza ishte në vitin e dytë në universitet. Varfëria ishte një absurditet. Kështu hodhi hapin e parë. Lejoi të parin në pisin e natës ta puthte, ta përkëdhelte, e ta prekte pa fund në trupin e bukur kundrejt një shpërblimi të majmë…Pas tij, të dytin, të tretin e kështu me radhë. U shndërrua si një kukull e kurdisur, mes parasë, qejfit dhe trillit, madje “të merrte pjesë në politikë, dhe të bënte karrierë. Shpesh mendonte se “politika është një kurvë e ndyrë që lëkundet mes gënjeshtrash të thëna me diplomaci”. Në labirintet e natës, ajo luante shumë role: akrobate , zhonglere, psikologe naive, e futur nga halli në këtë rrugë, dhe duke pëshpëritur me zë, vajtonte ofshamat e jetës. Lotët i zbrazte si me si rubinet dhe atëherë zemra e meshkujve prekej dhe dyfishohej shpërblimi. Asaj i pëlqente nata , qetësia, mënyra se si zhvaste para. Errësira ishte ajo që mbulonte mëkatet ndërsa drita i nxirrte në pah. Në horizontin rozë, e shikonte veten si zëdhënëse të partisë e më pas rrugët do të hapeshin vetë. Bukurinë ia vishte dielli, ndërsa natën ia zhvishte hëna. Sa e sa herë kishte kërcyer nën avujt e alkoolit, duke u ulur nën prehrin e frymëmarrjes së keqe, duke u bërë pre e orekseve kafshërore. Më pas i lajkatonte, duke u zhvatur edhe qindarkën e fundit, atyre që ditën kalonin të kollarisur duke mbajtur fjalime të zjarrta , ndërsa natën lakuriq, në lundrimin e nxehtë, deri në majat e qejfit. E gjithë sofra e botës ishte nën këmbët e tyre. Një ditë në trafikun e natës së saj, erdhi vet kryetari i partisë. Ajo këndoi, kërceu, pinë verë të kuqe dhe rënkuan pa fund nga afshi i kënaqësisë. Në kulmin e kënaqësisë ai i tha: -Nëse do të vish me mua në Tiranë do të kesh një shtëpi që as në ëndërr nuk e ke parë, mjafton të jesh pranë meje. Ai priste falënderime të pafund dhe u habit kur ajo e falënderoi ftohtë. Ndaj e pyeti: -Më thuaj çfarë do, të premtoj se do ta jap.. -Dua të jem zëdhënëse e partisë dhe më vonë të më ndihmosh të jem kandidate për deputete, e të fitoj zgjedhjet… -Një porni deputete? -E pse jo , kam para edhe klas… Ai u mendua dhe nuk i foli. Ditët mbështilleshin nëpër net dhe ajo priste. Priste që era të frynte dhe të ngjitej lart e më lart… Një natë u zgjua e tmerruar. Thellë, thellë, ndërgjegjja e brente, e qëllonte me shkopinj vetëtime, por shumë shpejt hapte sytë dhe mendonte luksin që e rrethonte. Pas disa kohësh kryetari erdhi përsëri dhe i tha: -Ëndrrat e tua do të realizohen ngadalë, së pari do shohësh shtëpinë, është një mrekulli, pastaj do hysh në politikë…Por dhe ti duhet të më kënaqësh…Sot kam ftuar edhe një gonxhe tjetër për një treshe… -Okej, do bëj ç’të mundem, i dashur! –tha ajo dhe iu afrua ta lajkatonte dhe miklonte si bushtër. Pas pak në derë u shfaq një bukuri e freskët. Iu duk sikur pa veten e saj para njëzetë vjetëve. S’po u besonte syve, ishte vajza e saj. Iu duk sikur po e përpinte një dallgë balte dhe e treti…

 

Arti, letërsia dhe pronografia / Nga Skënder Braka

Arti, letërsia dhe pronografia

 

Skender Braka

Nga Skënder Braka

 

Tek arti, në veçanti në atë të shkruarin ju prisni dhe dëshironi të ndjeni pulsin e kohës, rënkimet dhe klithmat e saj, që doni të ndjeni dhimbjet e plagëve që shqetësojnë sot mbarë shoqërinë tonë, ju që mbani të mbërthyer frymën, që nëpërmjet këtij arti, kërkoni të shihni vizionet e së ardhmes, po u drejtohem sot me një shqetësim të dhimbshëm si qytetar dhe si krijues.

