Sejfulla Malëshova në kujtimet e Nexhmi Ballkës

Sejfulla Malëshova në kujtimet e Nexhmi Ballkës Sejfulla Malëshova  (Lame Kodra) http://www.forumishqiptar.com/threads/47907-Sejfulla-Mal%C3%ABshova Ndërsa ishte duke punuar si punëtor mekanik në një uzinë të rëndomtë të Kaukazit verior në Bashkimin Sovjetik, djaloshi nga Shqipëria, Sejfulla Malëshova, thërritet nga autoritetet politike të … Continue reading

Namik Selmani, metafora e gjallë e dhimbjes dhe shpirtit çam.

namik

Namik Selmani, metafora e gjallë e dhimbjes dhe shpirtit çam.

agron

                      nga Agron Shele

Shpirti çam, si një frymim i ngjizur shekujve të dhimbjes dhe i endur legjendave e baladave të ngritura në himn, përshkon hieroglifet e majave shkëlqim, depërton blusë së thellë të detit trazim, ngre kurorë ullishteve harbim, përshkund themelet e kullave rrënim, vërtit në ajër fustanellën ar e qëndismë, jehon zërin e brezave shkëlqim dhe ashtu e plotë, me gjithë konfiguracionin dhe hapësirën e pamatë të kufijve mitikë, vjen para lexuesit nga poeti tashmë i njohur Namik Selmani, me këtë përmbledhje poezish të zgjedhura, me gjithë forcën, madhështinë por dhe tragjedinë që e ka shoqëruar këtë popull martir. Tek ky shpirt rrënjëzon të shkuarën dhe të sotmen autori, tek ky shpirt gjen frymëzimin dhe sendërton vargjet, po tek ky shpirt merr nektarin e fjalës dhe gjuhës artistike, për të sjellur, por dhe për të memorizuar atë pjesë kulture çame,e cila në formë dhe përmbajtje ka diçka përtej ndjesisë njerëzore, ka diçka përtej kohëve dhe historisë, ka diçka përtej së zakonshmes dhe esenciales që ne jemi mësuar të ravijëzojmë dhe të trajtojmë në përgjithësinë e tematikave. Për të kuptuar por dhe për të hedhur dritëhijen tonë rreth mesazhit artistik, boshtit qëndror të këtij vëllimi sigurisht që do kalojmë nëpër të shkuarën dhe traditën e kësaj treve, sigurisht duhet të njohim muzën dhe këngët e ngritura në balada trimash, kalvarin biblik të shpërnguljeve dhe dhimbjen e mbjellur kujtimeve. Këtu nis zanafilla e mbrujtjes poetike të autorit, këtu motivohet dhe shpërthen kreativiteti krijues, këtu shtjellon frymën muzikale të vargut dhe po këtu buron magjia e artit të fjalës. Larmia e fjalës dhe figuracioni, ornamenti i elementëve jetësorë, kadenca dhe muzikaliteti, beftësia dhe risia e sjellur, tradita e ndërthurur me modernen gërshetojnë stilistikën dhe gjetjen poetike, gjetje që identifikohet shpejt dhe qartë me emrin e autorit Namik Selmani.

“ O zog me krahë të këputur nga malli, nga brenga
O shqiponjë me flatra që oqeanet s’ të kthekan
………….
O pëllumb i Çamërisë
Që për paqen gugat mes tufanesh,
Mos ma shuaj cicërimën brenda shpirtit tim të vrarë! “

Që në fillim ne ndeshemi me thirrmoren e fortë të autorit, thirrmë që sinkronizon zërin e një populli të tërë, dhe në mënyrë figurative i drejtohet zogut, shpesit të lirë që kapërcen anë e dete, më pas simbolizon me shqiponjën, zogun krenar që sintetizon të shenjtin tonë flamur, pastaj ndalet tek pëllumbi, tek simboli i paqes dhe mirësisë dhe për të gjithë ka një lutje, një qëllim, rikthimin në vendlindjen e largët dhe shuarjen e brengave të brezave radhë radhë. Konceptimi shumëdimesional i këtyrë vargjeve jep edhe tablonë tjetër të këti këngërimi, jep dhe ligjërimin e përbrendshëm që mbart përherë të gjallë kujtimin dhe mallin e pashuar, dhe në mënyrë krejt parabolike dhe të natyrshme jep mesazhin e gjallë dhe të qartë, atë të trimfit dhe rikthimit të ligjshëm në tokën e të parëve.

