Mind “The average index of Happiness” of DAVID MACHADO (KUJDES NGA “INDEKSI MESATAR I LUMTURISË” I DAVID MACHADO-S) / By: Erina Çoku

Mind “The average index of Happiness” of DAVID MACHADO
“Pegi Publishing House” brings to the Albanian language David Machado, an impressive author who comes to the reader with his original style to poke and stir them with his particular viewpoint on reality while delighting through his lively language and sharpness of narrative. Machado’s 2013 Average Happiness Index, translated with skill and dedication from Portuguese by Ilirjana Agalliu has begun its Albanian journey. It is a journey that seems bound to leave its mark on any reader who gets seriously thrilled about great fiction, its power to induce thought, and other sensibilities that occur from reading a well-loved book.
Average Happiness Index is a novel that endures in its reader’s memory like a small map to be read at times. Not to be used as a guide towards something, rather than as a testimony of the many forms of identity the modern individual is forced to take upon oneself in our contemporary society, when conditioned and circumscribed by stagnant situations that one can only try to overcome in his or her personal way relative to their own mindset.
Three close friends appear in the course of the story as three Quixotesque utopists who face reality in three different ways. Daniel, who has always dreamed of becoming a writer, is a clerk, loses his job and fights with all kinds of ways to find work again and keep his family. He then loses his home, and his family is forced to leave for another city. Almodovar is in prison because he tried to steal a petrol station. Xavier has long been depressed and has not gone out of the house in years. The novel sets out as a confession-dialogue in Daniel’s mind. He “communicates” to Almodovar, telling him everything that happened after his absence. In circumstances not favorable to him and his companions, he undertakes an incredible journey. Along with Xavier, a stranger, Almodovar’s son and his own two children, Daniel leaves Portugal to go to Switzerland to help an unknown. Believe it or not!
Following the sort that Daniel is, his travails seems inevitable and natural. What do you do?! One has to confront those don Quixotesque windmills anyhow…Here’s a novel that leaves its mark to the reader with the simplicity of language and the uncluttered narrative. A whimsical intimacy is created between the reader and the character-narrator, and with the subject matter’s nodes that the author connects and resolves with the silent self-mastery of a knitting woman. And as I am imagining a knitting woman, I recall what the author himself said in an interview: “As I wrote the Happiness Index, I was waiting for the moment when the main character would break and surrender.”
No, I am not bringing up this detail in vain. It seems like the book has taken the author in its course… But let us keep on “reading” it. The main character confesses to his close friend, via an imagined dialogue with him. The confession uses a straightforward loose language as the informal colloquy between two friends typically is. This is the first node. Step by step, Daniel’s confession becomes closer. His story, regardless of how it unfolds, regardless of the fatality of events where things go bad and then worse, becomes trustworthy, becomes familiar, because it speaks with the language of that reality that may have happened not far from yesterday. It may be happening today. Certainly, it can happen tomorrow. Major shifts. Crises. Economic crisis, social crisis, political crisis, the crisis within a couple, the child-parent crisis, the crisis in a friendship, the identity crisis, the human crisis that occur in times of great shifts, the new-against-the-old crisis. The world still keeps revolving same as the human turmoil does. And with them, with the Man.
I recommended the Index to a reader. After hearing me out for a good while, he asked, “This might be the book that I need to read, but I don’t want to read it.” “Don’t read it then.” – was my answer. He chuckled quietly and continued, “How is this book a source of resilience?”
A fine question. I have always contemplated the whys of reading. What we get from a book, what remains from it, what do we keep and what we discharge. The vastness of this topic means that answers to these questions are relative to the person that we are, our experiences, our mindset …consistently to be thought over and about. This is a book for the non-readers too. Get close to it and you’ll get involved. Read it and it will read You. I’m positive! This book abounds with resilience. It transmits positive energy, makes you understand situations you have seen, heard, or lived. Concealed under its basic narrative, the real purpose of the Index is to think and feel with you.
Dear Reader! Beware of this novel. This is not the novel that is being read, this novel gets in your hands and “reads” You. For this I am certain, or I would not have had the courage to endorse it.
