Udhëtimi i mbramë i Arthur Rimbaud / Fragment nga libri i autorit Luan Rama

 

Udhëtimi i mbramë i Arthur Rimbaud 

—-
… Më së fundi këmba artificiale për Arthur-in erdhi, por tashmë gjithçka ishte vonë. Madje ai as që mund ta provonte, pasi dhimbjet i kishte të tmerrshme dhe s’mund ta prekte cungun e tij. Ai e vështroi një copë herë të gjatë atë këmbë që qëndronte në cep të krevatit dhe me një zë të dridhur i kishte pëshpëritur motrës së tij: “Kurrë nuk do mund ta përdor atë. Tashmë gjithçka ka mbaruar. E ndjej se shpejt do të vdes. Jam një i dënuar!… Një i dënuar!” – “Ç’thua kështu”, – i ishte përgjigjur menjëherë Isabelle, duke marrë kokën e të vëllait dhe duke e pështetur në krahërorin e saj. Atë çast, Arthur-i ndjeu rrahjen e zemrës së motrës, ashtu siç nuk e kishte ndjerë kurrë ndonjëherë. Dëgjoi pulsimin e saj dhe ndjeu një aromë të çuditëshme, shumë femërore. Aromë gjinjsh. Mendoi për të dhe jetën e mbyllët të saj. Vallë kështu do ta çonte këtë jetë? Vetëm? Me një nënë që mendonte veç për fermën e saj dhe punët angari? Me një vëlla që po i ikte nga kjo botë dhe një tjetër që s’dihej se ku ishte? Vallë a do martohej ndonjëherë? A kishte dashuruar dikë? A e kishte njohur ethen e dashurisë, përgjërimin femëror, seksin, përpëlitjen e trupit në ekstazë?…
“Sjellin tasin e qumështit. Ai e pi menjëherë, me shpresë se do të luftojë kapsllëkun dhe veçanërisht urinimin e vështirë, pasi besoj se dhe organet e tij të brëndëshme po i paralizohen. Edhe unë, ashtu si ai, kam frikë, sepse pak nga pak do të paralizohet gjer në zemër dhe atëherë do të vdesë. Këmba e tij e majtë është gjithnjë e ftohtë dhe dridhet me shumë dhimbje. Dhe syri i tij i majtë, është gjysmë i mbyllur. Ndonjëherë ka rrahje zemre që e mbysin dhe i marrin frymën. Më thotë se kur zgjohet, ndjen se koka dhe zemra i djegin dhe se ka pika të dhimbshme në gjoks dhe në shpinë, në anën e majtë. Gjatë gjithë ditës më duhet ta ruaj dhe të mos bëj ndonjë gabim. Idea e tij fikse është që të lërë Marseille-n për të shkuar në një klimë më të ngrohtë, qoftë në Algjer, Aden apo Oblock. Ajo çka e mban këtu, është se ndoshta unë nuk mund ta shoqëroj shumë larg, pasi pa mua nuk mund ta bëjë këtë gjë. Mendoj dhe shkruaj gjithë këto rreshta, ndërkohë që ai ka rënë në një lloj letargjie, që nuk është gjumë, por më shumë një dobësi e madhe. Kur zgjohet, nga dritarja, në një qiell pa re, ai vështron diellin, i cili shkëlqen gjithnjë dhe fillon të thotë duke qarë se kurrë s’do ta shohë diellin jashtë. “Unë do të futem nën tokë, – më thotë ai, – ndërsa ti do të ecësh në diell!” Kështu, gjithë dita është një dëshpërim i pa përshkrueshëm, një ankim pa pushim…”
Më 5 tetor, në një letër dërguar nënës së saj, Isabelle i shkruante: “Sa shumë vuaj që s’mund të bëj asgjë për tu ndihmuar. Nuk duhet menduar se në këto momente mund ta lë Arthur-in. Ai ndjehet keq dhe po dobësohet dita-ditës. Ka filluar të mërzitet nga jeta dhe duke e parë kështu, e humb durimin. Kërkoj veçse një gjë: që të vdesë në paqe… Këmba lëvizëse erdhi dje. Transporti i saj kushtoi 5,50 franga. Zoti Beandier dërgoi listën e shpenzimeve me 50 franga, për vizitat e Rimbaud-së. Ç’na kërkon neve?… Arthur-it nuk kam guxuar t’ia tregoj këtë listë përmbledhëse dhe kam frikë se ai nuk do dojë të paguajë… Për këto momente, ajo këmbë është e pa nevojshme. Që prej tetë ditësh, shtrati i tij nuk është ndërruar, pasi s’mund ta lëvizim dhe as ta vendosim në kolltuk gjatë kohës që mund të ndërrohet. Krahu i djathtë është plotësisht i palëvizur dhe i fryrë. Krahu i majtë, nga i cili vuan tmerrësisht dhe që në tre të katërtat është i palëvizshëm, është holluar në mënyrë të tmerrshme. Ai vuan ngado, në të gjitha pjesët e trupit. Këtu mendojnë se do të paralizohet pak nga pak deri në zemër; për këtë askush nuk i thotë, por ai e ka marrë me mend, trishtohet e dëshpërohet pa pushuar. Vetëm unë e mjekoj, e prek, i afrohem. Mjekët e kanë lënë në duart e mia dhe unë i kam në dispozicion të gjitha ilaçet e farmacisë që i duhen për masazhe, fërkime, etj. Më kanë lënë dhe përdorimin e elektrikut që duhet t’ia bëj unë, por sado të bëj, asgjë nuk mund ta shërojë, as ta lehtësojë. Ky elektricitet që përdoret për të, nuk vlen për asgjë dhe mendoj se nuk i sjell asnjë dobi…”
Ishte mesditë. Isabelle kishte marë një legen me ujë të ngrohtë dhe ia afroi në cep të krevatit. Arthur-i hapi sytë.
– Çfarë? – pyeti ai, kur pa që e motra filloi t’i hiqte këmishën.
– Je gjithë djersë. Më duhet të të laj… Ngadalë, im vëlla!…
Dhe me përkujdesje, pasi i zbërtheu këmishën, ajo i hoqi njëherë njërën mëngë dhe pastaj tjetrën. Çuditërisht, një lloj avulli u ngrit nga trupi i tij. Ai i kishte gozhduar sytë mbi të dhe nuk ia ndante.
Isabelle morri sfungjerin dhe e kaloi mbi trupin e tij. Si duket ndjeu një lloj kënaqësie, pasi rënkimi i tij nuk ishte më si herët e tjera. Mbylli sytë. Rimbaud kujtonte botra të tjera. Ishte në Harar, në kthinën e tij prej dërrase, i shtrirë lakuriq mbi govatën me ujë dhe indigjenia Agobas që e lante dhe i hidhte ujë të ngrohtë. Ajo e fërkonte si fëmijë, duke i nanuritur një këngë në gjuhën oromo. Gjithë kjo kishte diçka ekzotike, poetike. Ishte jetë. Ndërsa tani… tani nuk ishte më ai Arthur-i që kishte qënë. Ishte thjesht një kufomë e verdhë që po e lanin që të mos kundërmonte përreth. Ishin duart e të motrës që fërkonin ngadalë mbi atë lëkurë të rrudhur, të lëshuar, dhe atë mish të lodhur, sikur të ishte diçka prej shenjti…

