Tragjedia Migjeniane / Nga (Hamdi) Erjon Muça


Tragjedia Migjeniane
 
“Poezia është aty ku fsheh diçka”
Giuseppe Ungaretti
 
Gjithkush që ulet të shkruaj, për një autor, apo një libër, mundohet të gjej argumentat e veta; ato që më tepër i duken sikur i shkojnë për shtat punës së tij. Argumentimi me objektivizëm është sa i vështirë aq edhe fryt-dhënës. Nëse ulesh dhe shkruan me superlativa boshe, argumentat që përdor duken qeshrakë; si ata kllounët e cirkut; pjella të vajtimit por që të bëjnë për të qeshur. Në të kundërt, nëse ulesh dhe shkruan me dëshirë për të zbehur, me mllef të pabazuar, një vepër apo një autor, ti bëhesh qesharak dhe argumentat të vajtueshëm…
Me Migjnin ka kohë tashmë që merrem intensivisht dhe deri më tani jam marrë vetëm me poezitë më të vrullshme që shpirti i tij peotik na dhuroi, por ai nuk kishte vetëm revoltë brënda vetes; shpirti i tj ishte i mbushur me shumë dashuri; nuk pati as kohë e as ambjent të përshtatëshëm për t’a shprehur të gjithë lirikën e tij hermetike.
Për lirikëne tij ka shkruar edhe Arshi Pipa, por ai, nuk e di përse u mundua ta dedimisiononte në një poetuc, thuajse kopjac. Vetëm se argumnetat që ai përdor, kur shkruan për poezitë, “Z. B.” “Dy buzë” “Një natë” dhe “Ndeshja”, E bëjnë të duket qesharak dhe aspak serioz. Ai merret me këto poezi sipërfaqësisht, duke i krahasuar me letrësi lindore, ( Arshi Pipa kishte studiuar në Firenze dhe për këtë fakt e them pa tutie që me punën për Migjenin është bërë qesharak) dhe as nuk mundohet ta ballafaqojë atë me letërsi perëndimore, italiane. Silogjizmat janë të dobishëm për çdo art dhe shkencë të mendimit, por jo gjithnjë. Ndodh ndonjëherë që edhe përse premisa e parë dhe ajo e dytë janë të vërteta përfundimi del i fallstë; Molla është e verdhë, unë jam i verdhë, nuk do të thotë që unë jam një mollë…
Në poezitë e mësipërme, për mendimin tim Migjeni ka fshehur lumturinë dhe dhimbjen reale (aspak siç pretendon Pipa, për krijime me vlerë hipotetike, të këndvështrimit foshnjarak që Migjeni kishte për dashurinë; platonizëm pa eksperiencë, thuajse në ediptizëm) të shpirtit të vet. Me anë të këtyre copëzave, sipas meje, ka ndërtuar një mini komedi hyjnore,(kemi parajsën, që e përfaqëson poezia Z.B. purgatorin me poezitë “Dy buzë” dhe “Një natë” dhe ferrin, me poezinë “Ndeshja”) që pa frikë mund ta titulloja, “Tragjedia Tokësore”.
Në këtë punim, jo vetëm që do mundohem të interpretoj këto katër perla të lirëkës Migjeni-ane; një lirkë jo e mirfilltë, lirikë hermetike, por do shpejgoj edhe përse sipas meje, me qëllim apo jo, Arshi Pipa, duke e larguar Migjeni nga letërisa perëndimore, është larguar nga intrepretimi real i tyre. Si ndihmë më vjen një nga poetët më të mëdhej të shekulit të XIX, ai që me poezinë bëri atë që Balzaku bëri me prozën, më i madhi poet italian i këtij shekulli, ai që poetë të mëdhej të shekullit të XX si Ungaretti ashtu edhe Montale e quanin thjeshtë poeti, Giacomo Leopardi.
Kush njeh jetën e këtij poeti të paripërsëritëshëm, i njeh vuajtjet fizike të tij; po ashtu siç sillet Arshi Pipa me Migjenin, kur shkruan se poezitë dhe proza e tij ishin alterime të një vuajtje fizike, janë sjellë disa intelektual të kohës së Leopardit, madje kishte nga ata që thonin se vepra e Leopardit nuk do e përballonte dot shekullin e XX, dhe do dënohej nga harresa; Ai ishte farë e hidhët; sot emrat e këtyre intelektualëve nuk i njeh askush, ose pak kush, ndërsa vepra që mbart emrin Leopardi, vijon të jetojë dhe të tingëllojë moderne edhe pse jemi në shekullin e XXI.
Po sjell këtu një nga poezitë e Leopardit dhe do mundohem ta shqipëroj, për tu munduar t’ju shfaq edhe juve, të plotë, tragjikomedinë e fshehur pas vargjeve.
 