What is the chance for these events to happen in reality the way you’ve set them up, David? You are one mischievous writer.
Where in real life two people come together and encourage others to go to another state to help an unknown?
This novel has met together a trio of sensible Quixotesque characters whose troubles never end yet they keep carrying on. Especially your Daniel, David. What is he made with? How did he not stopped trying even once?
Characters of the Index are not Many, but One. The essential human.
Daniel is the utopian yet credible character with his inexhaustible energy and his eagerness for life. I often caught myself anticipating his demise (as his writer professed he did), his moment of break, stop, surrender, which he did not. I grew to be fond of that charming warrior from one page to the other. I admired him for his wisdom, for his basic goodness, which he himself considers as normal and expected. To your Daniel, David – who like Archimedes finds a lever to save the day at any time. When he cannot find it, he invents it.
You come out of this book discovering that you can identify with it. It incites different analyses because everyone reads it differently in a process of self-identification with its characters.
Dear reader! You are a Daniel, you are a Xavier, you are an Almodovar. Sometimes you try to make it, other times you lock yourself in and fail to consider the opportunity to overcome hardship, or you shoot yourself in the foot.
There is no doubt that the ability to identify with the characters brings a book closer to the heart. The Average Happiness Index grants this opportunity. But this is not the purpose of the book.
Beware (!), for as I noted above: this is not the novel that is merely being read, this novel “reads” You.
The book will continue to read you long after the physical reading process is done and over with. When you have reached the bottom of the last page and have closed it with the pleasant feeling that you have read a quality book, a page-by-page reading that has activated your thinking process while taking delight in the book’s intelligent and nuanced architecture, exactly then it is time for the Index to make a retour towards you and observe you.
How do we react to major fractures? To hardship, to unhappiness?
Can we become so unhappy that we seek to quantify our happiness? Or do we seek to qualify it?
Why are you so perplexed with the notion of happiness? And what do you know about happiness? Who knows anything about it, anyway?
Our crises spring from our runway to the utopian island of happiness. All of us are people in crisis. We run to achieve something and tumble down. We stand up and continue. We stand up and sit still. We stand up and go in headlong pursuit. Like David’s characters.
Yours is a trickster of a book, David. Not as easy to digest as I previously thought.
Finally, the book was ready to get its first introduction to public. The attachment to it was obvious for me as its editor. My headspace was buzzing with its architecture: the style of storytelling, the relationship between its characters, the various twist and turns of its subject and that old-fashioned word: happiness. Who can mess with happiness? – I wondered again. And try to measure it too?
So much I could have said about this book, and I was left bereft of words, only being able to form a muddle of odd half sentences. How did I get tongue-tied in front of a crowd? That was the effect of this quirky book. Now I just have to try and steal a petrol station like Almodovar to fulfill the Quixotesque trinity.
I left the room to take some fresh air. You are a mischief-maker, David Machado!
I went out like a numb Xavier fleeing in his corner. I went back to the room and kept talking like a Daniel trying to do his best, even knowing that there was certainly no room for improvement.
You are a troublemaker David, that’s obvious!
Now I just have to steal a petrol station like Almodovar to fulfill the grotesque trinity.
I know a petrol station not far from here, but this must remain between us. As your Daniel says, “I’m not afraid Almodovar, because I still believe that life is as it always has been. Despite all this, the days of this world are still infused with light, and the darkness of the night still continues to scare us. But we are still standing, Almodovar.”
You are a mischief-maker David, there is no doubt! I had to write this paper, while you in your distant Portugal keep knitting (who knows what) with comfortable ease.
I wrote all the above, not for the book but for you. Be cautious of the Average Happiness Index. You will take everything you need from it but be aware that the book will take from you too.
You’re a wonderful troublemaker, David Machado!
“Botime Pegi” sjell në shqip David Machado-n, një autor mbresëlënës, i cili vjen te lexuesi ynë me një stil origjinal, për ta prekur me njëmendësinë e tij dhe për ta këndellur me gjuhën e vet të çlirët e mprehtësinë e tij narrative. Romani “Indeksi mesatar i lumturisë”, i përkthyer në shqip nga portugalishtja me mjeshtëri e përkushtim prej Ilirjana Agalliut, ka nisur udhëtimin e tij. Një udhëtim, i cili me siguri do të lërë gjurmë te lexuesi shqiptar shijehollë, te lexuesi i dëshiruar për letërsi të mirë, fuqi, mendim e ndjesi nga leximi i një libri të dashur.