“Vendlindja e largët
Lapidar pa lule do të kthej …prapë…”

Sigurisht që autori ka ndërtuar dhe ruan një bosht të mirëpërcaktuar, varg pas vargu dhe poezi pas poezie ndjek në mënyrë kronoligjike hapësirën e kohës dhe motivin e ngritjes së fjalës në penë, ngjyen në penelatën e traditës së shkruar dhe detraton tablot e pashlyeshme gati në legjendë.

“ S’ di se ç’ zjarr ta ngrohu zemrën,
Të dha krahë e vallen zure,
Filizblerti i legjendës
Osman Taka, dritë me nure. ”

Patosi i shpirtit, përdorimi i togfjalëshave (vijojnë më poshtë: burimargjendtë, flamurshkruar, etj), plotësojnë jo vetëm forcën shprehëse të poezisë, por japin dhe aktin dithiramb të trimit Osman Taka, e mitizon më tej atë dhe e shndërron në shëmbëlltyrë dhe atribut të panteonit më të artë të historisë çame. Depërton më në brendi të vargjeve gati elegjikë dhe befasohesh nga shtjella dhe përmasat e terminologjisë së përdorur, intrigohesh nga ngjarjet gati të shndërruara në epikë, dhe për më tepër të sadifaksionon ndërthurja e elementit poetik me atë panoramik. Përbrenda kësaj dritësie shtrin imagjinatën në hapësirat e bukura të Paramithisë, Filatit, Vërselës dhe Pargës, humbet shkëmbinjve të Sulit dhe më pas memoria drithëron shtegëtimin e pakuptimësisë, shpërnguljen masive, të masakruarit , të vdekurit rrugëve dhe tek ata të gjallë që mbeten dëshmi e gjallë e rrëfimit.
“Djepet e fëmijëve-yje dritëzonin në qiellin e errët buzë Jonit.
Si një lojë e çuditshme
Pëllumbash e shqiponjash në ikje.
Udha kthehej në varr pa lule, pa emër,
Pa tinguj mortorë në marshin funebër,
Pa fjalë besimtarësh,
Guri që prekej në thepa lotin e rëndë nxirrte.”

Shpirti çam endet shpresës dhe fateve të bijve, endet bukurive dhe mallit të vendlindjes, endet madhështisë dhe traditës së lindur, endet kohës dhe viteve të numërimit, endet gjurmëve dhe gjakut të trimit dhe si e tillë ai  do mbetet margaritari më i bukur i kurorës së historisë tonë shqipe.

Mendime rreth vëllimit poetik “Fundi, i një fëmijërie tjetër”, i poetit dhe publicistit Preç Zogaj

  Mendime rreth vëllimit poetik “Fundi, i një fëmijërie tjetër”, i poetit dhe publicistit Preç Zogaj           Nga Raimonda MOISIU   Publikuar në gazetën Tirana Observer : http://www.tiranaobserver.al/2013/08/21/e-verteta-dhe-rienderrimi-i-se-shkuares/   Poetët përtej gjithë aftësisë, pasionit e talentit … Continue reading

VETËM DASHURISHT FITOHET MBI URREJTJEN / Vështrim kritik mbi romanin e Adem Demaçit: “Libër për Vet Mohimin“

VETËM DASHURISHT FITOHET MBI URREJTJEN

adem demaci

                                             Mbi romanin e Adem Demaçit: “Libër për Vet Mohimin“

        ferdinand laholli

Vështrim kritik nga Ferdinand Laholli

Ka disa vite, që letërsia shqipe përjeton rrëzimin e censurës zyrtare, të atij zyrtarizmi, që ngulmonte për ta gjithmonëmbajtur letërsinë pre të qëllimeve të saj politike.

Letërsia është bukuria shpirtërore, me konture sinqeriteti. E politika ç’është? Më shumë se veprimtari (ndër)shtetërore, ajo është kamuflim hendeqesh të skuthëta, është pjesa më e ngurtë e bashkëjetesës njerëzore brenda e jashtë vendit.