“Këtu bën një kohë e mrekullueshme, – shkruante Isabelle. – Tri stuhi që ndodhën, kaluan brënda disa orëve, pastaj qielli shfaqet menjëherë, më i shkëlqyer se kurrë. Por pas çdo stuhie, mistrali fryn gjatë një dite e një nate dhe e freskon kohën, për dy apo tre ditë, pa e cënuar shkëlqimin e diellit, madje as kaltërsinë e qiellit. Ka një dyndje frutash të çdo lloji. Kemi shumë. Me gjithë këto të mira, do të doja të isha njëkohësisht si këtu, ashtu dhe atje me ty….”
Isabelle kishte dalë në qytet dhe ishin murgeshat që e ushqyen. Nganjëherë i vështronte vjedhurazi, pasi nuk donte që ta kuptonin se Rimbaud po i kundronte. Kishin një lëkurë të bardhë dhe vështrim të paqtë. E megjithatë, atij i vinte keq që ato kishin rënë prehë e një ideje mistike, duke mohuar dashurinë dhe jetën e vërtetë, ndjenjën njerëzore dhe dëshirën e natyrshme të gruas për burrin. Jo rrallë, ato figura të brishta dhe të errta nga e zeza që i mbulonte, ishin shfaqur dikur në vargjet e tij: A nuk u kishte kënduar ai në poezinë Përkushtim ….