I nisur jo vetëm nga moria e polemikave, të cilat pushtuan ditëve të fundit pjesën më të madhe të kohës në rrjetet sociale, mbi disa dukuri në poezin tonë moderne, por edhe nxitimi i disa poeteve, madje disa syresh prej tyre sot edhe me një emër të mirë, pse jo edhe të merituar, i shoh trishtueshëm që të orientohen drejtë një letërsie pornografike. Nisur edhe nga banaliteti që i kapërcen të gjithë kufijtë e normave njerëzore në ndonjë emision televiziv, ku rrugaçëria e pafre legjetimitohet haptazi, më bëjn të ndihem i fyer, për vet fyerjen e madhe që i bëhet së pari publikut dhe letërsisë, për mua është tepër i dhimbshëm dhe i pa justifikueshëm, besoj se na bënë së pari ne krijuesve të mendohemi e të thellohemi në punën tonë, e padyshim të shprehim pa hezituar, me kurajo, forcë dhe pa ndroje mendimin tonë rreth kësaj dukurie.

Nuk marrë përsipër të bëjë autopsinë e gjithë poezisë apo të prozës tonë të lëvruar në këtë hark kohor të periudhës postkomuniste, ashtu sikurse nuk mund të shprehem si ndokush; se ” krijuesit tanë të çliruar nga vargonjtë e realizmit socialist”, nxituan kush më shumë e kush më pak të preknin dhe trajtoni temat tabu, siç janë edhe ato të erotikës së tej skajshme, pasi nuk dëshiroj të bëjë kritikun. ( që tash sa vite mungon fare tek ne dhe si për ironi të fatit, atë e kanë zvëndësuar me Promovime, ku valon hipokrizia, ku të gjithë që shkruajnë na sjellkan “Risi të reja” “Poetë dhe poetesha që po sjellin novacionin ne letersine tonë. ) Nuk jam kurrësesi i këtij mendimi.

Nxitimi për të goditur dhe për të hedhur baltë mbi gjithë letërsinë tone, mendoj se është sa I qëllimshëm, aq edhe dashakeq. Ne kemi patur një lëtërsi të mirë dhe krijues të talentuar dhe të kujdesshëm, por plejada e tyre erdhi gjithnjë duke e humbur shkëlqimin e saj, madje duke e humbur fizionomin dhe peshën e saj, por edhe ata të pakët që mbetën, nuk u hapën si vaji në lakra, por me mënçuri llogaritën kohën e domosdoshme që u duhej për t’u ç’ideologjizuar dhe për t’iu përshtatur sa më mirë realiteteve dhe dukurive të reja që shpalosi përpara tyre koha.

Si një krijues modest, e aq më shumë si një lexues i vëmëndshëm, shpreh mendimin se vërtetë letërsia jonë në këtë çerek shekulli ka marrë një tjetër fytyrë dhe pse mundohet ti përshtatet kohës dhe realiteteve te reja jo me atë ritëm të pritshëm. Janë për tu përshëndetur penat e reja që depërtuan dhe u përfaqësuan me shumë dinjitet në letërsinë tonë. Por kjo shqyerje dyersh, si dhe numëri i madh i prurjeve, nuk kishte si të mos sillte me vete edhe impaktin e vet negativ. Më e dëmtuara padyshim doli poezia, pikërisht ajo që duhet të ishte dhe më elitarja, pasi ajo kërkon dhe një gjuhë tepër të fuqishme artistike.

Në shumë raste përçudnimi i poezisë, xhveshja e saj nga ideja estetike që në thelb është vet shpirti i saj, niveli tepër i ulët artistik, dilentantizmi, mungesa e mjeteve shprehëse si dhe çuarja e saj deri në kufijtë e të pamoralshmes dhe degjenerimit, pse jo, deri dhe në pëshitosje, në një poezi pa fabul, pa ide, pa figurën e bukur dhe pa mesazhin e qartë, nuk kishte kurrësesi të mos shoqërohej me largimin e lexuesit prej saj, me indiferintizmin e tij, madje edhe me humbjen e besimit se diku mund të lexohet një poezi e bukur, një poezi që së paku të ngjis, dhe që të mbetet gjatë në kujtesë.