Është për t’u gëzuar, që autorët shqiptarë janë çliruar nga censura zyrtare, e cila e kornizonte mendimin krijues, por me sa duket disa janë çliruar edhe nga vetëcensura, nga ajo, që nënkupton vetëkontrollin, vetëkërkesën, nga ajo, që është e mbetet gur themeli në arritshmërinë letrare, që është si të thuash një lloj daljeje mbi veten.

Të dalësh mbi veten do të thotë të sakrifikosh gjer në kufijtë e vetëmohimit. Sot fjalën vetëmohim dua ta shkruaj Vet Mohim, pra të ndarë si fjalë, më saktë të personifikuar, sikurse na e ka dhënë në librin e vet shkrimtari Adem Demaçi.

Ngjarjet e veprës “Libër për Vet Mohimin” i përkasin një kohe të vëshirë, që kalon kombi në të dy anët e kufirit shqiptaro-shqiptar.

Ti, që kaq me lektisje po të kërkoj

dhe nuk të gjej dot.

Eja!

Këto fjalë të faqehapjes së librit gdhenden të arta në banderolën shpirtërore të lexuesit.

Libër për Vet Mohimin” i autorit Adem Demaçi është skicuar në kapituj të emërtuar. Emërtimi i parë: “Vet Mohimi”, i cili duket se ka marrë përsipër, të kryejë rolin e prologut, është e shkruar me një gjuhë mjaft të rrjedhshme letrare, me një gjuhë poetike mund të thuhet, ku filozofia ka vendin e saj të dukshëm. Wer A sagt, muss auch B sagen – kush thotë A, duhet të thotë edhe B. Dhe Demaçi di ta ruajë zhdërvjelltësinë narrative në të gjitha faqet e librit, të cilat lexohen etshëm e ndërkohë edhe mendueshëm. Edhe pse e mbaron librin së lexuari, s’të hiqet nga mendja ajo pjesë fillimore e tij, ku autori aludon për thirrjet e qyqes, të cilat disave u tingëllojnë si ku-ku-ku! E ç’janë për autorin këto thirrje?

Pak ujë! Pak ujë! Pak ujë!

Kështu na e përcjell ai këtë piskamë të saj në pikë të verës, në pikë të vapës. Kjo pjesë e veprës të jep të drejtën, të heqësh një paralele midis qyqes, që i lëshon vezët në fole të huaja, dhe ne, ikanakëve nga atdheu, që kërkojmë ujë burimeve shkrumborë të zhgënjimit. Ne vërtet jemi këtu, por shpirti na ka braktisur që në çastikjen nga atdheu, shpirti ka mbetur në vendlindje. Pra këtu jemi trupa pa shpirt, atje jemi shpirtra pa trup. E që të jemi vërtet të plotë, që të jemi vërtet njerëz, na duhet medoemos ndihma e Vet Mohimit. Dhe ai duhet thirrur sa më parë, sa pa ndodhur ende që shpirti të na mohojë përngaherë trupërisht e të ushqejë preferencen e folezimit në trup të ndonjë gjeli a derri, sikurse thekson edhe autori i librit në fjalë.

Po ku ndodhet Vet Mohimi? Shkrimtari na dëfton për daljen e tij nga burgu i burgut të burgut. E ku mund ta gjejmë atë më pas? Duke huazuar për këtë rast stilin rrëfimtar të Demaçit, mund të thuhet se atë e gjejmë tek dhimbja e dhimbjes së dhimbjes, tek tmerri i tmerrit të tmerrit. Kjo besohet lehtas, kur lexohet „Në kupe – vetë i tretë“, që është një pjesëperlë e këtij libri, ku sentencat filozofike janë aq shumë të pranishme e në harmoni funksionale të idesë qendrore.

Tek përballja e personazhit shqiptar Kolë Makanda dhe serbit bardhosh, autori ka tipizuar dashurinë kundruall urrejtjes. Dihet se në këtë botë së pari qe dashuria. Urrejtja lindi më pas. Pranohet se dashuria është më e moçme se urrejtja. Por autori s’don të thotë veç këtë. Lajtmotivi i kësaj pjese, i cili përçohet edhe tërësisht veprës, është: vetëm dashurisht fitohet mbi urrejtjen. Kjo është një e vërtetë mjaft e madhe, që apelon ndërgjegjen e çdokujt, të kthehet tek vetja, të kthehet tek të qënit njeri.