 
Dolce e chiara ë la notte
 
Dolce e chiara é la notte e senza vento,
e queta sovra i tetti e in mezzo agli orti
posa la luna, e di lontan rivela
serena ogni montagna. O donna mia,
già tace ogni sentiero, e pei balconi
rara traluce la notturna lampa:
tu dormi, che t’accolse agevol sonno
nelle tue chete stnaze; e non ti morde
cura nessuna; e già non sai në pensi
quanta piaga m’apristi in mezzo al petto.
 
 
 
Ëmbëlsore dhe e qartë është nata
 
émëlsore dhe e qartë është nata dhe pa puhizë,
e paqtë mbi çati dhe në mes të kopshteve
mbështetet hëna, e nga larg shfaq
të kthjellët çdo mal. O gruaja ime,
tashmë hesht çdo shteg, e ndër ballkone
të zbehta shihen flakëzat e gjumit:
Ti fle, ëmbëlsisht të përqafoi gjumi
në të heshturën tënden dhomë; e nuk të lëndon
asnjë kokëçarje; as se di e as se mendon,
sa plagë më hape në gjoks.
 
 
Këtë perlë. Leopardi ia kushtoi dashurisë të parë, një vajze që e shihte nga dritaria e studios së vet. Një dashuri e pashpresë dhe e pashprehur; e pashpresë nga përkatësia sociale e poetit dhe e muzës, e pashprehur përshkak të karakterit të ndrojtur të poetit. Ndaj dhe poeti e nis këtë poezi me natën; nuk ka njohur dhe as ka për të njohur dritë dielli, dashuria e tij. Nuk ka diell pasionesh, por një hënë melankolie; trishtim që qartëson peisazhet dhe mbështet mbi gjthçka nën të. Thirrja e poetit është e heshtur; o dashuria ime shurdhëria kulturale ka pushtuar rrugët e lidhjes tonë. Herë pas here ajo i shfaqet në ballkonin e shtëpisë së vet, por vetëdija e poetit, për mospërmbushjen e kësajë dashurie, e bën t’i duket e zbehtë, si flakë kandili dhe jo verbuese si diell. Ajo është e qetë në jetën e vet të varfër, nuk e lëndojnë dhimbjet e dashurisë, as të ndjenjës që përflak poetin; nuk e di që me qënësinë e vet, e lëndon atë çdo ditë…
 
Tani le të hidhemi tek poezia “Z.B.” parajsa e Migjenit.
 
Buzmramja u dridhte ndër afshet e mbramë
të diellit perëndimuer
me kuqlim e tisa purpuer,
me kaltrina të kullueme në qiell e në sy tand…
 
Nuk ka dëshirë, e as forcë, të shteret dielli i dashurisë së poetit. Shpirtrat janë përzhitur nga rrezet e diellit dashuror dhe nuk pranojnë perëndim. Vështrimet janë të kthjellëta si qiej veror; pa as më të voglën shenjë lagështie trishtimi. Në kah të kundërt me poetin italian, që vuante, Migjeni ledhatohet nga andërrrimet plot shpresë. Dashuria e përcjellë dhe ajo e munguar janë dy forca të kundërta, me intensitet të njëjtë. Një tablo të mrekullueshme të këtyre dy forcave shpërthyese, e gjen tek romani i Balzakut, me titull : Beatrix.
 