Kësisoj jo rrallë herë pyes : A orientohet drejtë letërsia jonë, apo ajo qëllimshëm lihet të ec si ai gomari nëpër izobaret e tij? E nëse orientohet prej atyre që e kanë detyrë për ta bërë, drejtë kujt po orientohet letërsia jonë? Po ecën ajo mbi shtratin e një tradite, apo ka filluar të çoroditet? Qofsha unë i gabuar, por mendoj se sot vështirë se mundet të hasësh në një vëllim, ku mjeshtëria artistike të shpalos tiparet dhe individualitetin e një krijuesi, ashtu sikurse jemi mësuar. Sot mendoj se është tepër e vështirë të fiksosh një talent të spikatur, një talent që të dritësohet dukshëm nga mjeshtëria e tij artistike. Nuk të bënë dora të prekësh dhe të shfletosh me ngrohtësi një vepër letrare, sepse deziluzionimin e ke të pashmangshëm.

Përse ky nivel kaq i ulët i krijimtaris tonë? Shpesh jam shprehur mes kolegësh; se është detyra e çdo shkrimtari dhe poeti që të punojë sistematikisht për të përsosur talentin e tij krijues. Po ç’bëjnë për këtë vet krijuesit? Mendoj se shumë pak. Përse heshtin dhe mbyllin sytë përpara gjithë kësaj katrahure, që është krijuar edhe me mbështetjen e shtëpive botuese? Përse bëhen palë dhe nuk guxojnë të shprehen haptazi, kur vërejnë nivele artistike që lënë shumë për të dëshiruar e që drejtpërdrejtë errësojnë krijimet e tyre, që së paku meritojnë një vëmëndje? Natyrisht, krijuesit gjithnjë dhe vazhdimisht, përpos mundësive dhe asaj çka i afron jeta, janë të prirur për të zgjedhur. Janë të prirur për tu bër të dallueshëm mes një shoqërie apo grupimi, e kësisoj mundohen për të gjetur nëpërmjetë mënyrës së tyre, shtegun për të arritur tek qëllimi. Por fakti që edhe vet shkrimtari nuk rritet dhe zhvillohet në një vakuum, më jep të drejtën të shpreh mendimin se ai është mbartës dhe produkt i një botkuptimi. Ai është brodukt i atij botëkuptimi me të cilin e ka mëkuar dhe ushqyer kjo shoqëri dhe se karakteret e tyre letrare rëndom kushtëzohen edhe prej këtij ambienti shoqëror.

Shkrimtaret mendoj se së pari duhet të kuptojnë se janë nevojat për ta emancipuar këtë shoqëri, për ta zhvilluar atë dhe për ta çuar përherë në stade më të larta, ato që ia kanë imponuar asaj të bëjë seleksionimin, të nxjerr në skenë dhe të thërras përpara altarit të mendimit më të vyer njerëzor krijuesit më të spikatur, duke u besuar rrolin e misionarit dhe atë të udhërrëfyesit, dhe pikërisht nga shkalla e përmbushjes së këtij misioni, shoqëria ka ditur ti nderoj dhe ti kthej në të pavdekshëm krijuesit e saj. Pra thënë qart; janë shkrimtarët ata që duhet ti japin tonin jetës dhe kësaj shoqërie. Janë ata që duhet të bëhen promotor të ideve dhe impulseve të reja. Janë ata që bazuar mbi vlerat universal të njerëzimit, ta orientojnë atë drejtë progresit dhe maturimit.

U përket shkrimtarëve si pararendës të shoqërisë njerëzore që me veprat e tyre të prekin dhe demaskojnë plagët e mëdha sociale, e njëhkohësisht të tregojnë rrygët e vërteta për shërimin e këtyre plagëve. A po orientohet letërsia jonë drejt kësaj kahjeje? Unë në vetvete jam tepër skeptik për të thënë një “Po”. Asgjë deri më sot nuk e ka zvëndësuar forcën dhe magjinë e artit. Natyrisht në këtë rrugëtim të vështirë ku kanë lindur dhe janë shuar gjithfarë rrymash dhe individësh regresiv, të cilët nën të ashtuquajturën “liri të shprehjes së mendimit dhe fjalës së lirë, janë munduar ta frenojnë apo t’i japin kahe të këndërt letërsisë, për të përligjur madje edhe vet misionin e saj. Teori dhe teoricien të ndryshëm, estet keqdashës, qëllimshëm apo jo, në emër të “Objektivitetit në art” në emer të “Ligjësive të ndryshme të artit nga ato të shoqërisë”, në emer të “ Kompleksitetit të individit” janë munduar të ç’rrënjosin dhe ta largojnë artin e shkruar nga funksioni i tij i vërtetë.

