Marigo Posio: Qëndistarja e Flamurit / Nga Xheni Shehaj

Marigo Posio: Qëndistarja e Flamurit

Punimi i mëposhtëm nuk është studim i thelluar, por është më shumë një informacion mbi figurën e Marigo Posios, gruas që të gjithë shqiptarët ia dinë emrin por jo kontributin. Sa herë afron Festa e Flamurit, përmenden pareshtur figurat e larta të Ismail Qemalit, Isa Boletinit, Luigj Gurakuqit, etj. Mes emrave të burrave të shtetit, del turbullt dhe emri i saj, Marigo. Ajo ndër vite është etiketuar si vajza që qëndisi Flamurin e Pavarësisë. Figura e saj në një farë mënyre ka mbetur në harresë, e shtypur nga pesha e burrave që i dhanë  lirinë vendit dhe nga pluhuri i viteve. Por kush ishte Marigoja dhe çfarë roli luajti në ngjarjen e shënuar të popullit shqiptar? Ishte thjeshtë një grua që dinte të përdorte mirë perin e gjilpërën apo ishte e brumosur, e lexuar e me ide të qarta? Figura e saj paraqet interes jo vetëm sepse qëndisi flamurin kombëtar, por si aktiviste e palodhur e çështjes shqiptare.

– Fillimet e saj

Marigo Posio lindi në qytetin e Korçës, më 1878 (ka paqartësi në datën e lindjes).

“Ajo rridhte nga një familje me tradita të shquara mëmëdhetarie. I ati, Kosta Poçi, kishte lidhje farefisnie e sidomos idesh me shumë nga atdhetarët e shquar korçarë, që vepronin brenda dhe jashtë vendit”.[1]

Marigoja u rrit në një mjedis atdhedashës. Që herët spikat ndër shoqe për zgjuarsi dhe dashurinë për dije. U mësonte vajzave shkrim e këndim, u lexonte poezitë e rilindasve, u mësonte qëndisjen.

Të gjendur nën përndjekjen e turqve, shumë patriotë korçarë u shpërngulën në Vlorë. Ndër ta ishte dhe Marigoja me të shoqin, Jovanin. Këtu nisi më me vrull puna e saj e palodhur për përhapjen e ideve patriotike dhe shkrimit shqip.

“Me të ardhur në Vlorë, Marigoja filloi një veprimtari të gjerë politiko – patriotike dhe emancipuese duke e shndërruar shtëpinë e saj në një çerdhe të vërtetë atdhetare, ku zhvilloheshin biseda e qaheshin halle për fatin e mëmëdheut e sidomos për gjendjen e keqe të gruas shqiptare. Ajo u mësoi shumë vajzave dhe nuseve të reja vlonjate alfabetin dhe u dha të lexonin gazeta e libra shqip”.[2]

Marigoja ka luajtur rol të rëndësishëm në mbarëvajtjen e klubit “Labëria”. Punonte krahas burrave për përhapjen e ideve, botonte në gazeta të ndryshme, mbante letërkëmbime me atdhetarë brenda e jashtë vendit.

– Marigoja dhe Flamuri

Hipotezat nëse ka qenë Marigoja që ka qëndisur flamurin apo jo kanë qenë të shumta. Ka pohime, mohime, argumente. Në fakt, nuk do zgjatemi së tepërmi në çështjen e flamurit pasi siç dhe e kemi thënë në fillim të shkrimit na intereson figura e Marigosë, gjurmët që la në histori jo vetëm si qëndistare por dhe si atdhedashëse.  Ajo do mbahet mend si qëndistarja e flamurit por duke zbuluar aktivitetitin e saj si patriote dhe grua do mund ta etiketojmë ndryshe.

“Në gazetën “Zëri i Vlorës” dhe “Përpara” si dhe në revistën “Shqiptarja e re” shprehet mendimi se Marigo Posio është autorja e flamurit historik që u ngrit më 28 Nëntor të vitit 1912 në Vlorë. Hajati i shtëpisë së Marigo Posios 2 – 3 ditë më parë se të shpallej Pavarësia u kthye në një punishte të vogël flamujsh ku Marigoja me vajzat e saj dhe me aktivistë të tjerë të klubit “Labëria”, Thanas Floqin e Petro Dhimitër Fotografin, qepën e stamposën me qindra flamuj të tjerë të thjeshtë me të cilët zbukuruan sallën e Kongresit e gjithë qytetin e Vlorës më 28 Nëntor të vitit 1912”.[3]

– Kontributi i Marigosë në “luftën” për emancipimin e gruas shqiptare

Marigoja në çdo veprimtari patriotike që kish ndërmarrë nuk kishte lënë kurrë mënjanë gratë. Kur me fjalë e kur me vepra, ajo është munduar t’u mësojë shkrimin, qëndisjen, përfshirjen në ngjarjet e mëdha të kohës. Pas shpalljes së Pavarësisë, Marigoja u përqëndrua më shumë tek gratë.