“Indeksi mesatar i lumturisë” është një roman, i cili mbetet në kujtesën e lexuesit si një hartë e vogël që duhet lexuar herëpashere. Jo për ta përdorur si një udhëzues në drejtim të diçkaje, por si një dëshmi e formave të identitetit të njeriut modern të kohëve të sotme. Të njeriut të kushtëzuar nga rrethanat, të njeriut që ballet me krizat sipas mënyrës e mendësisë së vet.
Tre shokë të ngushtë, na shfaqen në rrjedhën e rrëfimit si tre donkishotë të çuditshëm që përballen me realitetin në tri mënyra të ndryshme.
Danieli, i cili gjithmonë ka ëndërruar të bëhet shkrimtar është një nëpunës, humb vendin e punës dhe lufton me të gjitha mënyrat për të gjetur sërish punë e për të mbajtur familjen. Në vijim humb edhe shtëpinë, dhe familja e tij është e detyruar të largohet në një qytet tjetër. Almodovari është në burg, sepse u përpoq të vidhte një benzinato. Zhavieri, ka kohë që ka rënë në depresion dhe prej vitesh nuk del nga shtëpia. Romani shtjellohet si një rrëfim-dialog, në mendjen e Danielit. Ai “komunikon” me Almodovarin, duke i treguar gjithçka ka ndodhur, pas mungesës së tij. Në rrethana aspak të favorshme për të dhe bashkudhëtarët e tij, ai ndërmerr një udhëtim të pabesueshëm. Bashkë me Zhavierin, një të panjohur, djalin e Aldomovarit dhe dy fëmijët e vet ai niset nga Portugalia drejt Zvicrës për të ndihmuar një të panjohur. Besojeni po deshe!
Duke ndjekur Danielin, kjo ndodhi të duket e pashmangshme dhe e natyrshme. Ç’t’i bësh… Mullinjtë e erës duhen përballuar…
Një roman, që lë shenjën e vet te lexuesi me thjeshtësinë e gjuhës narrative, me stilin rrëfimtar zëulët e të patrazuar, me intimitetin që krijon mes lexuesit dhe narratorit-personazh dhe me nyjat e subjektit që autori i lidh dhe i zgjidh me qetësinë e një gruaje që thur me shtiza.
Dhe meqë ndërmendëm një grua që thur me shtiza, kujtoj atë që vetë autori ka shprehur në një intervistë të tijën: “Teksa shkruaja “Indeksin”, prisja nga momenti në moment se kur personazhi kryesor do të thyhej dhe do të dorëzohej”.
Jo më kot e sjell këtë detaj. Duket sikur libri e ka marrë autorin në rrjedhën e vet… Nis e lexon. Personazhi kryesor, në një dialog të përfytyruar, i rrëfehet mikut të tij të ngushtë. Ky rrëfim me një gjuhë të drejtpërdrejtë, të çlirët ashtu si vetëm gjuha e komunikimit mes dy miqve mund të jetë, të merr e të çon në një terren të pastër e të dëshiruar, siç është miqësia. Kjo është nyja e parë. Hap pas hapi, rrëfimi i Danielit bëhet më i afërt. Historia e tij pavarësisht si zhvillohet, pavarësisht fatalitetit të ndodhive ku gjërat shkojnë keq e më keq, të vjen e besueshme, të vjen e njohshme, sepse flet me gjuhën e atyre gjërave që mund të kenë ndodhur jo shumë larg nga dje. Madje mund të kenë ndodhur dhe sot. Sigurisht, që do të ndodhin edhe nesër. Ndryshimet e mëdha. Krizat. Kriza ekonomike, kriza sociale, kriza politike, kriza e një çifti, kriza prind-fëmijë, kriza e një miqësie, kriza e identitetit, kriza e njeriut të ndodhur mes dy kohëve që ndryshojnë, kriza e së resë me të vjetrën. Bota rrotullohet po njësoj me krizat e saj. Me krizat e njeriut. Me njeriun.