Tek Lala apo „Regjisori i dështuar” shkrimtari Adem Demaçi mishëron viganshëm figurën e artistit të privuar, të atij artisti, i cili për hir të artit progresiv, të artit të pashtirësi „profesionale“, nuk i bëhet urë as ligjit të parasë dhe as parasë së ligjit.

Si i papërkrahur nga pushtetmbajtësit ai duket i dështuar në sytë e disave. Por nuk është kështu. I dështuar është sistemi, klishetë e të cilit artisti s’i përfill, i dështuar është regjimi, që s’e fut dot nën tutelë krijuesin e vërtetë. Lala nuk është krejt i vetëm, ai ka mbështetasit e tij artdashës, paçka se këta janë tepër të rrallë.

„… te ne ende gjërat janë shumë të përcaktuara nga fati.“ – janë fjalët e regjisorit këto, që në dukje duken si të thëna lehtë, por që në thelb mbartin një të vërtetë të paskajme, ngarkuar me një tragjizëm monstruoz.

Koha e ka sjellë, që shkrimtari mund të mos merret me politikë, por s’mund të rrijë dot pa e analizuar atë. Tek „Regjisori i dështuar“ nënkuptohet se politika shqiptare, mjerisht, është dështake. Por autori s’don të na lërë kurrsesi në duar pesimizmi. Diku në faqet e nëntitullit „Piramida“ na kujton se gabimi është vëllai i pandashëm i mësimit. Kjo sentencë nuk është thjesht ngushëlluese, por bën edhe apel progresiteti.

S’ka si të lësh pa përmendur atë, çka thotë Liriku i vogël, ky personazh tepër i mençur në veprën e Demaçit, ashtu sikurse janë fëmijët shqiptarë. E ai thotë:

Unë e dua veten time, prandaj i dua dhe të tjerët, prandaj edhe të tjerët më duan mua… Unë respektoj veten time, prandaj i respektoj edhe të tjerët, prandaj edhe të tjerët më respektojnë mua… Unë kam besim në veten time, prandaj u besoj edhe të tjerëve, prandaj edhe të tjerët më besojnë mua…“

Ky transmetim të bën jo vetëm të meditosh, por edhe ta pranosh si moto të zgjidhjes së problemit tonë kombëtar. Pra le të fillojmë, sa nuk është vdekshmërisht vonë: ta respektojmë veten, ta duam dhe t’i besojmë asaj. Le të kthehemi tek vetja e braktisur! Mjaft mbetëm kufoma të respektit, dashurisë dhe besimit të verbër!

Për lexuesin e një libri nuk ka shumë rëndësi, nëse ngjarja e shkruar është vërtetë reale apo pjellë e fantazisë së shkrimtarit. Për lexuesin vlen origjinaliteti i subjektit, këndtrajtimi i tij, përcjellshmëria artistike, plotëria e personazheve, qofshin këta pozitivë apo negativë, si dhe koherenca e mendimit. Kur lexuesi gazmohet nga këta përbërës, shkrimtari e ka kryer përsosmërisht misionin e vet.

E ç’mund të thuhet për veprën në fjalë të Demaçit? Natyrisht mund të thuhen fjalë të mira për të, pjesërisht edhe shumë të mira, por konkluzioni është: ky libër s’ka mundur dot, t’i bëhet rezidencë përsosmërisë. Këtë të drejtë të shprehuri ta jep „Moteli në fund të pusit“. Le ta shohim më nga afër.

Siç kuptohet nga kjo pjesë, njeriu shkon në një lokal për të ngrënë a pirë diçka, për t’u takuar e biseduar me dikë, apo edhe thjesht, për t’u gjendur mes njerëzve, pra për t’u ndjerë sa më pak i vetëm. Lokalasit mund të mos njihen mes tyre, ndërsa autori, (është fjala për çdo krijues të një vepre), ka privilegjin t’ua dijë emrat të gjithëve, t’i njohë ata së jashtmi e së brendshmi. Ky është venomi i krijuesit. Kur dihet kjo, atëhere ç’vlerë kanë shprehjet: „…tha dikush nga rreshti i parë, … nga mesi i sallës (?). Vazhda e këtij stili do të ishte: … nga fundi, … nga e majta, … nga e djathta. Kemi të bëjmë me mjeshtëri portretizimi? Aspak! T’i lësh personazhet në terr pa as më të voglin qëllim, do të thotë të mos bëhet fjalë për ekzistencë mjeti ndërtimor të figurës.