Të mohuarit apo të anashkaluarit e përvojës së fituar shekullore, se asnjë vepër arti nuk do ta gëzojë vulën e shoqërisë njerëzore nëse në të nuk shikohet dhe nuk pasqyrohet drejt dhe pa deformime realiteti objektiv, duke treguar thelbin e tij shoqëror, prijen për zhvillim, e duke u mbajtur fortë pas shtyllës së paluajtshme Universale të përgjithësimit. Mbase në një kohë tjetër do të prek edhe krijues që me veprat e tyre përpiqen të ndërtojnë dhe ti servirin sot shoqërisë tipin e njeriut i cili është gati të sakrifikoj gjithçka dhe të bëjë çdo gjë, madje duke hyrë në pazarllëqe të flliqura qoftë edhe me ndërgjegjen e tij, me moralin, nderin e tij.

Natyrisht kaherat gjithnjë kanë patur edhe kësi gaxhgaunësh apo gaxhgaunesh, që ia kanë shëmtuar fytyrën e bukur artit, por shkëlqimi i tyre i rrem nuk ka zgjatur shumë. Unë mendoj se sot jo vetëm në poezi, por edhe në prozë ( në dramaturgji as që mendohet) mungon totalisht tingulli historikë, por kjo është një tjetër temë që duhet analizuar veçmas. Gjithë historia e letërsisë botërore ka shkuar dhe ka ecur përpara, duke iu referuar dhe duke u ushqyer gjithnjë, prej vlerave më të vyera universale. Duke krijuar modele dhe shtruar ide të reja që kurrë nuk i kanë bërë karshikllëk, apo injoruar këto vlera. Pjellë e shëmtuar e mëndjeve të çoroditura që i largohen skajeve të realizmit, duke mohuar karakterin e së bukurës në jetë, në rastin më të keq, në funksion të etjes për të shitur produktet e tyre sorrogato, dëmtojnë rënd edhe ndërgjegjen shoqërore. Vepra të cilat nuk përcjellin asnjë shije të bukur estetike, nuk kanë se ç’i duhen shoqërisë.

Apologjët apo apologjet e asaj lloj letërsie që me dashje apo pa dashje, qëllimshëm ose jo, që kërkojnë t’i largohen rrugës së realizmit dhe që nuk janë të prirur për të përcjell mesazhe të shëndosha, edhe për të ngjallur shije të bukura estetike, e dëmtojnë rënd letërsinë në radhë të parë dhe mjedisin shoqëror. Unë u them me plot gojën këtyre gaxhgaunëve: Jo zonja dhe zotërinjë, realizmi sanjëherë dhe në asnjë kohë nuk e vret artin, por përkundër, ai e shëndosh atë. Të mohosh karakterin objektiv të së bukurës dhe të rendurit pas subjektivitetit të intelektit dhe imagjinatës për njeriu jashtë shoqërisë. Unë nuk njoh ndonjë mendimtarëve të mëdhenjë gjatë gjithë historisë së njerëzimit të të mos e ket quajtur artin si pasqyrim të kushteve të jetës njerëzore. Vet Aristoteli e ka quajtur artin imitim, në të kuptuarit e riprodhimit të realitetit duke shikuar te ai një fuqi të madhe edukuese. Nëse ia heqim këtë veçori artit, atëherë çfarë i mbetet?

Çdo përpjekje për të përjashtua idetë progressive dhe mesazhet e rëndësishme që duhet të kenë një impakt të drejtpërdrejtë në forminin e një botëkuptimi më të ri, më të përparuar nga arti, unë i shikoj si dukuri vrastare të shpirtit dhe ndërgjegjes së njeriut. Pasuria dhe ndryshueshmëria e letërsisë si shprehje e mirëfilltë e atrit të fjalës së bukur frymëzuese dhe emocionuese, edukuese dhe nxitëse duhet parë kurdoherë në zhvillim të pandërpresrë në të të dyja rrafshet e saj, si në atë vertikale ashtu edhe në rrafshin horizontal. Asgjë nuk krijohet në boshllëk dhe asgjë nuk është krejt e re në letërsi. Trashëgimia letrare duhet të përbeje për të gjithë krijuestit thesarin më të madh të mendimit njerëzor, pa të cilin gjithkush është i destinuar të shuhet më shpejt nga çka lindur si i tillë. Unë po e lë të hapur këtë çështje për diskutim dhe të nderuar miq, jeni të lutur të shprhni mendimet tuaja mbi atë se; drejtë kujt duhet orientuar sot letërsia jonë