Ia këshillova këtë vepër një lexuesi. Ai pyeti e pyeti dhe pasi më dëgjoi mirë e mirë, më tha: “Ky libër qenka ai që më duhet, por unë nuk dua të lexoj”. “Mos lexo”, i thashë. Qeshi. Lexuesi që “nuk donte të lexonte” vazhdoi: “A të jep takat ky libër”?
Pyetje e bukur. Kam kohë që mendoj se pse lexojmë. Çfarë marrim nga një libër, çfarë na mbetet, çfarë ruajmë dhe çfarë jo? Po kjo është një temë aq e gjerë dhe përgjigjet e këtyre pyetjeve kushtëzohen nga personi që jemi, përvojat, gjendjet e me radhë… Gjithsesi, i bluaj në mendje vazhdimisht.
Ky libër është edhe për ata që nuk duan të lexojnë. Afroju dhe ai të bën ta lexosh. Lexoje dhe ai do të të lexojë ty. Po. Ky libër të jep takat. Të jep energji pozitive, të bën të kuptohesh me situata që ke parë, dëgjuar a jetuar. Nën shtrojën e parë të rrëfimit të një historie, qëllimi i këtij libri është të mendojë e të ndiejë bashkë me ty.
I dashur lexues! Kujdes nga ky roman. Ky nuk është roman që lexohet, ky roman të merr në duar e të lexon. Për këtë jam e sigurt, përndryshe nuk do të merrja guximin ta pohoja.
Vërtet ndodhin këto gjëra David? Je një ngatërrestar dreqi.
M’i gjej në jetën tënde reale dy njerëz që bëhen bashkë, marrin dhe të tjerë e nisen në një shtet tjetër për të ndihmuar një të panjohur.
Ky roman ka mbledhur bashkë në një fugon ca Don Kishotë me mend në kokë, ca Don Kishotë me njëqind halle, që kurrgjë nuk u ecën, po ata vetë nuk ndalen. E sidomos ai Danieli yt, David. Ku dreqin e gjete? Si nuk pushoi njëherë së përpjekuri?
Ky libër nuk ka disa personazhe, por një. Njeriun.
Të gjitha personazhet e veprës artistike “Indeksi mesatar i lumturisë” janë veçse pjesë e arkitekturës së një personazhi të vetëm. Njeriut.
Danieli një personazh sa i besueshëm aq edhe utopik, me atë energjinë e tij të pashtershme dhe pandaljen e tij të të jetuarit. Kam pritur dhe unë (si vetë krijuesi i tij) momentin kur e si do të thyhej, do të ndalej, do të dorëzohej, por, jo, ai nuk ndal. E deshta atë luftëtar simpatik e me heshtë të ndryshkur, nga pak: faqe më faqe. E deshta dhe e dua, për zgjuarsinë e tij, për atë mirësi, të cilën ai vetë e quan të vetëkuptueshme. Danielin tënd David, që e gjen një pikë Arkimedi në çdo moment. Madje, edhe kur nuk e gjen, ai e shpik.
Ky libër, me formën e vet të çlirët të lexon, që kur ti të flasësh për të, të dalësh zbuluar duke u identifikuar me të.
Ja pse të gjitha interpretimet që kam dëgjuar për të, ndryshojnë nga njëri te tjetri. Secili e lexon ndryshe dhe e vë theksin, aty ku përvoja e vet është ngacmuar më shumë.
I dashur lexues!
Ti je një Daniel, je një Zhavier, je një Aldomovar.
Herë përpiqesh t’ia dalësh mbanë, herë mbyllesh në vetvete e nuk e shqyrton mundësinë për t’ia dalë mbanë, herë shkon e i bie murit me kokë, herë nuk e di… duhet të ketë diçka tjetër…
Mundësia për t’u njehsuar me personazhet ta bën më të afërt një libër, sigurisht. Dhe “Indeksi mesatar i lumturisë ta jep këtë mundësi”. Por nuk është ky qëllimi i librit.