Tashmë është bërë rutinë në letërsi, që për të krijuar personazhe negativë, përveç shpirtmangësisë apo lehtësisë mendore, u veshim atyre edhe gjymtime fizike. Kjo metodë është ezauruar aq shumë, sa me të drejtë mund të thuhet, se ka arritur gjer në shkallët e bajatizimit.

Edhe libri i Demaçit vuan nga sëmundja parafabrikate. Le të komentojmë.

Kolë Makanda flet mbi domosdoshmërinë e ambjentmbrojtjes. Por kemi një ndërhyrje:

– Mjaft më na shitët mend me këto filozofime, moralizime dhe llogari të kota! Na tregoni së të dalim nga kjo situatë, sepse kjo po kërkohet sot!

Me daljen nga situata, duhet kuptuar dalja nga paliria e Kosovës, asaj Shqipërie të pushtuar. Meqë ndërhyrësi kërkon një sugjerim nga Kolë Makanda, do të thotë se Kola nuk është krejt i panjohur për të, kuptohet pra, se ndërhyrësi nuk ndodhet për herë të parë në këtë lokal. Po përse lihet i paemër nga shkrimtari? Mospërfillje apo moskujdes? Për ta negativizuar sa më tepër si figurë, Demaçi e pagëzon me epitetin kokëmadhi. Ky epitet nuk është thjesht një tregues disproporcioni fizik. Në përdorimin e përditshëm ai është përçues i përbuzjes, i fyerjes.

Nuk është zotësi, nëse autori keqtrajton një apo disa nga gjallesat e tij figurore, pasi dihet se detyra e krijuesit është, t’i dojë pa dallim të gjitha krijesat e librit të tij. Vetëm personazhet e kanë të drejtën e vendosjes së bashkëjetesës apo distancimit në kohë dhe hapësirë.

Përveç kësaj nuk është dhe aq shumë e besueshme, se një shpirtlig apo mendjelehtë ka medoemos edhe gjymtime fizike. Jo kurdoherë pamja e jashtme është pasqyrim i brendshmërisë së njeriut. Për këtë le të kujtojmë një nga figurat madhore të Hygoit te „Katedralja e Parisit“, dhe pikërisht Kuazimodon, i cili edhe pse është i shëmtuar gjer në pështirosje, ka një shpirt tejësisht të pafajshëm. Por le të afrohemi akoma në kohë: diktatori Enver Hoxha ishte vërtet i pashëm, por për fatin e keq të një populli të tërë, i gatuar me një shpirt të shëmtuar gjer në urrejtje.

Diku në libër, një vepronjës anonim (rishtas mbretëron paidentifikimi) shkruan në një copë letër:

– Më intereson të di si është e mundur që ne (Dardhanët, shënoi F. L) aq fort i duam Myzeqarët, kurse ata ndaj nesh janë shumë të painteresuar?

Me gjithë vullnetin e mirë të Demaçit, për të trajtuar probleme jetike, në frazën e mësipërme, mjerisht, ai është i dështuar. Nuk mjafton të thuash fjalë dashurie, për t’u besuar vërtet për këtë ndjenjë. Gjithsesi më tepër se fjala është veprimi ai, që vulos vlerësimin. Që lind besimin dhe ushqen bindjen.

Me gjithë vullnetin e mirë të shkrimtarit, për të trajtuar probleme jetike, ekstrakti i cituar, ndryshe nga ç‘mund të pretendohet, mbetet një urë e rrënuar dashurie midis Dardhanëve dhe Myzeqarëve, dhe kjo nga pakujdesia e autorit, më saktë: nga trajtimi pa argumentim i çështjes. Në këtë pjesë nuk shohim të veprojë asnjë Myzeqar, ngaqë vetë autori ka dashur kështu, e megjithatë Myzeqarët fajësohen për painteresim ndaj Dardhanëve. Fajësimi i padrejtësishëm ka firmën e fyerjes. Ku e gjen autori guximin, për të ushqyer fyerjen jomeritonjëse? Dhe me ç’të drejtë? Shihet se përpjekjet autoriale nuk janë të mjafta, për ta mbajtur të virgjër librin nga mangësitë. Për më tepër mund të thuhet: „Moteli në fund të pusit“ është mjerisht nderi i humbur i këtij libri.