“Në këtë kohë ajo ktheu sytë nga një fushë tjetër e palëvruar të cilën e kishte kujdes për vite me radhë: nga rrethi i grave. Propozon mbledhjen e një kongresi të gruas shqiptare dhe ia arrin qëllimit. Në krye të vitit 1914 themelohet shoqëria <Shpresa kombëtare>”.[4]

Më vonë, gratë me Marigonë në krye nisën të botonin në shtypin e kohës gazetën me të njëjtin emër. Shkrimet e saj në gazetë flisnin për bashkim kombëtar, për shkrim e këndim shqip, për emancipimin e grave, etj.

“Në gazetë nuk mungojnë dhe protesta me karakter thjesht politik siç është dhe mohimi i së drejtës së votës për gratë, i cili i privonte ato nga e drejta për të marrë pjesë në jetën politike të shoqërisë”.[5]

Marigoja dhe aktivistet që mblidheshin me të, merrnin pjesë thuajse në çdo ngjarje historike të vendit. Ato ndihmuan refugjatët e ardhur në Vlorë që përndiqeshin nga shovinistët grekë, ndihmonin bashkëatdhetarët kudo ndodheshin, i dërguan telegrame Gjykatës franceze për lirimin e Avni Rustemit.

“Ato i kërkojnë jurisë së Gjykatës franceze dhe ministrit të Drejtësisë së Francës “të marrë parasysh dëshirën tonë të flaktë për të parë të lirë Avni Rustemin…”. Telegrame me përmbajtje të tillë gratë e Vlorës u drejtuan dhe gazetave “Temps”, “Matin”, “Information”, “Petit parisien”, “Figaro”, “Eco dë Pari”, “Tajms”, “Gazete dë Luzane”, “Zhurnal dë Zhëneve”, “Cicago”, “Tribjun”, “Dielli”.[6]

Gratë vlonjate me në krye Marigo Posion, u përfshinë në një sërë aktivitetesh në ndihmë të vendit. Marigoja besonte në forcën e femrës, në fjalën e saj, dhe këtë kërkonte t’ua përçonte dhe vajzave të tjera. Ajo luftonte të krijonte një liri për femrat shqiptare, kërkonte arsimimin e tyre, vendimmarrjen, emancipimin në disa sfera jetësore.

“Luftohej të krijohej një shoqëri femrash gjithëkombëtare, ose të paktën të kishte degët apo veprimtaret e saj në disa nga viset kreysore të vendit. Shoqëria “Shpresa kombëtare” dhe organi i saj vunë një nga gurët e parë në themelet e organizimit të grave shqiptare”.[7]

 

[1] “Marigo Posio”, Zeko Braho, Shtëpia botuese “8 Nëntori”, Tiranë, 1990, f. 6.

[2] po aty, f. 11.

[3] po aty, f. 22 – 23.

[4] po aty, f. 27.

[5] po aty, f. 62.

[6] po aty, f. 33.

[7] po aty, f. 81.

 

Nga: Xheni Shehaj

Poezia e Oriada Sula, si orkideja në lirishtën poetike / Nga: Agron Mema

Poezia e Oriada Sula, si orkideja në lirishtën poetike .
 