«Murgeshës time Louise Vanaen de Voringhem: – me kapuçin blu të kthyer për nga Deti i Veriut. – Për të mbyturit.
Murgeshës time Léonie Aubois d’Ashb Baon. – bari i verës që zukat dhe kundërmon erë jo të mirë. – Për ethen e nënave dhe të fëmijëve.
Lulu-së, – demon – që e ka ruajtur shijen e kishave të kohës së Mikeshave dhe të arësimimit të saj të plotë.
Për burrat! Për zonën ***.
Për shpirtin e të varfërve. Dhe për një klerik shumë të lartë.
Po kështu, për çdo kult në këtë vënd të kultit memorial dhe midis të tilla ngjarjesh që rrezikon tu dorëzohesh, duke ndjekur aspiratat e çastit ose vesin tonë, këtë mbrëmje në Cireotto me akullore të mëdha, të fryra si peshqit dhe të shndritshme si dhjetë muajt e natës së kuqe, – (zemra e saj qelibar), – për luftën time të vetme e të heshtur si këto zona të natës që i paraprijnë trimërisë më të dhunëshme se kaosi polar.
Me çdo kusht dhe me të gjithë qiejt, si dhe me udhëtime metafizike. Për më shumë atëherë.”

Shumë vite më parë kishte shkruar dhe një tjetër vjershë për ato me titullin Murgeshat e bamirësisë …

«Para shëmtisë së kësaj bote, dridhet zemra e shqetësuar djaloshare
Dhe në plagën e përjetshme e të thellë
Gjithë dëshirë shikon murgeshën.
Por ti o Grua, zemër dhe mëshirë e ëmbël,
Asnjëherë nuk je murgeshë, kurrë,
as vështrim i errët, as barku ku pështetet një kokë e kuqërremtë,
as gishtërinjtë e lehtë, as gjinjtë e tu të mrekulluar.

E verbër e pazgjuar me bebëzat e mëdha
Përgjërimi ynë nuk është veçse një gjë
Je ti që kapesh pas nesh, ti vajzë me thitha gjinjsh
Ne të përshkojmë nëpër trup, o Pasion i bukur e hijerëndë…»

Çdo ditë që kalonte brënda mureve të atij spitali, ishte një ditë sprove, dhimbjeje dhe lotësh. Ishte një ferr i vërtetë. Dhe ai pyeste veten se përse pati këtë fat? Përse vallë? Mos ishte ai që e kërkoi vetë këtë jetë tragjike, këtë fund, që tashmë dukej i pashmangshëm? Të vdiste? Po si?… Të paktën të vdiste pa dhimbje… Netët e pagjumta, përçartjet, deliret, gjithçka i dukej se e kishte parashikuar vetë, e kishte shkruar… Po, po. E kishte shkruar në vargjet e tij të Një Stinë në Ferr. A nuk kishte shkruar ai për Nuit de l’Enfer? … Dhe një zë fillonte të lexonte ato vargje të shkruara nga dora e tij. Jo… nuk ishte dikush tjetër. Ishte Arthur… zëri i tij. Arthur-i në Roche… atëherë kur i vetmuar dhe në delir shkruante ato vargje. Po, ishte zëri i tij:

“Do të zbuloj gjithë misteret: mistere fetare dhe natyrore. Lindjen, vdekjen, të ardhmen, të kaluarën, kozmogoninë, hiçin. Jam mjeshtër i fantazmagorive…”
“Ah! Ora e jetës ndali. Nuk jam më në këtë botë. – Teologjia është diçka serioze, ferri sigurisht është poshtë dhe qielli lart. – Ekstazë, kushmar, gjumë në një çerdhe flakësh.
“Duhet të kem ferrin e zemëratës time, ferrin për krenarinë time, – ferrin për përkëdheljen; një koncert ferresh.
Po vdes nga lodhja. Eshtë varri, po iki tek krimbat, tmerri i tmerreve! Satan, mashtrues, ti që do më shpërblesh me hiret e tua. Por unë kërkoj, kërkoj! Një të goditur cfurku, një pikë zjarri…”

Një ditë tetori, ai u habit që oborri i spitalit u mbush me një zhaurimë krokatjesh. Korbat se nga ishin mbledhur dhe tani vërtiteshin rreth spitalit, si të kërkonin vdekjen e dikujt… Korbat që kishte shkruar dikur.

“Ju, me mijra në fushat e Francës
Ku flenë të vdekurit e fundit të luftës,
Ejani rrotull në dimër, apo jo,
Që çdo kalimtar të mendojë!
O zogu ynë i zi funebër
Ji pra klithësi i kurajos!