Teksa lexon një krijim, ndodh që pas faqeve të tëra të kujtosh fare pak, sikurse ndodh, që një ngjarje flesh të hapë në kujtesë dyert e paharrimit. Një mrekulli të tillë e kemi edhe te „Kroni i mbretit e Kroni i shkretit“.

Dikush ka hipur në një qershi, që s’është e tija. Befas vjen pronari me tërfurk në dorë:

– A po t’i ka anda, bre biri i kurvës? Zbrit shpejt se tash po të rrasi unë ty qershi!

Qershingrënësi, që në fakt është shqiptar, ia kthen serbisht:

– Çke, bre Shqiptar, pse po gërvallesh?!

Teksa dëgjoi të flitej serbisht, pronari përfundon:

– Mirë, mirë, zotëri. Ha, ha! Mendova mos është ndonjë hajn.

Fillimisht kemi një shpërthim vulgar, para të cilit lexonjësi i kulturuar çmeritet, madje ia vë në kandarin e dyshimit vërtetësinë. Por e vërteta s’ka faj pse tingëllon mosbesonjëse. Në këtë pjesë shohim të ravijëzuar dyfytyrësinë tonë: vrundullim i banaltë ndaj shqiptarit, belbëzim përdëllimtar karshi serbit, që na grabit e vandalon e përdhunon e tall! Banaliteti dhe përulja janë pjellë e injorancës, nga kështjella e së cilës, referuar librit, duhet dalë sa më parë.

Realiteti dardhan, që ndeshim “Në shtëpinë e Zell Caushit” është tejet therës: shqipfolësit zihen e prihen mes veti! Nuk ka shumë rëndësi shkaku. Rëndësi ka fakti, se prania e grindjes frymon mes tyre, e pikërisht në këtë kohë invadimi, kur na duhet të jemi më të bashkuar se kurrë. Mjerisht fjalët e zemërta të përcjella shqip, nuk kanë forcë, ta shuajnë përçarjen shqiptare. Trimat grushtohen e shuplakohen kokëfortësisht. Burrëria e tyre nuk i bindet aspak zërit të vëlladashjes. Duket sikur jo një ligj, por njëmijë ligje bashkë nuk do ta mposhtin dot një trimëri të tillë. Por ja që pandehmat mbetkan pandehma dhe realiteti qënka gjithsesi më i thjeshtë. Këtë bindje ta ushqen ajo pjesë, ku shohim, se një fjalë urdhëruese e përcjellë serbisht, bën që befas, të mbretërojë platitja.

Kjo skenë mund të jetë e vockël në dukje, por është grandioze në domethënie: nënshtrimi është pjellë e mosmirëkuptimit.

Me një gjuhë alegorike autori na jep të kuptojmë, se dardhanët i përçmojnë vërtet rrobat e zhelta të robërisë. Megjithatë nuk bëjnë asgjë, për t’i tejflakur prej vetes. Asgjë? Shprehje e gabuar. Ata presin, madje durimisht, që vetë pushtuesit t’ua veshin kostumin ëndërror të lirisë. Presin dhe shpresojnë. Shpresojnë dhe presin. Presin e shpresojnë edhe nga miku i robëruesit, edhe nga miku i mikut të tij. Pra janë të paepur: presin të ndodhë ajo, që s’mund të ndodhë kurrë (!!!).

Tashmëria shqiptare është: një Gjysmëshqipëri e robëruar, një Gjysmëshqipëri nën diktaturë. Dy gjysma, që s’po munden dot të bëhen një e lirë e dikurshme. Dy gjysma, prej të cilave shqiptarët ikin diasporës, për t’u bërë të plotë, duke harruar kësisoj, se nuk ka plotëri larg vetes.

