KUR DEKOROHEJ MIKU YNË, DR. FATMIR TERZIU… ( Me titullin e lartë, “Mjeshtër i Madh” ) / Nga: Prof. Murat Gecaj; publicist e studiues

KUR DEKOROHEJ MIKU YNË, DR. FATMIR TERZIU… (Me titullin e lartë, “Mjeshtër i Madh”) Nga: Prof. Murat Gecaj          publicist e studiues   Nga e djathta:Fatmir e Luçi Terziu dhe M.Gecaj (Tiranë, 22 qershor 2017) 1. Kishte disa ditë,  qëkur … Continue reading

Poezi nga Dije Lohaj

Poezi nga Dije Lohaj   KUSH MA BURGOSI ATDHEUN? Sërish po shpojnë, Ndjenjat absolute të trishtimit, Në qiellin tim të përbërë prej jush, Silleni vërdallë Në këtë planet që mendoni Se ju na e krijuat, Në këtë planet Ku po … Continue reading

I PAVDEKSHMI  DRITËRO / Nga: Sejdo HARKA

I PAVDEKSHMI  DRITËRO

                    “…Ju aq baltë po hidhni mbi mua,/sa në baltën që kam përmbi trup,/

                       Mund të mbijë një dardhë a një ftua,/Një korie e madhe me dushk”

 

Nga: Sejdo HARKA

Edhe pse kanë kaluar disa muaj që Dritëroin nuk e kemi midis nesh, ai në çdo çast na shfaqet në imagjinatë, më  i gjallë se të gjallët . Edhe pse zemra e tij ka kohë që ka pushuar së rrahuri , të afrmit , miqtë ,shokët  e tij dhe të gjithë ata që e deshn  dhe i deshte aq shumë,u duket sikur ndjejnë  tiktaket e zemerekut  të saj të artë.Edhe pse trupi i tij tashmë prehet i qetë në “mbretrinë e paqes “, ai na duket sikur na përshndet nga larg ,duke rendur…Edhe pse pena e tij ka kohë që ka pushuar njëherë e prgjithmonë së shkruari , ajo vazhdon të flasë e të flasë pa mbarim.Kjo ndodh vetm me njerëz si  Dritëroi, të cilët nuk vdesin kurrë. Ata, edhe kur largohen nga kjo botë , lnë pas emrin dhe ëndrrën , shpirtin dhe zemrn e tyre të bardhë si bora .Që Dritëroi ka mbetur i prjetëshm ,e tregon edhe fakti se ai “foli “me heshtjen e tij të rrallë, edhe në ditët që ai mori rrugën për në banesën e fundit.Që nga ajo ditë e dhimbshme e deri më sot , jeta ,vepra dhe protagonizmi i papërsritshëm i Dritëroit ështëë  objekt debatesh e diskutimesh në medien e shkruar dhe atë vizive.Studiues dhe shkrimtarë , politikanë dhe shtetarë ,artistë , lexues dhe qytetarë të thjeshtë ,kanë parë te Dritroi talentin e tij të papërsëritshm dhe politikanin e ekujlibruar , poetin e lindur dhe fabulistin e romancierin e rrallë .“Dritëro Agolli – thekson Ismail Kadare ,ka qenë dhe do të mbetet përgjithmonë  i pazvendësueshm në vlerat dhe dramën hijerëndë të letërsisë shqipe .“Ndërsa Akademiku kosovar Rexhep Qosja , midis të tjerash ,thekson :” Në krijmtarinë letrare të Dritëroit , ne lexuesit dëgjojmë zërin e Naimit, Çajupit, Mjedës, Nolit, Migjenit dhe Poradecit “.