Papritur, një korb u shkëput nga turma dhe u ul në parvazin e dritares. Ai i nguli vështrimin dhe vuri re se çuditërisht, korbi nuk ishte një shpend dhe aq i shëmtuar sesa e bënin, edhe pse ishte terr i zi. Korbi i Edgar Poe-s, të mjerit Edgar që kishte qënë si të thuash mallkimi i tij, pasi atë e kishin gjetur të vdekur, ulur në tavolinën e një pijetore të vjetër, vetëm dhe të përndjekur. Të gjithë kishin kujtuar se ai i dehur flinte, por ai kishte kohë që kishte vdekur.
Korbi krokau fort, si të përqeshte të sëmurët dhe gjysmë të vdekurit që shtriheshin aty, rrahu krahët dhe iku me zhurmë për tu bashkuar me turmën që krokaste në korr. Rimbaud mbylli sytë. Korbi, Edgar-i, Baudelaire që e kishte përkthyer, pijetorja e vjetër, Quartier Latin me “Akademinë e absintit”, rrugët me kalldrëme të Parisit të vjetër… Së fundi mbylli sytë.
Në këndin e sallës, pranë tij, e dërmuar nga lodhja dhe dhimbja e saj, me imazhin e të vëllait që dergjej atje, para saj, në atë krevat të hekurt vdekjeje, Isabelle i shkruante nënës së saj në Roche: “E dashur nënë. Njëmijë herë lëvduar Zoti! Të djelën provova lumturinë më të madhe që mund të ekzistojë në këtë botë. Rimbaud që do të vdesë pranë meje, nuk do të jetë më një i mjerë, një i shkretë dhe i dënuar: jo, ai do të jetë një njeri i drejtë, një shenjt, një martir, një i zgjedhur i Perëndisë! Gjatë javës së kaluar, priftërinjtë e spitalit erdhën që ta shohin dy herë; ai i priti, por me aq mërzi dhe dëshpërim, saqë ata nuk guxuan t’i flasin për vdekjen. Të shtunën në mbrëmje të gjitha murgeshat u lutën së bashku që ai të ketë një vdekje të lehtë. Të djelën në mëngjes, pas meshës së madhe, ai dukej më i qetë dhe me mëndje të plotë; një nga priftërinjtë erdhi dhe i propozoi të rrëfehej dhe ai deshi shumë që ta bënte këtë! Kur prifti doli, duke më shikuar me një vështrim të shqetësuar, me një pamje të çuditëshme ai më tha: «Fëmija im, vëllai yt beson! E ç’na thoje ashtu më parë? Ai e ka besimin tek Zoti dhe unë kurrë nuk kam parë një të besuar të tillë! Çfarë ngazëllimi, ç’ngazëllim! Madje dhe në vdekje, edhe prej vdekjes! Ç’mund të bëjë vdekja, jeta, gjithë universi dhe gjithë lumturia e botës tani që shpirti i tij ka shpëtuar! O Zot! Bëje të ëmbël agoninë e tij; ndihmoje atë ta mbajë kryqin e tij, ki akoma mëshirë për të! Ju, o Zot, që jeni kaq i mirë! Ah, po, aq i mirë! Faleminderit im Zot, faleminderit!…”
Shumë orë kishin kaluar. Arthur-i po shikonte ëndërr. Binte borë… borë në Charleville. Në atë qytet të zymtë gjithnjë binte borë, madje dhe në pranverë. Dhe ai ecte mbi rrugët e nxira në dëborë. Shkonte në rrugët bosh të qytetit, sikur banorët të qenë larguar të gjithë nga ndonjë luftë të tmerrshme apo hata e madhe. Dhe ai ecte, mes britmave të korbave, në kërkim ndoshta të njerëzve, gjersa humbi në një mjegull të madhe që ra papritur… Kur hapi sytë ndjeu që dridhej. Kishte ethe. Nuk binte dëborë…
“… Kur hyra dhe iu afrova Arthur-it, ai ishte i mallëngjyer, por nuk qante; ishte i kthjellët dhe i trishtë, siç nuk e kam parë kurrë ndonjëherë. Ai më vështronte në sy, në një mënyrë që kurrë s’më kishte vështruar. Ai deshi t’i afrohesha fare pranë, dhe më tha: “Ti je i një gjaku si unë: a beson ti? Thuamë, a beson?» Dhe unë iu përgjigja: «Besoj; edhe më të ditur se unë besojnë; dhe tani jam e sigurtë, ja prova!» Po, është e vërtetë. Sot e kam provën!… Ai përsëri më tha me hidhërim: «Eh, thonë se besojnë, bëjnë gjoja se janë konvertuar, por kjo bëhet që tu lexojmë ato që kanë shkruar! Eshtë një spekullim!” Hezitova një çast dhe pastaj i thashë: ”Oh, jo, ata fitojnë më shumë para duke bërë blasfemi!”. Ai më vështronte gjithnjë, me qiellin në sy. Po ashtu dhe unë. Donte të më përqafonte dhe pastaj shtoi: “Ne mund të kemi të njëjtin shpirt, pasi ne kemi të njëjtin gjak. Atëherë ti beson?» De unë i përsërita: «Po, besoj, duhet besuar!» Atëherë ai më tha: «Duhet përgatitur gjithçka dhe duhet rregulluar dhoma; prifti do vijë të më kungojë. Do ta shohësh. Do të sjellin qirinjtë dhe napat me dantella; duhen vendosur kudo të linjtat e bardha. Siç e shikon, jam tepër i sëmurë!…» Ishte me ankth, por nuk ishte i dëshpëruar si ditët e tjera dhe e shikoja shumë mirë se kishte dëshirë të zjarrtë të bëhej riti i sakrimentit; mbi të gjitha të kungohej…”