Në dritën e kulluar” kemi pasazhin:

„… Ne jemi as këtu, as atje, as andej, as këndej, as pak, as shumë, as të këtillë, as të atillë, ne jemi as mirë, as keq. Ne vetëm jemi, të jemi, për të qënë…”

Kjo është thënia e një të vdekuri, por ngaqë tashmërisht na përshtatet kaq shumë ne të gjallëve, kuptohet se sotmëria shqiptare është më e thekshme nga ç’mendohet.

E çfarë duhet bërë?

Përgjigjja e kësaj pyetjeje frymon tejembanë librit: të mendojmë, na duhet. Të krijojmë, na duhet. Unë mendoj, pra jam. Unë krijoj, pra jam. T’i gëzohemi vetes dhe njerëzve përreth. T’i gëzohemi atdheut.

Ukshin Morina

      Ukshin Morina   Poeti dhe prozatori Ukshin Hasan Morina ka lindur në lagjen Mariç të fshatit Pogaj me 20 Tetor 1970. Në vitin 2007 u diplomua në Universitetin e Shkodrës “Luigj Gurakuqi” dega Ghuhë – Letërsi. Në … Continue reading

Poetët apelojnë

      Poetët apelojnë   Radio Zeri i Ilirides – RADIOILIRIDA.NET   http://medrks-gov.net/ore-letrare-me-poetet-nga-diaspora/   http://www.gazetarepublika.al/2013/07/mbresa-nga-takimi-poetet-apelojne-me-poetet-e-diaspores-shqiptare-ne-prishtine/   http://tung.ch/ore-e-pasur-letrare-ne-kuader-te-diteve-te-mergates/       Nisma letrare e ndërmarrë nga Bordi Drejtues Galaktika Poetike “ATUNIS” dhe bashkëpunimit të Ministrisë së Diasporës Kosovë, ka gjetur … Continue reading

AUTUMN SHADES LANGUISH FOR LOVE UNCOMMONLY / СУМЕРКИ ОСЕННИЕ ТОМЯТ НЕОБЫЧАЙНО. By Adolf Shvedchikov)

                             Adolf       Shvedchikov AUTUMN SHADES LANGUISH FOR LOVE UNCOMMONLY Адольф Шведчиков СУМЕРКИ ОСЕННИЕ ТОМЯТ НЕОБЫЧАЙНО Click to read: http://issuu.com/atunis/docs/adolf_shvedchikov?workerAddress=ec2-54-221-57-9.compute-1.amazonaws.com © Adolf Shvedchikov Autumn shades … Continue reading

Genta KALOÇI

         Genta KALOÇI Vendlindja: Berat  Datëlindja: 08/07/1977 Adresa: Rr. Sheshi Gjeneral ‘’ Jozef San Martin’’ Nd. 4, H.18, Ap. 4 Komuna e Parisit Njesia Bashkiake N.5 Kodi Postar 1019, Tiranë Nr. Telefoni 069 52 15 141 E-mail … Continue reading

POEZIA E NDËRMJETME E FRAN UKCAMËS ose Rreth marrëdhënieve të gegërishtes me gjuhën letrare shqipe.

POEZIA E NDËRMJETME E FRAN UKCAMËS ose Rreth marrëdhënieve të gegërishtes me gjuhën letrare shqipe.

 