Ku në fund pasqyrohet një dashni e lume
si vegimet e fatbardhësisë në lima,
mbi të cilin tërthuer fluturon një pëllumb
dhe gëzime të pamata gugon pa pra.
 
Poetin e lumturon fakti se po të njëjtën ndjenjë e ndien, e shikon madje edhe tek vështrimet e mikes së vet. Perceptimet janë të njëjta, të denja për lartësitë parajsore. Shpirti rinor ndodhet në mes të oqenait dhe ndjenjat përbëjnë dukuritë natyrore; dashuria e pashprehur, e pashpresë, është një furtunë që shqyen velat e shpirtit, mohimi një bunacë; e palëvizëshme si vdekje. Vetëm atëherë kur dashuria shpërblehet, të dashuruarit i duket sikur ndodhet në një port, i mbrojtur si nga uraganët ashtu edhe nga bunacat. Nëse ka parajsë, ajo nuk gjendet në qiell por brenda një shpirti të mbushur me dashuri dhe të dashuruar njëkohësisht. Vetëm në ato çaste paqia zbret e pastër në shpirtrat e trazuar të njerëzorëve. Nuk ka dilema kur dashuron dhe ndihesh i dashuruar; nga sofistikimi evolutiv i species, qenia njerëzore kthehet thuajse në bazat e veta; fluturon dhe gugon si pëllumb…
 
Zonjushë, q’at buzëmbramje,
unë androj me andje
dhe me një dashni të pastër
ata dy sy tuej të kaltër
që mu falne letë
me një shikim diskret.
 
Tek kjo strofë, kemi një thuajserrëfim të poetit; nuk ka të bëjë me ndjesi të trilluara por me një fakt të jetuar. Një moment sublim që për poetin është më i çmueshëm se çelësat e portës së parajsës. Ai i ka shprehur ndjenjën e vet vajzës e ajo është përgjigjur. Në vargjet e fundit kemi një tabllo të mrekullueshme të momentit pas puthjes së parë, ndoshta edhe diçka më shumë. Janë çaste dehëse, kur si vajza ashtu edhe djali nuk ndihen të sigurt për ç’ka ka ndodhur; dashuria ndërthuret me ndrojtjen dhe të dyja bashkë, skuqin fytyrën dhe përndezën vështrimet, thuajse fshehtas; si njëri dhe tjetri duan, në një farë mënyre të vjedhin ndjesitë shpirtërore që shpëtojnë nëpërmjet syve.
 
Dy poezi të ndryshme, dy copëza jetësh të dy njerëzve të ndryshëm, po e njëjta forcë shpërthyese ndjenjash në pak vargje; vetëm çastet e jetuara kthehen në kujtime…
Migjeni ishte i pafat, e pafat ishte dashuria e tij e parë. Për fanatikët dashuria mes dy kushërijve ishte dhe është incest, por vetëm në shqipëri ama. Nëse Migjeni do jetonte në ndonjë vend tjetër, europian ose jo, ndoshta nuk do kishim fatin për tu marrë me pjesën e dyte dhe të tretë të ksajë mini tragjedie personale. Ndoshta do merreshim me të tjera perla, por fati na dha këto; të mrekullueshme megjithëse mbështjella me një tis trishtimi; mund ta krahasoj me skulpturën Jezusi nën vello e skulptorit Giuseppe Sanmartino që ruhet në kapelën e San Severo-s në Napoli; mrekullia e kësaj skulpture qëndron pikërisht tek vello e mermertë që duket sikur mbështjell trupin.
 
Purgatori
 
Purgatori Migjeni-an është i ndarë në dy faza; dy rathë. Në kundërshtim me Danten tek i cili rathët ndodhen në ferr, tek Migjeni ferri është i vetëm i madh; atë e mundon purgatori. E mundon pasi ai e di që nuk do ketë ringritje për në harkun e qiejve, por rënie në thellësitë e skëterrës. éshtë me dy faza ky purgator; faza e parë ajo e kujtesës, ku poeti sjell në mendje, thuajse me kënaqësi, ato çaste që e ngritën në parajsë, thuajse me shpresën e një ringritje dhe faza e dytë, ku ai e ka kuptuar tashmë sensin e lëvizjes nga lart poshtë dhe nuk ka vend për asnjë grimcë shprese.
 