Kujdes nga “Indeksi mesatar i lumturisë” ai nuk ka ardhur te ti që ta lexosh, ai ka ardhur te ti që të të lexojë.
Dhe ai do të fillojë të të lexojë, pasi ti të kesh mbaruar procesin fizik të leximit. Kur ti të kesh mbërritur në faqen e fundit e ta mbyllësh me atë ndjesinë e këndshme se ke lexuar një libër cilësor, një libër që faqe më faqe ka aktivizuar procesin tënd të të menduarit, kënaqësinë për zgjuarsinë e arkitekturës së romanit dhe të përzgjedhjeve të detajeve prej autorit, pikërisht atëherë ky roman do të kthehet te ti e do të të vëzhgojë.
Si reagojmë ndaj thyerjeve të mëdha? Ndaj vështirësive, ndaj palumturisë?
A jemi aq të palumtur sa të numërojmë lumturinë tonë? Apo jemi aq të lumtur sa të mbledhim një shumë lumturie?
Pse je ngatërruar me lumturinë? E ç’di ti për lumturinë? E kush vallë di gjë për lumturinë?
Krizat tona vijnë nga vrapi ynë për në ishullin utopik të lumturisë. Të gjithë ne jemi njerëz në krizë. Vrapojmë për të arritur diçka rrëzohemi. Ngrihemi këmbëthyer e vazhdojmë sërish. Ngrihemi e rrimë në vend pa lëvizur. Ngrihemi e shkojmë e i biem murit me kokë. Si personazhet e Davidit.
Ky libri yt qenka hileqar i madh, David. Nuk lahen lehtë hesapet me të, sikundër të jep përshtypjen në fillim.
Erdhi ora, që pas redaktimit ta paraqitnim te publiku. Kishte shumë ditë që më ziente në kokë arkitektura e tij: stili i rrëfimit, lidhja e personazheve, kthesat e larmishme të subjektit dhe ajo fjala e dalëmode: LUMTURI. E kush dreqin ngatërrohet me lumturinë? po të pyes sërish. E për më tepër shkon dhe e mat atë?
Aq shumë mund të thuhet për këtë roman tërheqës, sa mua m’u lidh gjuha çuditshëm, dhe prej goje nxora veçse një rrëmujë të çuditshme. Po mua pse m’u lidh gjuha, David? Sepse, je një ngatërrestar dreqi David, ja pse!
Tani më mbetet veçse të përpiqem të vjedh një benzinato për të plotësuar trininë tënde donkishoteske.
Dola jashtë të merrja ajër. Je një ngatërrestar i pashoq David!
Dola jashtë si një Zhavier i ngrirë që ia mbath në cepin e tij. U ktheva dhe vazhdova si një Daniel që përpiqet të bëjë më të mirën e tij, edhe kur e di që sigurisht nuk ka mbetur vend për të mirën e tij.
Je një ngatërrestar dreqi, David, kjo është e dukshme!
Tani më mbetet veçse të vjedh një benzinato si Almodovari dhe trinia jote groteske bëhet e plotë.
E di një benzinato, jo shumë larg që këtej, po kjo mbetet këtu. Se siç thotë ai Danieli yt:
“Unë nuk kam frikë Almodovar, pasi ende besoj që jeta është ashtu siç ka qenë gjithmonë. Pavarësisht gjithçkaje, ditët e kësaj bote ende kanë dritë dhe errësira e natës ende vazhdon të na trembë. Dhe ne, ende jemi këtu Almodovar”.
Je një ngatërrestar dreqi, David, kjo nuk ka dyshim. M’u desh të shkruaja gjithë sa më lart, ndërkohë që ti atje në Portugalinë e largët thur qetë-qetë me shtiza, kushedi çfarë.
I shkrova gjithë sa më sipër, jo për librin, po për ty. Bëj kujdes nga “Indeksi mesatar i lumturisë”. Prej këtij libri mund të marrësh gjithë sa dëshiron nga një libër i veçantë, por të jesh i sigurt se dhe ai do të marrë prej teje gjithë sa dëshiron!
Je një ngatërrestar i mrekullueshëm David Machado!

Erina Çoku

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s