Dritero Agolli 

Këto vlerësime të larta, që dalin nga goja dhe mendja e majave të letërsisë dhe të artit shqiptar e gjejnë shprehjen edhe te çmimet e larta, me të cilat ai është nderuar gjatë gjithë jetës.Për punë të shquar në shumë fusha të jetës ,Dritroi  është nderuar me disa Çmime të Republiks  dhe mban titullin e lartë “Nderi  i Kombit”.Ai ishte anëtar i Akademisë së Francës .Ndërsa në vitin 2013 ,në Itali,u nderua me çmimin e lartë “Carlo Levin”. Po krahas vlerësimeve pozitive , veçanrisht pas ndarjes nga jeta , për Dritëroin janë hedhur dhe  mendime të kundrta .Pati nga ata ,që e sulmuan Dritëroin ,me mendimin se do ta përlyenin figurn e tij . Por në të vrtet e ngritën atë më lart. Diskutimet cinike për figurn e Dritëroit në ditët e para  të mortit ,vërtet  që thyen një tabu, por kjo nuk  e justifikon ligësinë e kritizerëve,që mbi  shtpinë e prjetshme të të ndjerit”, në vend të dheut të ëmbël ,të hidhnin baltën e zezë  pis.Me intuitën e tij  prej krijuesi  të rrallë,Dritëroi,sikur t’i kishte parashikuar  me kohë ustallarët e baltosjes  ,u lë  atyre,si “kurë shëruese “vargjet:”Ju aq baltë po hidhni mbi mua,/Sa në baltën që kam përmbi trup,/Mund të mbijë një dardhë a një ftua,/Një korie e madhe  me dushk”,nga të cilët burojnë mesazhe të bukura paqeje dhe zhvillimi.Pati nga ata ,që me urrejtje  patologjike ,i ranë gjoksit ,se gjoja paskëshin zbuluar kërthizn e së keqes së botës. Po s’ka gjë.  Bukur e thotë  populli :”Pemës me kokrra i bien me gurë”.I pari ,që  nisi të shfryjë  kacekun e papërgjegjshëm të urrejtjes ndaj  Dritëroit, ishte Artur Zheji .Në një shkrim botuar në shtypin e ditës ,ai theksonte se ,ndëshkimet kriminale të Partisë së Punës paskëshin patur  okein e Dritëro Agollit .Sipas tij, ai paskësh qenë“Kryekoka e zgjuar e linjës politike, flakë të kuqe ,në letërsi dhe në art ,që mbijetoi si një dorë e fortë në të gjitha spastrimet e tmerrshme të viteve 70-80, në krizën vrastare të Enver Hoxhës.Sadizmi i tij arrin deri atje sa të shkruajë:” …. Shqiptarët sapo varrosën një nga pinjollët më të rëndsishëm të diktaturës , që e la prapa  dhe e masakroi marrëzisht vendin tim…”, sikur të kishte zbuluar  kriminelin që shkatërroi botën .Këtij mllefi ,Pëllumb Kulla i përgjigjet me këtë ironi sarkastike “Sa mirë bëre që vdiqe ,o Dritëro .Ti paske qenë  Luciferri i botës së artit .Ti paske qenë koburja vrastare ,me të cilën  Enveri  vriste shkrimtarët dhe artistët .Ty , o i ëmbli poet ,të kërkojnë tani që vdiqe , të kishe vdekur 50 vjet më përpara ,në sheshin Skënderbej ….në mbrojtje të shkrimtarëve dhe artistëve të  Shqiperisë”.