Poezi nga Rita Hoxha

Poezi nga Rita Hoxha     MJEGULLA   Vjen një mjegull Mbi gadishull, Përmbi cepin e dritares: Bëhet flatër më troket, Bëhet tingull më këndon, Bëhet varg kthehet poemë, Bëhet dallgë e dallgëzon… Eh kjo mjegull mjegullnajë Është vajzë që … Continue reading

Poezi nga Dëshira Haxhi

Poezi nga Dëshira Haxhi     Vjedh “përgjegjësi”?   S’ kam xhepe që të vjedhësh. Kërko brenda meje. Ndoshta të ketë ngelur diçka e veshur bukur nga këto lëvizje vitesh.     Vjedh “përgjegjësi”? Mundesh të shtrish dorën të rrëmbesh … Continue reading

Tregim nga Erjon Muça

Erjon Muça

Tregim nga Erjon Muça

 

 

***

 

Më së fundmi Simoni e mbaroi librin me kujtime: pas botimit, bashkë me miq e dashamirës vendosën ti bënin promovimin. Në fakt e meritonte një promovim madhështor, pasi e tillë ishte edhe historia të cilën ai kish përshkruar në libër: përveçse ishte libër mjaft voluminoz.
Historia e një profesori, edhe pse i ri në moshë, që fliste pa ndryshim katër gjuhë të huaja dhe që fatkeqësisht jetoi njëzet vjet të jetës së vet mes burgun e Burrelit dhe internimit. Pra kish përshkruar jetën, ndjenjat e një shpriti të lirë, ndryrë në kafaz.
Libër i madh ndaj dhe pjesëmarrja ishte e madhe, aq sa edhe vetë Simoni tashmë i thinjur qëndronte si i mpirë: ndoshta nuk i besohej se tëra ata njerëz ishin aty për krijesën e tij, për jetën.
Eh sa fytyra të qeshura kishte në hyrjen: fytyra të reja dhe të vjetra me buzëqeshje të reja dhe të rudhura.
Në radhën a parë, të sallës së madhe të pallatit të kulturës, qenë ulur të afërm dhe miqtë më të shtrenjtë të Simonit: mes tyre në qendër qëndronte gruaja e tij. Plakja tregonte rugëtimin e mundimshëm të një femre të bukur, të papërpunuar.
Bukuria është relative ndaj dhe i shtova frazën të papërpunuar: sot jemi mësuar me bukurinë me buzë dhe gjinj të fryer, me dekolte eksituese dhe makizhe të papërballueshme, ajo nuk kish qenë kurrë e tillë.
Edhe ajo vuajti, qe vuajtje dhe sakrificë dashurie.
Kur Simonin e burgosën ata sapo qenë martuar. Fisi mbarë msyu derën e shpirtit të sajë, për ta shkallmuar, që të nxirrnin jashtë tij ndjenjën e dashurisë së pashtershme. Ajo u mbjat, si rrallë herë kështjellat shqiptare. Pranoi vuajtjet, ndëshkimin kolektiv, braktisjen barbare dhe sëfundmi paftyrësinë e pendesës kolektive për gjithçka: thuajse…..
Nuk e burgosën, qe me fat, vetëm sa e internuan sa këndej e sa andje duke e hedhur si pavlefshmëri totale. Abortoi e gjora grua: krijesën e sajë e pa të përpëlitej pakëz, në një legen të qelbur, para se të largohej nga kjo botë pa lëshuar as edhe një ankim. Nuk e kuruan madje nuk arrij as ta kuptoj se si mbijetoi ndaj infeksionit në mitër: rastësi matematike të cilën ne akoma nuk kemi arritur ta perceptojmë, ndofta me vijimësinë e evolimit do mundemi të perceptojmë edhe sinjalet misterioze të cilat sot na mahnisin…
Nuk patën më mundësinë të kishin fëmijë: ndëshkimi ishte aq total sa nuk i dha as rrugëdalje vijimësie gjenetike.
Unë e pata lexuar herët librin e tij, ndofta i pari, që kur ai pat marrë formën përfundimtare akoma pa u futur në botim. Mahnitesha me forcën shpirtërore të atij njeriu, nëse me të vërtetë është njeri! Në librin e tijë, në kundërshtim me atë që unë prisja, nuk gjeje as gjurmën më të vogël të urrjetjes, nuk hasje asgjëkundi nevojën e shpirtit njerëzorë për hakmarrje, nuk përballeshe askund me dëshirën për të mallkuar. Kishte mjaft dhimbje, keqardhej, e një dozë të fortë, nga fillimi e deri në fund, mëshirimi. Ai i mëshironte të gjithë, gjykues dhe të gjykuar, spiunë dhe të spiunuar, naivë dhe cinikë. Dukej sikur më tepër ndjente keqardhje për ata që e paditën, dënuan dhe burgosën se sa jetën e vet. Në kundërshtim me atë çka jam mësuar të ndjej në shoqërinë e përvuajtur shqiptare. Aty ku gjykuesi flet me fodullëk për detyrimin që ju desh të duronte nga sistemi, dhe ku ata që nuk kanë vuajtuar as edhe një ditë të vetme burgimi kërkojnë hakmarrje kapitale. Tani që po shkruaj dhe po ripërpunoj gjithçka në mëndje kuptoj përsenë e vonesës së shkrimit dhe botimit të ktij libri. Simoni donte me çdo kusht t’i largohej urrejtjes. Shpiti i tij kish vuajtur aq shumë sa tashmë nuk donte të lodhej më, duke urryer: gjithçka përfundon nën përqafimin e baltës…