Dy buzë të kuqe,
dy dëshira të flakëta,
që afshin ma thithën,
gëzimin ma fikën
si fantazma ikën
ndërr do bota të larta…
 
Poeti e ka të fortë, në memorie, vrullin me të cilin dashuroi dhe u dashurua; duket sikur në atë momnete ai ka derdhur të gjithë lengun jetësor dhe nuk i ka mbetur më aspak për të vijuar jetën. Vetëm se në vargjet që vijojnë ndihet tisi i vellos, qefinit, e cila ka filluar të mbulojë edhe vetë qenien e tij. Këtu vërejmë se megjithëse poeti ka akoma zjarr dhe dashuria e tij ka ikur, ose thënë më mirë ajo ka mbetur në piedistalin që i ngriti dhe ai vetë ka nisur rënien…
 
Dy buzë si të përgjakta,
dy dëshira të flakta
që afshin ma thithën
në buzë kur mu njitën-
andjet m’i trazuen
zemrën ma tërbuen
trunin ma helmuen
e në fund u mërguen…
 
Poeti kujton dhe rikujton; herë me dashuri, e herë me revoltë. Herë me lot fëmije, e herë me britma prej burri. Herë duke bekur “Në buzë kur mu njitën”, e herë me “mallkim” “trunin ma helmuen”. Migjeni akoma e dashuron dhe ndoshta nuk ka rreshtru kurrë së dashuruari “Z.B.” deri ditën që dha shpirt, ndaj edhe shkruan si përmbyllje; e në fund u mërguen. Ndoshat vendimin për t’u ndarë e ka marrë vajza; megjithëse në atë epokë as djali e as vajza nuk mund të duronte shtypjen e këtij lloji “turpi”.
 
Dy buzë të kuqe,
bukuri fatale,
të një grueje stërzane
një pranverë të tane më morne
një pjesë të zemrës më nxorrne,
dhe gëzimin ma vodhne…
 
Në purgator, poeti e sheh parajsën nga poshtë. Eh parajsa; është si thikë me dy presa për poetin, ajo e ka bekuar me ndjesi qiellore, por edhe e ka plagosur për vdekje. Një parajsë që i kushtoi tepër megjithëse zgjati shumë pak; një stinë. Ashtu siç ia dhuroi lumturinë, po me të njëjtën shpejtësi ajo ia shkatërroi atë; për të mos i lënë më as edhe një grimë gëzimi. Nuk do ketë më gëzime dhe as dashuri, asnjë grua tjetër nuk do ia ngrohë më zemrën sepse ajo që la në parajsë ishte stërzanë; jo thjeshtë e bukur, e mrekullueshme, e hyjshme, por stër-zanë
 
Ato dy buzë të kuqe
dhe dy lotët e mia
qenë shenjat e dhimbjes
kur më vrau bukuria
kur më zu dashunia
e më dogji rinia.
 
Në strofën e fundit poeti jep të plotë gjendjen shpirtëroe në të cilë ndodhet në këto çaste. Nëse në fillim e përzieu dashurinë me dhimbjen, këtu për dashuri nuk ka vend; jo se ai ka reshtur së dashuruari, por nuk ka më shpresë, aspak. E dashuron sërish, por kapitullon përballë realitetit, dhe gjithçka përjetuar, i duket një gabim i madh rinor.
 
 
Rethi i dytë purgatorit, paradhoma e ferrit.
 