Kur la fletoren e shënimeve, Isabelle vuri re se Arthur-i po flinte. Kishte rënë në një gjumë të rëndë dhe kjo ndodhte shumë rrallë, pasi gjumi i tij ishte një përpëlitje e përhershme, midis përgjumjes dhe kllapisë, midis ëndrrës e kushmarit, midis reales dhe ireales. Atëherë, ajo mendoi të dilte në oborrin e madh të spitalit, ku binte një diell i ngrohtë. Dhe kur pa diellin jashtë që i ra mbi sy, kujtoi menjëherë fjalët e Arthur-it, i cili i kishte thënë me zë të dridhur: “Unë do të shkoj nën dhé, ndërsa ti do të ecësh në diell”. Ja, tani ajo po ecte në diell dhe ato fjalë sikur po e godisnin në zemër. U ul në një stol dhe filloi të vështronte kalimtarët që kalonin, murgeshat që ecnin si gjithnjë, pa u ndjerë, dhe me një buzëqeshje të lehtë, të gatëshme për të lehtësuar ndonjë dhimbje. Kur ja, karroca e vdekjes, që vinte shpesh në oborr, u shfaq e mbartur me një arkivol, duke u larguar nga porta e madhe. Dhe menjëherë ajo mendoi vdekjen e të vëllait, Arthur-it të dashur. Imagjinoi atë moment të fundit kur vështrimi i tij do të shuhej. Uronte që të ishte atje, në atë çast të kobshëm, që ai të mund të shihte sytë e saj dhe t’i shtrëngonte dorën për herë të fundit. Po, të ishte atje që t’i puthte sytë, sytë e bukur blu, të Arthur-it…
Kur u kthye pranë shtratit, ai flinte gjithnjë. Asaj iu duk sikur kishte kaluar një kohë e gjatë, por kur pa orën e kuptoi se veçse një orë kishte kaluar. U ul dhe morri përsëri fletoren e saj të dhimbjeve.
“… Që nga ai çast, ai nuk blasfemon më. Ai thërret Krishtin në kryq dhe lutet. Po, ai lutet! Por prifti nuk arriti ta kungonte. Së pari sepse kishte frikë se mos ai impresionohej shumë. Por meqë Arthur pështynte shumë në këto çaste dhe meqë nuk ndjente asgjë në gojë, patëm frikë nga ndonjë përdhosje e pavullnetëshme. Ndërsa ai, duke kujtuar se e harruam, u bë i trishtë; por nuk u ankua…”
Më 20 tetor Arthur-i kishte datëlindjen. Mbushte 37 vjeç. Por ashtu i shtrirë, i palëvizur, me makthin e vdekjes, ai as që mendonte për datëlindjen e tij. As Isabelle.
37 vjeç… Por fare papritur ai nuk e kuptoi pse iu fanit ajo mbrëmje e datëlindjes së tij njëzet e pesë vjet më parë. Ndoshta nga qirijtë që filluan të ndezin murgeshat. Po, atëherë sapo kishte mbushur 13 vjeç. Ishte ditëlindja e tij. Iu kujtuan menjëherë qirinjtë e ndezur në dhomën e bukës, darka e përgatitur dhe një palë këpucë të reja që i kishte blerë e ëma dhe që i kishte vendosur mbi tryezë. Oh, sa ishte gëzuar. Këpucët i kishte veshur që të nesërmen dhe me to kishte shkuar në shkollë. Trembëdhjetë vjeçar e megjithatë vetja i dukej shumë më i rritur. Në mësimet e latinishtes ishte i shkëlqyer. Po kështu dhe në lëndët e historisë, gjuhës, gjeografisë… Hartimet e tij të bukura lexoheshin para nxënësve. Madje atëherë e kishin nderuar dhe me “Çmimin e parë në latinisht, greqisht dhe frëngjishten e vjetër”. Adoleshent lexonte Virgil-in dhe përpiqej të imitonte Horac-in. Poezia e tij e parë ishte në latinisht dhe quhej Ver erat, (Ishte pranverë), ku imagjinonte Horac-in fëmijë që gjatë një shëtitje në fusha e kishte zënë gjumi dhe kur ishte zgjuar, ai e kishte gjetur veten të mbuluar nga gjethet e shelgjeve dhe të mërsinës të sjella nga pëllumbat…