Më erdhi keq që nuk u ula as në rresht të parë e jo më në podium. Simoni ma kërkoi, që të mbaja fjalën e hapjes por unë nuk pranova: akoma nuk jam shkëputur tërësisht nga qerthulli i urrejtejs dhe kisha frikë se mos nga fjalë për librin e mikut tim të shkuar në moshë, do devijoja në një fjalim retorik mbushur plot urrejtje dhe mllef. Qeshë ulur në fund aty ku dritat e skenën nuk arrijnë të ndriçojnë: e rëndësihme është prania dhe jo dukshmëria. Madje hyra i fundit në sallë, nuk mund t’i shtrëngoj dorën buzëqeshjeve të fallsëta, të ndyra, të paftyra….. Para meje aty ku qëndron viza mes dritës dhe hijes qenë ulur dy burra, edhe ata të shkuar disi në moshë por që fytyra ende ju shkëlqen nga mungesa e vujtjeve që edhe përse sistemi ndryshoi nuk ju qasën kurrë…
Pas fjalës së hajes dhe dy reçensentëve që folën relativisht gjatë, i erdhi radha që të fliste autori i librit: personazhi kryesor i vuajtjeve. Simoni akoma nuk qe çmpirë nga hutimi filestar, u ngrit ngadalshëm dhe ju drejtua foltores si me mëdyshje. Zëri i tij i ngrohtë mbushi veshët e të ftuarve me përkëdhelje dashurie shpirtërore.
“Të dashur miq e dashmirës, të njohur dhe të panjohur! E kam të pamundur të gjej fjalët e duhura që t’ju falenderoj për pjesëmarrjen. E ndjej veten mjaft të vlersuar tek ju shikoj këtu përballë meje duke pritur të më dëgjoni, të më lexoni. U vonova ca për ta përfunduar punën time, por nuk mund të shpejtoja. Nuk doja t’i jepia njerëzve diçka volgare, copëza jetësh ndryrë mes muresh të trasha e të ftohta, trupa të soptuar nga ropatia e minjerës me lëkurë plasaritur nga ngricat e dimirt. Unë doja dhe u mundova t’ju sjell copëza shpritrash të gjymtuar nga ethet e vuajtjes dhe harresës.
Ndërkohë dy burrat para meje nisën të pëshërisnin e unë u përqëndrova më tepër te biseda e tyre se sa tek fjalët e të përvuajturit Simon.
– Kush rri e duron pordhët e këtij tani!
– Lëre mos e pyet. Janë bër të gjithë heroj tani a thua se kanë bërë ndonjë gjë të madhe.
– Hiqen si trima por ama kur hynin në zyrat e hetuesisë më trimi bënte shurrën në brekë.
“Në këtë libër nuk do gjeni as xhelatë e as viktima. jemi të gjithë viktima të ngushtësisë së shpirtit njerëzor.- Vijonte të fliste Simoni teksa ata të dy po bisedonin vesh më vesh.
– Ore po ç’faj kisha unë si gjykatës kur kushtetuta fliste qartë. ç’farë të bëja të shpallja të pafajshëm atë shkeli ligjin dhe ta pësoja vetë?
– Tani kështu flasin këta.- Ore unë isha hetues dhe ajo ishte puna ime. Nuk e vura unë dënimin me vdekje ama isha i detyruar që mbas pushkatimit të ekezekutoja me plumb në kokë. Unë e desha dhe i shërbeva shtetit tim me verbëri vetmohuese.
– Mirë e the kurse këtyre nuk u pëlqete as ai shtet as ky që i bëmë.
– hahahahahahah! Sa i ndyrë që je!
” Nuk ka emra në këtë libër ngaqë ata janë aq të parëndësishëm, të përkohëshëm, mjaft jetëshkurtër në krahasim me jetëgjatësinë shpirtërore. E di që kjo frazë nuk do i pëlqejë njeriut që më ka ndihmuar mjaft në drejtëvendosjen e pjesëvë të këtijë libri, por unë dua të shpresoj tek pendesa e thellë. Jo publike, por e brendëshme. Të paktën brenda vetes t’a ndjejnë rëndesën e fajit. Në vend të emrave njerëzorë do gjeni emra qytetesh dhe fshatrash ngaqë e gjithë shqipëria qe kthyer në një vend-dënim të madh, me rrathët e vet, si tek rrathët e ferrit të Dantes. I vetmi emër njerëzor në këtë libër është emri i njeriut që më qëndroi përkrah gjatë të gjitha viteve të vuajtjes duke i pasur të gjitha mundësitë që të shpëtonte.”
– Dëgjo se kam harruar të të pyes se ti je akoma në brëndësi. Po për dosjet çdo bëhet se si shumë po llomotisin në parlament.
– Sa tuhaf paske mbetur mor i zi! E Kush do i hapi.
– Ore unë e di, po të hapen ato dosje edhe përse një pjesë e mirë i kanë hequr qafe, prap do ja ndyjnë fytyrën ndonjërit, por thashë se mos!
– Janë debate kot sa për të tërhequr vëmendjen. Nuk i hap njeri dosjet të paktën edhe për një dhjetë vjeçar.