Po kush janë ata që e qortojnë Dritroin pas vdekjes ?! Janë pikërisht ata ,që e donin Shqiprinë pa Ismailin dhe Dritëroin , të cilët i dhanë letërsisë dhe artit  oksigjenin. Prandaj ,ata do të mbeten përjetë si  gurë të çmuar në visaret e kombit.Megjithë pengesat që u diktoi koha , ata jo vetqm  nuk krijuan vetë barrikada , por u munduan t,i çmontonin ato ,edhe kur i ndërtonin të tjerët . Disa prej atyre ,që i kërkojnë  Dritëroit sot, që dje t’i binte “malit “me kokë , janë  ata që para “Zeusit” dhe shërbetorëve të tij, rrinin si pula të lagura dhe strukeshin si lepujt nëpër ferra.Është kjo arsyeja ,që  tymi i zi ,që  u lëshua mbi figurën e pastër të Dritëroit  nga këta njerëz cinikë e të papërgjegjshëm,shpejt u uzhduk nga  flladi i  ngrohtë i mesazheve paqësore ,që burojnë nga jeta dhe vepra e bukur ,që ai la në shpirtin dhe mendjen  e njerëzve dhe lexuesëve të thjeshtë.Ndërsa, për çudi ,shkrimtarët disidentë  të vërtëtë, thonë  të  kundërtën.Visar Zhiti, midis të tjerash thekson se Dritëroi ,jo vetëm që nuk u bë mashë  e sistemit diktatorial , për përndjekjen dhe dënimin e shkrimtarve dhe artistëve ,por përkundrazi i ndihmoi ata , sepse  ai , edhe vetë ,u bë objekt i survejimit të sigurimit të shtetit .Kjo bëri që ai, në një letërkëmbim  me  Visar Zhitin,të shkruajë :” Do të doja  të kisha qenë  edhe unë në burg”.Ndërsa poetja  disidente Lleshanaku ,ka deklaruar se Dritëroi ka qenë një nga njerzit që e ka mbështetur më shumë .”Ndihma e Dritëroit, për mua –thekson ajo – ka  qenë gati e rrezikshme për të“.Në shtypin e ditës, për Dritëroin kanë thënë fjaln e tyre edhe studjues e analistë të njohur si Mustafa Nano.Për të Dritëroi ishte një komunist i bindur .Por më poshtë  ai sqaron se në gjykimet tona ne harrojmë faktin se “ Komunizmi ishte absurd , i çmendur , i pabesë , ku askush nuk e kishte n dorë të zgjidhte ,as postin e rëndësishëm të Kryetarit të Lidhjes së Shkrimtarëve , as burgun , dhe  në këtë kontekst duhet vendosur dhe veprimtaria e Dritëro Agollit,në sistemin komunist.Është e vërtetë se Dritëroi e ka dashur komunizmin , por kjo nuk do të thotë se ai  u bë mashë e verbër vrastare e shkrimtarëve dhe artistëve .Që  ai ishte një mbrojtës i  idealeve të pastra komuniste ,për të cilat ai luftoi që në moshë tepër të njomë , ai deklaronte edhe vetë plot krenari.Ai kurrë nuk e ndërroi lëkurën,si gjarpri,ashtu siç bënë  disa të tjerë,të cilët,u ngrysën komunistë fanatikë dhe  papritur u gdhinë antikomunistët më të egër. Dritëro Agollin,idealet e tij të bukura, nuk e penguan , që në vitet e demokracisë të bëhej një politikan i ekujlibruar dhe  i pëlqyer nga të gjithë .Këto  ideale nuk e penguan  që ,edhe në ato vite të vështira,të krijojë vepra dhe karaktere si ato të romaneve “ Rënia dhe shkëlqimi i shokut Zylo” dhe “ Arka e Djallit”, nëpërmjet të cilëve fshikullohet ashpër paaftësia dhe servilizmi i kupolës së lartë komuniste. Brenda e sistemit komunist, jo vetëm Dritëroi ,por edhe shkrimtarë të mëdhenj botërorë si Majakovski ,nuk mundën t’i shptojnë dot “dvojnikut “ (shpirtit binjak ),si rezultat i censurës dhe vetcensurës ,që mbillte sistemi monist .Fakti që  edhe Dritroi survejohej nga sigurimi i shtetit ,pas ndarjes nga gruaja e parë ruse,e pohon  edhe vëllai i tij Tajar Agolli ,icili mes të tjerash thekson:”Një oficer , me të cilin unë  luaja bilardo ,një natë e gjeta  duke survejuar shtëpinë e Dritëroit” .Edhe krijmtaria artistike e Dritëroit nuk i shpëtoi dot censurimit.Dy nga dramat e tij më të mira  si” Fytyra  e dytë”…,u ndaluan si vepra që devijonin nga vija  e kuqe e  partishmrisë  komuniste.Në një bisedë të lirë në televizion Dritëroi   theksonte, se  ai kishte  ëndërruar gjat ,për një socializëm të vërtetë human , nordik.