“12 vjeçar, në një hambar ku u mbylla, unë njoha botën dhe kuptova komedinë njerëzore. Në një kthinë njoha historinë. Në një festë të qytetit të Veriut, njoha portretet gra të piktorëve të vjetër. Në një rrugicë të lashtë të Parisit, më mësuan shkencat klasike. Në një ndërtesë të mrekullueshme rrethuar nga Orienti, unë përfundova veprën time më të madhe dhe dola në pension. E trazova gjakun me të gjitha këto. E bëra detyrën time. Tashmë s’duhet ëndërruar më për këtë. Realisht, jam në botën tjetër dhe s’ka nevojë për asnjë shpërblim.”

Ah, kohë e adoleshencës! E ëmbël, e dëshiruar, por dhe e dhimbshme e fluturake. Atëherë ai vraponte me erën. Donte të njihte botën. Dhe papritur ndjeu se ishte rritur më shpejt se vërsnikët e tij. Atëherë kuptoi se mund të bëhej poet, madje profet, profet i poezisë. Për këtë i duhej të shkonte në Paris dhe të takonte parnasianët…
Po më 28 tetor, Isabelle njoftonte nënën e saj: “Vdekja po vjen me hapa të mëdha. Nënë e dashur, në letrën e fundit të shkruajta se vëndi ku është prerë këmba e tij është fryrë shumë. Tashmë ka një kancer të madh në këllqe dhe në bark, gjer lart në kockë. Kjo gjëndër nuk e bën aspak të vuajë. Arthur-i nuk e ka parë këtë tumor vdekjeprurës; ai habitet që të gjithë vijnë ta shohin plagën e këmbës së prerë, të cilën ai pothuaj nuk e ndjen. Dhe të gjithë mjekët, (që kur i njoftova për këtë të keqe të tmerrshme, kanë ardhur nja dhjetë prej tyre), qëndrojnë të heshtur dhe të tmerrruar përballë këtij kanceri të çuditshëm. Aktualisht është koka e tij e vogël dhe krahu i majtë që e bëjnë të vuajë shumë. Por gjithnjë e më shpesh ai bie në letargji, çka duket si gjumë, një gjumë gjatë të cilit ai percepton të gjitha zhurmat me një pastërti të veçantë. Pastaj natën, mjekët i bëjnë një gjilpërë morfine. Me tu zgjuar, ai i jep fund jetës së tij me një lloj ëndrre të vazhdueshme: ai thotë me zë të ulët gjëra të çuditëshme, me një zë që do të më gëzonte po të mos më godiste në zemër. Ajo çka thotë janë ëndrrat e tij, por nuk është e njëjta gjë kur ai ka ethe. Duket, dhe unë e besoj, se ai e bën me qëllim. Meqë ai pëshpërit gjëra të tilla, murgesha më tha ngadalë: «E ka humbur mëndjen përsëri!» Por ai e dëgjoi dhe u skuq i tëri, por nuk foli fare. Kur murgesha u largua, ai më tha: «Kujtojnë se jam i çmëndur. Po ti a e beson?» Jo, nuk e besoj, është një qënie pothuaj jo-materiale, dhe mendimi i largohet pa dashjen e tij. Ndonjëherë ai u kërkon mjekëve nëse ata i shohin gjërat e jashtëzakonëshme që sheh dhe ai, me ëmbëlsi u flet e u tregon me terma që nuk di si ti them impresionet e tij. Mjekët e vështrojnë në sy, në ato sy të bukur që kurrë nuk kanë qënë kaq të bukur e kaq të zgjuar. Midis tyre ata thonë: «Eshtë diçka e veçantë»! Në rastin e Arthur-it ka diçka që ata nuk e kuptojnë. Por tashmë mjekët nuk vijnë pothuaj fare, pasi duke u folur, shpesh ai qan dhe kjo ata i trondit…”