shpend

         nga:  Shpend Sollaku Noé

Kur, kohë më parë, më ra në dorë një libër i një mikut tim jo pa talent, ma habiti që ishte shkruar në një gegërishte të mirëfilltë. Leximi i librit m’u duk i vështirë, të paktën për mua, që kam limitet e mia në njohjen e dialekteve, edhe pse kam studiuar për letërsi e gjuhë shqipe dhe kam dhënë mësim për një kohë jo indiferente në këto lëndë. Kisha lexuar edhe ndonjë libër të mëparshëm të autorit në fjalë. Të shkruar në shqipen letrare. Por kësaj here origjina e tij veriore e kish nënshtruar përvojën. I shkruajta që, pavarësisht nga vlerat artistike të librit, a nuk kish menduar se do të humbte pjesën tjetër të lexuesve të tij, atë pjesë që nuk e kupton një gegërishte kaq gjinore? Nuk pata një përgjigje prej tij.
Kam asistuar e marrë pjesë në diskutime të ndezura, shpesh edhe nervoze, ndonjëherë edhe me miq të shtrenjtë – autorë me origjinë nga Veriu i shtetit amë – ithtarë të idesë që gegërishtja është marrë nëpër këmbë, duke i veshur nervozizmit të tyre edhe nuanca të drejtpërdrejta politike. Në ato diskutime është arritur deri në opcionin ekstrem të përmbysjes drastike të raporteve midis dy dialekteve tona që përbëjnë bazën e gjuhës letrare shqipe, është pretenduar madje deri në imponimin e gegërishtes, me dekret zyrtar, si gjuhë për të gjithë popullin shqiptar.
Personalisht këtë ide e konsiderova një utopi dhe të rrezikshme, nënë konfliktesh ndërshqiptare, pra që nuk meritonte të merrej në konsideratë.
Këto fakte më erdhën ndërmend krejt rastësisht, kur, pas disa vitesh, më bien në dorë një tufë poezish të Fran Ukcamës, poet i ardhur nga Veriu i Thellë. Gjurmët e gegërishtes në poezinë e tij janë aq të dukshme saqë, pasi i ke lexuar strofën e parë, kupton menjëherë se prej cilës trevë vjen autori. Por tek Ukcama nuk pata vështirësinë e kuptimit të vargut, ashtu siç më kishte ndodhur me autorin tjetër të sipërpërmendur. Dhe ja arësyet: dukuria e parë që më bie në sy tek poezia e Ukcamës është pozicionimi i saj në një ambient lirik të ndërmjetëm: atë midis epikës plot nerv të Veriut, ku autori ka lindur, dhe urtësisë së Myzeqesë në të cilën sot jeton dhe vazhdon të shkruajë. Ukcama dallohet nga autorët e tjerë me origjine veriore edhe për ndërthurjen e detajeve të Malësisë me ato të ambienteve të fushës, apo të qytetit të Fierit ku banon. Leksiku i përdorur prej tij është ai i bazës së gjuhës letrare, i gërshetuar me terma të gegërishtes që futen në vargje në masën e duhur, deri atje sa nuk ndërpritet komunikimi me lexuesin e gjërë jo verior. Lirshmëria në të shkruar i bashkangjitet veçorive të mësipërme të poezisë së Ukcamës duke e bëre atë origjinale, me adresë pëlqimin gjithkombëtar.
Miqve të shtrenjtë nga Veriu, që kërkojnë revizionimin e gjuhës letrare në favor të gegërishtes, dukuria Ukcama u flet: Gëlon edhe një rrugë e ndërmjetme me të cilën dialkekti i tyre mund t’i imponohet gjuhës letrare shqipe – këtë rrugë e kanë hapur tashmë ato vepra të autorëve veriorë që arrijnë të injektojnë e të ngrejnë në nivel kombëtar fjalë, togfjalësha, forma gramatikore apo mënyra të shprehuri të reja, që i kuptojnë mirë edhe ata lexues që nuk njohin gegërishten. Shembuj të tillë ka patur qyshkur, prej shumë autorësh të lindur në Veri. Fran Ukcama është njëri prej shembujve të sotëm se si mund t’i arrihet kësaj mrekullie.
Këto shënime nuk kanë pretendimin të rihapin një tjetër diskutim për ligjshmërinë apo naturshmërine e gjuhës letrare shqipe. Këtë ia lë kohës dhe, sidomos, specialistëve.
Gjithkush mund të shprehet në dialektin e preferuar. Problemi i vërtetë është sa shkon krijimi yt tek lexuesi – i vetmi që i vë vulën çdo suksesi. Personalisht shtegu i ndjekur nga Fran Ukcama më duket mënyra më e natyrshme se si gegërishtja mund të «hakmerret» ndaj simotrës së saj toske: duke iu imponuar në një mënyrë më pak të dhimbshme se imponimi me ligj. Ashtu siç bën, dhe në mënyrë krejt spontane, poezia e ndërmjetme e Ukcamës.

Ferdinand Laholli

     Ferdinand  Laholli   Ferdinand Laholli u lind më 16 qershor 1960 në Gradishtën moçalore, ku familja me prejardhje nga Vidohova e Korçës qe dërguar të përjetonte ferrin e regjimit enverhoxhian, si pasojë e emigrimit të atit të tij … Continue reading