Grueja hyjneshë, e mbështjellun n’errësi të natës,
zbriti nga sfera të panjoftuna ndër odat e mia
dhe u shtrue një fllad, një e kandëshme ndjesi,
një heshtje parathanëse zemrën don të ma përpijë.
Vetëm që ora këndon kangën e thjeshtë të natës
– jo-jo! dhe diku larg dëgjohen tingujt e kangës
 
Një gabim rinor: shkrova pak më lart dhe ripërsëris; në rini askush nuk arsyeton me mëndie por me zemër, me ndienja, ska llogjikë, por instikte… Migjeni edhe pse në paradhomën e ferrit të vetmisë ende e dashuron “Z.B.” Ajo për të ishte, është dhe do të mbetet më hyjshmia, vetëm se në këto çaste ajo është e bështjellë nga errësira shpirtërore e poetit; këtu kemi një lidhje të mirëfilltë me poezinë e Leopardit; nata e pashpresisë. Kujtimet e ledhatojnë, i japin prehie, por është një prehje që fsheh një brejtie; vetminë. Koha tashmë, për të nuk ka asnjë kuptim është e rëndomtë si tik taku i orës, që vjen në veshë nga mesi i errësirës; ti e di që ajo po lëviz, por ti nuk ke mundësi t’a shohësh, as me metrikën njerëzore.
Vetëm se Migjeni si të gjithë gjenitë, ishte ëndërrimtar dhe përpos të gjitha llogarive që kish bërë dhe që i përfundoni me minus, ende shpresonte, ftohtë, tek pafundësia pozitiviste e ekuacionit universal…
 
Grueja e hyjshme m’erdhi nga gjin’i i errsinës…
Qé! frymën ia ndjej dhe zemrën që rreh prej fellsinës.
Buzëte njoma të saj,
sytë e zez e të mdhaj
me harmoni vijash të bindëshme
premtojnë një dashni të hijshme
(ashtu dhe akordi i heshtjes
frytin e ambël të marrveshjes).
Dhe njëmend! atë natë vallëzuen ndjesit e jona
me një valle dëfryese, pa marrun frymë…
 
Këtë poezi e ndava në dy pjesë, megjithëse poeti atë e kish ndërtuar si një tërësi të vetme. E ndava në dy pjesë sepse sipas mendimit tim, edhe vetë poeti këtë margaritar e ka shkruar në dy kohë dhe mes reshtave kemi një tjetër rrëfim. Në fillim të poezisë, guaja i erdhi mbështjellë në errësirë, ndërsa tani ajo del nga gjiri i errësirës. Pra kemi dy përjetime, momentin e ardhjes dhe momentin e shfaqies. Në momentin e parë çdo gjë është e pasigurt; vetëm dhimbja shpirtërore e poetit është e ndjeshme dhe e sigurt. Ndërsa në monetin e dytë kemi shfaqjen, jo vetëm fizike të muzës, megjithëse me disa ndryshime. Sytë nuk janë më të kaltër, por të zez. Nuk mendoj se këto janë ose gabime, apo çartje rinore, siç mendonte Arshi Pipa, por një detaj mjaft domethënës i hermetizmit Migjen-ian. Në poezinë e parë sytë ishin të kaltër, pasi qielli dashuror ishte i tillë; i pamatë, nën kaltërsinë që drita e diellit i fal atmosferës tokësore. Ndërsa këtu janë të zez, si qielli i natës me të cilën është dënuar kjo dashuri. Dashuri e pastër por e ndaluar, e fshehtë. Janë të zez sepse e zezë është edhe kumtesa që përmbajnë. Ajo çka poeti thuajse e ka rëfyer hapur kur thotë: (ashtu dhe akordi i heshtjes
frytin e ambël të marrveshjes). Pra sipas meje, Dashuria e tyre do vijonte, edhe përse të ndarë, me jetë paralele. Kjo poezi mbyllet me tone të gëzueshme, si të ishte këngë dashurie, por nëse e vëren që nga hyrja, vijimi dhe përfundimi, më tepër duket si një qetësim momental mes një dhimbje dhe një tjetre; ai moment kur dhimbja e madhe e ul disi densitetin dhe e bën njëriun t’i duket sikur është me flatra.
 