 
Nga: Agron Mema
 
Kur Oriada më dërgoi poezitë e para, me thënë të drejtën, duke u nisur edhe nga mosha e sajë, nuk pata shumë besim. Por kur i lexova mu duk vetja si zhytsit e thellësive detare që sa më thellë zhyten e sa më shumë eksplorojnë, aq më shumë enigma nënujore zbulojnë. Dhe mendova se vjen një Zë i fuqishëm poetik. Dhe kjo lind edhe nga tradita seLushnjës nuk i kanë munguar kurrë talentet e spikatura në të gjitha gjinitë e artit, aq sa zor se gjenë qytet tjetër me ikona të spikatura në të gjitha gjinitë letraro-artistike dhe krijuese. Dhe sot në gjurmët e tyre po lind një talent me pretendime serioze dhe cilësore në qasje dhe prurje letrare: ajo është 15 vjeçarja lushnjare Oriada Sula, lindur dhe banuese në këtë qytet të dëgjuar për figura të spikatura të artit shqiptar. Në shpirtin e Oriadës gëlon talenti gati shpërthyes, por është druajtja që shoqëron ç’do krijues në hapat e parë e aq më shumë në moshën e Oriadës, ndonse ka botuar më herët akoma në revistën letrare të shkollës “Më lejo të flas”, revistë që me tillun e sajë bën thirrje për fjalën e lirë krijuese të talenteve të reja. Mbi talentin e Oriadës, në gdhendjen e poezisë së sajë, është padyshim edhe nxitja, kurajimi dhe përkrahja e poetes dhe redaktores së njohur , mësueses së përkushtuar nga Rrogozhina, Marjeta Çurumi e cila me dashurinë për talentin e nxënësve sponsorizon edhe revistën letrare të shkollës. Oriada i ka përmbledhur për botim poezitë e saja në vëllimin e parë me poezi, një vëllim që me prurjen e sajë do të zërë vendin ndër krijuesit e Lushnjës që në moshë adoleshente, dhe jo vetëm kaq, por edhe konkuruese. Prurja poetike e Oriadës ka tendencën e ecjes dhe përsosjes së mëtejshme në rrugëtimin e gjatë e të mundimshëm të artit, rrugëtim i saponisur i sajë, me një prurje plotë dinjitet dhe profil të veçantë krijues të sajë. Dhe nuk ndalet vetëm tek poezia; jo, ka nisur të shkruaj një roman me temë nga problematika e moshës së sajë.
 
 
Oriada Sula
 
Poezi pas poezie të Oriadës kupton se frymëzimi që përshkon krijimtarinë e sajë është e stilit lirik, pa përjashtuar muzën paralele e dytësore të poezisë, por nuk harron, madje kujdeset për problemet e estetikës së vargut. Dhe këtu poetje nuk orvatet të ketë vetëm një lloj ecurie në kompozicionalin frymëzim-vjershërim.
 
“E përlotur nuk flet asnjë fjalë,
Ndër rrugët
E vetme
E trishtuar
Ecën ajo me kokën poshtë
Prej lotëve
Lotët janë vrasës pa pagesë,
Po a pyet kush?…”
 
Vargje shoqëruar me druajtje, poe edhe me ëndrra përkundur në djepin e vargjeve nën tingujt e ninullave të zemrës, duke na dhënë një libër të sajin të parë me tendenca serioze krijuese, por edhe të shfaqjes së sajë me një profil individual artistik. Me vargjet e sajë të druajtura e të ndjera thellësisht, duket se shkund lulebajamet dhe mbjell blerimin në degët e lirishtës lirike.. Lexon poezitë e Oriadës dhe herë- herë entuziazmohesh, herë-herë fshin sytë e lotuar:” Do jemi bashkë,
 
S’të le në të ftohtë të mbetesh jashtë,
S’do na ndajnë fjalët
Oqeanet
As detet
Për ty le të vdes…”
 
Oriada me vargjet poetike çel edhe lulet e lumturisë në parkun e dashurisë tek stoli pritës i trishtuar.. I le ndjenjat shpirtërore në vallëzim, në atë shpërthim të gëzueshëm, por herë-herë meditativ e të trishtueshëm. Kreh figuracionin letrar me kujdes duke ja besuar kuptimin e ndjeshmërisë së vargut metaforës. I nis figurat letrare në rrugëtimin poetik, i përball me paralelizëm, i bashkon duke krijuar tinguj poetik në kontrast në vlerë kompozicionale, i hap përsëri në paralelizëm duke i fokusuar në një pikë takimi përfundimtar , si për ti ç’lodhur, por përsëri i shpërthen në lavë vullkanike që ndez poezia e sajë, duke na shfaqur atë uragan lirikë që nuk i shpëton dot magjisë së vargut.
 