” Nuk dua që ky libër të lexohet për të mbushur shpirtin tuaj me dëshirë për hakmarrje. Hakmarrja nuk na jep shpëtim as material e as shpirtëror. Këtë libër e botova vetëm e vetëm që harresa të mos bjerë mbi vuajtjen kolektive dhe të bashkëvuajtësve të mi pak më tepër. Ju falendroj për pjesëmarrjen. – E mbylli fjalën e vet Simoni që mua mu duk tejet i prekur nga durtrokitjet e zjarrta që salla i dhuroi, edhe ata të dy që nga ajo gjysëm hije dolën në dritë. Eh me sa mallëngjim të çiltër po duartrokisnin. Moderatoria e mbrëmjes njoftoi se ishte pregatitur një koktej në sallën tjetër ku qenë ftuar të gjithë. Unë nuk shkova! nuk mund të duroja buzëqeshjet, fjalët e ëmbla dhe shtrëngimet e durave. e dija që ata të dy nuk do nguronin tia shtrëngonin dorën Simonit duke i uruar sukse për një libër që i bën mirë shoqërisë, e di që edhe këtë të fundit nuk do nguronin tia thonin, sa për kurajo ia kam zili: ajo nuk iu mungon.
E di që Simonit do t’i vinte keq për mungesën time por do i shpjegoja arsyen. Ai di të falë, nuk ka ngruar të falë ata që e dënuan dhe jo më mua që kam qenë gjithnjë e drejt përdrejetë me të. Nuk do i tregoj për bisedën e mësipërme. Nuk ka përse ai e di më mirë se unë ç’ka ngjarë dhe ç’po ngjet në këtë vend, e
sërish beson…

09-01-2016