Ferri
Me dyer një kalimëshe
 
Ndodhi diçka në jetën e Migjenit, fizike dhe shpirtërore. Ai ishte i sëmur, por në Shkodër, këto vuajtje duket sikur nuk ekzistonin, sepse aty ai kishte pranë ilaçin e shpirtit. Aty ai dashurohej dhe dashuronte. Po ja që iu desh të largohej jo vetëm nga Shkodra, por nga Shqipëria dhe të kuptonte thellësinë e ferrnajës nga e cila rrethohej qenia e tij, të vërtetonte atë që pat perceptuar nga ngjarjet shpirtëtore të cilat e patën goditur dhe të binte pre e depresionit përfundimtar.
 
Ndeshja
 
O Grue, që të ndesha në ditn e fatkobit tem,
kur prirja e njelltë e syt shikojshin zi
e ndjeshe veten se edhe unë jam fli
të një ndjesi
si ti.
 
Thuhet se dashurinë, fjalën, por ndoshta edhe ndjenjën e krijuan poetët; them fjalën duke marr shkas nga një frazë marrë nga ungjulli sipas Gjonit: E para ishte fjala, fjala ishte në hyj, fjala u bè hyj; e para ishte fjala dashuri, fjala ishte tek ndjenja, fjala u bè ndjenjë. E pra nuk kam hasur, në asnjë peot, me të cilët jam marrë, një dashuri(e kam fjalën për dashuri jo pindërore, pasi poezi të mrekullueshme të dashurisë prindërore, ka Ungartti si edhe Malarme, një dashuri deri në vetërrënim) kaq të fuqishme dhe të qëndrueshme, statike, si energjia e pandërprerë që ushtron një gurë i mbështetur mbi truall. Migjeni ndodhet në Itali, për kurim, por kjo i duket e kotë. Këtë e shpreh thuajse hapur që në vargjet e para. Një vajzë i afrohet poetit, me dashuri, por atë e gjen një qenie të boshtë, të mbytur edhe pse vetëdijshëm për gjendien e vet dhe për ndienjat që po dhuron e huaja. Ditën e fatkobit tim thotë Migjeni, ngaqë nuk ka më shpresa, për asgjë, dhe e mbyll me frazën: E ndjesha veten se edhe unë jam fli, të një ndjesi si ti. Ai e ka vulosur jetën e vet si heremit, pak a shumë si historia e Abelarit me Eloizës; Abelari u bë murg, këtë pasi e trollën dhe Eloiza u bë murgeshë pasi nuk mund të dashuronte tjetër njeri, siç kish dashuruar Abelarin. Po kështu edhe poeti ynë, nuk mund të dashuronte askënd, madje as jetën e vet.
 
O grue, q’u ndeshme ditn e fatkobit tonë
zemër për zemër e ball për ball
e ndjesitë m’u shprehën me mall
më një vall’:
sa hall…
 
Migjeni, percepton thellësisht ndjenjën e vajzës, ndaj e fut edhe atë në një rreth gati si të vetin, thuasje ferr. mrekullia e këtyre vargjeve ndodhet tek vargu i dytë aty ai shpreh se ndeju diçka të përafërt me ndjenjën e Z.B.: zemër për zemër e ball për ballë. Pra ai ndejn zajrrin që nga thellisia e shpirtit e ndez vështrimin vajzës; tek poezia Z.B kjo lloj përndezje përshkruhet me vargjet: ata dy sy tuej të kaltër
 
që mu falne letë
me një shikim diskret.
 
E gjithë pjesa e mbetur shpreh atë çka thshë më lart, që Migjenit kjo dashuri e dhuruar nga dikush që nuk është Z.B. nuk bën asgjë tjetër veçse t’i kujtojë atë dhe t’i shtojë më tepër dhimbjen, që në këtë pikë duket si e dyfishur, pasi atij i dhimbset vajza e huaj e cila a dashuron por që nuk mund të rikëmbehet nga Migjeni, në të njëjtën mënyrë, i dhimbset vetja për gjithçka po i ndodh në jetë, e gjitha kjo nën peshën e mëdyshjes; vall ia vlen gjithë kjo vuajtje për një ndjenjë, mbi të gjitha pa mundësi përfundimi të lumtur?
 