“S’do heq dorë nga dallgët e detit,
Që më turren përfund
Jo, s’do heq kurrë dorë!
Dhe kur dallgët të bëhen valë
Dhe emrin tim në bregdet
Ta mbushin me shkumë…
Po jo, as shkëmbi s’ do më ndalë…”
 
Si një poete e re dhe në moshë të re, Oriada, në poezinë e sajë këmbëngul fort në qartësinë dhe kuptueshmërinë e shprehjes së fjalës në varg, duke përdorur herë-herë vargun e rregullt , por herë-herë në mbështetje të mendimit të sajë edhe metrikën e vargut të bardhë me ritmikë të brendshme lirike në muzikalitetin funksional të tingëllueshëm. Dhe i mëshon aq shumë kësajë sa të duken vargjet si tinguj vajtimtarë violine apo të një kitare nën pushtetin e serenatave dashurore rinore.Ndonse është vetëm 15 vjeçe, ka një këndvështrim tipik të sajin të fenomeneve dhe ngjarjeve të kohës në mënyrën e përjetimit të tyre dhe përcjelljes poetike tek lexuesi:
 
“Në vdekjen time ishin mbledhur shenjtorë,
Në një anë tjetër, mëkatarë e dasmorë,
Disa vajtonin , të tjerë gëzonin…
(Disa shenjtorë, disa dasmorë)
U bashkova edhe unë mes tyre
S’më pyeti njeri në jam gjallë
A nga ku hyre!!
U ula pranë arkivolit tim,
U hodha dorën mbi supe:”Ngushëllime!”
Urat e familjes i lash kujtim në cepin e arkivolit
Katronte e vetmja nëna
Mos qajë , o nënë,
Se s’të shoh dot ashtu
Mam fshiji lotët
E hajde pranë meje
Eja ulu këtu….”
 
E frymëzuar nga e bukura dhe e trishtuar nga e shëmtuara, të befason me mendimin e sajë të dorëzuara tërrësisht në pentagramin shpirtëror të një vajze që sa ka nisur fluturimin krijues dhe jetësor dhe kërkon dhe do qiell të pamjegulluar, të kaltër.Derdh në vargjet e sajë gjithë botën e brendshme përkundur në endërrime vajzërore. Oriada i këndon dashurisë me vullnetin dhe shpirtin e një ujvare pranverore dhe stërkalat e sajë ylberore nën rrezet diellore, duke i dhënë mjedisit të vet poetik një pamje të mahnitshme e përcjellëse me atë ndjesi që sjell në shpirtin njerëzor dashuria si ndjenjë e vërtetë dhe e pastër. Por nuk lë pa derdhur në vargje dëshpërimin që krijon tradhëtia dhe nëpërkëmbja me abuzim që i bëhet ndjenjës më të lartë njerëzore, duke e kthyer shpirtin në mall tregu dhe dashurinë në marketing.
Në vargjet brilante të Oriadës derdhet e pakufishme dashuria dhe mirënjohja ndaj prindërve, atyre që e sollën në jetë dhe nuk rreshtin kurrë së interesuare dhe investuari në mirëformimin, mirëedukimin dhe mirëarsimimin e fëmijës. Oriada këmbëngul tek idetë e sajë, sa e kthen në qëllim dhe mision emancipimin e shoqërisë, duke nënvizuar paqësisht se puthja e ka brenda flamurin e bardhë. Kështu vargjet kritike kthehen në pulëbardha, në një lidhje të padukshme me rreze dielli, ç’ka i japin ritmikën lirike vargut dhe qartësinë mesazhit.
Megjithse për vet faktin e moshës dhe sistemit arsimor që është duke kryer aktualisht, Oriada ka mundur t’ia dalë tek njohja e nocioneve të estetikës, që përvijohet në ç’do poezi të sajën. Oriada shkruan me një gjuhë të rrjedhëshme dhe të qartë, por mundohet edhe për zbërthimin e sintaksës dhe fjalëformimeve të reja. Por edhe në planin e realitetit, mban ekuilibrin midis planit konkret dhe atij abstrakt-simbolikën, të figurshmen i cili është edhe plani kryesor në krijimtarinë poetike. Ndaj përfaqësimi i poetes vjen i drejtëpërdrejtë dhe bëjet i tillë me fjalën e vet Oriadës, poetes sonë. Edhe për sa i përket përshkrimit të brendshëm, dukuri të tilla si përshkrimi i një ëndrre, i një përjetimi apo aluçinacioni, në poezi kanë shfaqje konkrete edhe pse burojnë nga një realitet iluziv. Dhe Oriada sjell shpjegimin se përpiqet të përligjë një ide, të jap një zgjidhje dhe të mbajë një qëndrim duke parashtruar argumente bindëse.
Lexoni poezinë e Oriadës se do mrekulloheni!
Suksese Oriada!