Në muajt e parë, Arthur-i morri shumë letra nga miqtë e tij në Aden, Harar, Zeilah. Të gjithë, Tian, Rhigas, Mekonen, uronin shërimin e shpejtë të tij. Madje Sotiro ishte prekur aq shumë, sa në një letër i kishte shkruar: ”Më mirë të kishin prerë këmbën time sesa tënden!”… Xhami tashmë ishte angazhuar me një shoqëri italiane të zotit Felter; Igl kishte gjetur një minierë qymyri në Samado. Në Barbera kishin gjetur platin dhe punët e Alfred Bardey-t shkonin mirë… të gjithë e prisnin atje. Por pas kaq muajsh në spital, tashmë asnjë nuk i shkruante. Sikur e kishin harruar. Në fakt të gjithë e dinin se ai po vdiste, ngadalë. Po shuhej… Dhe para se të mbyllte sytë, ai iu lut që nga paratë e tij të mbledhura në gjithë ato vite pune, 3000 franga t’ia jepte mikut të tij Xhami dhe ç’mbetej t’ua ndante të tjerëve.
“… Ai i njeh të gjithë, – shkruante Isabelle, – Nganjëherë mua më thërret Xhami, por unë e di se ai kështu do dhe se kjo hyn në pjesën e ëndrrës së vet. Sa për të tjerat, ai i ngatërron të gjitha… dhe me art. Ne jemi në Harar, gjithnjë nisemi për në Aden, duhen kërkuar devetë dhe duhet organizuar karvani. Ai ecën shumë lehtësisht me këmbën e re artificiale; bëjmë shëtitje mbi mushka të bukura praruar me takëme të çmuara. Pastaj duhet punuar, duhen mbajtur shënime, duhen shkruar letrat. Shpejt, shpejt, na presin. Të mbyllim valixhet dhe të nisemi. Përse e lanë të flinte? Përse nuk e ndihmova të vishej? Çfarë do të thonë po të mos mbërrijmë në ditën e caktuar? Ata nuk do të besojnë më në fjalën e tij; s’do të kenë më besim tek ai! Dhe ai fillon të qajë, duke i ardhur keq për neglizhencën dhe ngathtësinë time. Dhe kjo sepse unë jam gjithnjë me të dhe jam unë ajo që është ngarkuar për të bërë gjithë përgatitjet…”
Atë natë Isabelle dëgjoi një grahmë që e zgjoi. Menjëherë iu afrua të vëllait, por dora e tij e akullt, e kapi dhe e shtrëngoi ftohtë. Jo, ishte gjallë, merrte frymë. Diçka pëshpëriti… fjalën “tombe”…”varr”… ç’donte të thoshte vallë? Ai prej kohësh i kishte kënduar vdekjes, varrit. Një varr për vetveten:

“Më së fundi le të më marrin me qera një varr, zbardhur me gëlqere, me viza prej çimentoje si reliev – shumë thellë nën tokë.
Vë bërrylat në tavolinë ku llampa i ndriçon fort këto gazeta që jam budalla t’i lexoj.
Në një distancë të madhe, sipër sallonit tim nëntokësor, shtëpitë ngrihen, brymat bashkohen. Balta është e kuqe ose e zezë. Qytet monstruoz, natë e pafund. Pak më lart janë llagëmet e ujrave të pista. Anash asgjë, veç korja e globit. Ndoshta shpella të kaltra, puse zjarri. Ndoshta në këto mjedise pikëtakohen hënat, kometat, detet dhe përrallat.
Në orët e dëshpërimit imagjinoj sfera safiri, metali. Jam mjeshtër i heshtjes. Përse vallë një pamje e një dritareje të vogël bodrumi do të irnohej në cepin e kubesë?”

-vijon

 

Fragment nga libri i autorit Luan Rama

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s