Dhe kështu në rrugë të madhe e shitme zemrën tonë.
Njerzve që vetëm një të prëqeshun dhanë për të
e shkuen të kënaqur e tu’ u gzue- pse
panë mfeshehtsinat intime të ksajë jetës sonë.
 
Pesimizmi, ai më i thelli, sundon të gjithë qënien e tij. Madje edhe për vargjet e veta ndjen pezëm. Ai po fshihte diçka brenda këtyre vargjeve, e i dukej sikur kjo fshehtësirë ishte tepër e madhe, e rëndë për t’u fshehur në një poezi. Me të drejtë i druhej gjykimit të njerëzorëve, që të tërhequr pas materializmit, nuk dinë të vlerëzojnë moralizmin. Gjithçka ndjesore, për njerëzoret, duhet të jetë në shërbim të materiales, cinizmi, njerësit nuk i lejon të vlerësojnë siç duhet, dashurinë e pastër; majmunëve u pëlqen shumë të qeshin, të qeshin, të qeshin…
 
E na, dhe një dhimbë të sinqert tue ndijë,
vuejshim me zemër të ndrydhun si dy fëmijë
të humbun ndër vise të hueja natën, vonë,
o grue, q’u ndeshëm në ditn e fatkobit tonë.
 
Në strofëne fundit, Migjeni, del tek fobia më e madhe (sipas mendimit tim) e të gjithë poetëve, nata! Ju do mendoni se përse poetët kanë fobi natën, apo ku bazohem unë në këtë pretendim. Ka mjaft material që ma përforcon pretendimin tim. Giacomo Leopardin e lartpëmërnda dhe nuk ka përse të ripërsëris ç’ka kam thënë. Një tjetër poet është Paul Valéry, në poezinë e tij, Fragmente të Narcizit, vargu që përmend natën është një nga vargjet me një përmbajtje mjaft fobike. William Blake tek poezia e tij “Një vajzëe humbur” shkruan; Në të cilin një dritë e shejntë, hequr kishte vellon e natës. Sipas gjeniut, duhej një dritë e shejntë (shpresë) për të larguar natën (dëshpërimin). Përdora vetëm këta shembuj por ka një pafundësi (unë solla këtu ata poet që tek unë kanë lënë gjurmë të pa shbëshme) poetësh që më mbështesin, Natën hesht gjithçka, nata fsheh, nata zbulon frikërat e njerëzore; që nga ngjizja njeriun e ka frikësuar nata ngaqë bashkë me të zhduken kufijtë, e njeriu ka frikë nga e pakufijshmia. E pakufishmia, njeriun e bën të ndihet edhe më i vogël nga çështë, më i papërfillshëm.
E Migjeni, makthin e vet e shpreh në mënyrën më të mrekullueshme të mundëshme. Ai e lidh me makthet e një fëmije, frikën reale e bën thuajse të njëjtë me makthet ( gjatë një makthi, sidomos në fëmijëri, çdonjërit prej nesh i ka ndodhur që ka dashur të thërrasë për ndihmë por duke mos ia ndalë) kërkon të ulërasë por ka frikë, nuk mudnet, megjithëse dhimbja e tij është njerëzore, me të metat që mbart fjala njerëzor (e sinqertë). Ndihet i humbur madje edhe brenda vetes, si një krijesë e vogël, jashtë shtëpisë vet “natën” vonë; e pikërisht fjala vonë, si të thuash, është si ai guri i varrit, e për të dalë prejt tij, duhet të jeshë personazh legjende, përndryshe…
E si përmbyllje zgjedh thuajse vargun fillestar, por me një ndryshim thelbësor, përdor një përemër vetor në shumës në vend të atij në njëjës. Fatkobi i tij, por edhe i saj; ai nuk kishte më dashuri për të dhuruar ndërsa ajo për të marrë. Poetin ynë gjendje nën thundrat e ferrit, nuk kishte shpërtim, madje nuk kish as forca e as dëshirë të dilte nga andej, për një tjetër realitet, përpos parajsës së vet.
 
 
Nga: (Hamdi) Erjon Muça
14-10-2017

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s