Pavdeksinë e tij  Dritëroi e la edhe në epitafet që ai la  t’i shkruheshin mbi pragun e “shtpisë “së tij të fundit.Ja njeri prej tyre:”Përjetësisht këtu fle Dritëroi/Me etrit,gjyshrit dhe shokët pranë/ Të mira bëri pak gjer sa jetoi/ Më tepër mund të bënte,por s’e lanë”.Ai largohet nga kjo botë duke lënë pas magjinë  e këtij testameni, sa të dhimbshëm ,aq dhe të bukur:”O toka ime që të lërova e të thura këngë…/Në  Ç’vend ma le varrin?!/Më mirë ma bëj diku në një brazdë/Mbi mua  të tundë bishtin e saj një laraskë/Duke më sjellë lajme nga bota…”Driëtroi e donte jetën si gjënë m të shtrenjtë,prandaj gjithë njerëzimit ,ku fut edhe veten ,u drejton mesazhin e pavdekësisë:”Mos vdis,se dielli ka shtruar sofrën  e madhe…Prit edhe pak kohë të pushosh edhe ti.”Pavdeksia e tij shfaqet edhe në lamtumirën që ai i shkruan njeriut më të afërt dhe më të dashur të jetës së tij,Sadijes ,bashkshortes së tij të mbrekullueshme.Ja ç’i shkruan  ai  asaj,në  çastet ,kur ai  e kupton se e kanë lënë fuqitë:”E dashur Sadije.Të dua si jetën time.Madje  edhe më shumë.Unë dëshiroj të vdes  dhe ti të jetosh.Unë edhe i vdekur do të të ndjek për të parë buzëqeshjen tënde,megjithatë kjo buzqeshje ,brenda errësirës së varrit nuk duket,por unë do të bëj të pamundurën,qoftë dhe me anën e një fluture,që do të dalë nga kockat e mia…”

Dritëroi ishte ,jo vetëm  një shkrimtar i madh dhe politikan i ekujlibruar ,por dhe një njeri popullor ,human dhe tepër i thjeshtë e mirnjohës.Kur në njërën nga gazetat tona të  përditshme,ishte botuar shkrimi  tm,me titullin:”Dritëro Agolli,i përndjekuri i dashurisë”,edhe pse nuk njiheshim nga afër,ai kishte gjetur telefonin tim,për të më falnderuar tepër përzemërsisht,me atë zërin e tij të ëmbël,të cilin s’kam për ta harruar kurrë.Ai zë  i ëmbël,do të më shoqrojë tërë  jetën,si tingujt  e një këngës time më të preferuar.Dashuria për njerëzit dhe thjeshtësia,sinqeriteti dhe bujaria,kultura e gjerë dhe dituria ,e kanë ndjekur Dritëroin happashapi  ,tërë jetën.Ato i gjeje në shpirtin e tij të pastër dhe penën e tij të artë,në thinjat e tij të bardha dhe fjalën e tij të ngrohtë,në ëndrrat e të bukura dhe guximin e tij të lartë,në ballin e tij plot brazda dhe  në këngën e tij të zjarrtë.Janë kto disa nga arsyet që Dritëro Agolli, nga shumë studiues , lexues   dhe njerëz të thjeshtë,të thirret  me  shumë epitete të   të bukura, si:”Bardi i muzës poetike”,”Emblema e kulturës shqiptare”,”I përndjekuri i dashurisë”,…Dhe së fundi,”I pavdekshmi  Dritëro”.