Sejfulla Malëshova në kujtimet e Nexhmi Ballkës

Sejfulla Malëshova në kujtimet e Nexhmi Ballkës Sejfulla Malëshova  (Lame Kodra) http://www.forumishqiptar.com/threads/47907-Sejfulla-Mal%C3%ABshova Ndërsa ishte duke punuar si punëtor mekanik në një uzinë të rëndomtë të Kaukazit verior në Bashkimin Sovjetik, djaloshi nga Shqipëria, Sejfulla Malëshova, thërritet nga autoritetet politike të … Continue reading

Namik Selmani, metafora e gjallë e dhimbjes dhe shpirtit çam.

namik

Namik Selmani, metafora e gjallë e dhimbjes dhe shpirtit çam.

agron

                      nga Agron Shele

Shpirti çam, si një frymim i ngjizur shekujve të dhimbjes dhe i endur legjendave e baladave të ngritura në himn, përshkon hieroglifet e majave shkëlqim, depërton blusë së thellë të detit trazim, ngre kurorë ullishteve harbim, përshkund themelet e kullave rrënim, vërtit në ajër fustanellën ar e qëndismë, jehon zërin e brezave shkëlqim dhe ashtu e plotë, me gjithë konfiguracionin dhe hapësirën e pamatë të kufijve mitikë, vjen para lexuesit nga poeti tashmë i njohur Namik Selmani, me këtë përmbledhje poezish të zgjedhura, me gjithë forcën, madhështinë por dhe tragjedinë që e ka shoqëruar këtë popull martir. Tek ky shpirt rrënjëzon të shkuarën dhe të sotmen autori, tek ky shpirt gjen frymëzimin dhe sendërton vargjet, po tek ky shpirt merr nektarin e fjalës dhe gjuhës artistike, për të sjellur, por dhe për të memorizuar atë pjesë kulture çame,e cila në formë dhe përmbajtje ka diçka përtej ndjesisë njerëzore, ka diçka përtej kohëve dhe historisë, ka diçka përtej së zakonshmes dhe esenciales që ne jemi mësuar të ravijëzojmë dhe të trajtojmë në përgjithësinë e tematikave. Për të kuptuar por dhe për të hedhur dritëhijen tonë rreth mesazhit artistik, boshtit qëndror të këtij vëllimi sigurisht që do kalojmë nëpër të shkuarën dhe traditën e kësaj treve, sigurisht duhet të njohim muzën dhe këngët e ngritura në balada trimash, kalvarin biblik të shpërnguljeve dhe dhimbjen e mbjellur kujtimeve. Këtu nis zanafilla e mbrujtjes poetike të autorit, këtu motivohet dhe shpërthen kreativiteti krijues, këtu shtjellon frymën muzikale të vargut dhe po këtu buron magjia e artit të fjalës. Larmia e fjalës dhe figuracioni, ornamenti i elementëve jetësorë, kadenca dhe muzikaliteti, beftësia dhe risia e sjellur, tradita e ndërthurur me modernen gërshetojnë stilistikën dhe gjetjen poetike, gjetje që identifikohet shpejt dhe qartë me emrin e autorit Namik Selmani.

“ O zog me krahë të këputur nga malli, nga brenga
O shqiponjë me flatra që oqeanet s’ të kthekan
………….
O pëllumb i Çamërisë
Që për paqen gugat mes tufanesh,
Mos ma shuaj cicërimën brenda shpirtit tim të vrarë! “

Që në fillim ne ndeshemi me thirrmoren e fortë të autorit, thirrmë që sinkronizon zërin e një populli të tërë, dhe në mënyrë figurative i drejtohet zogut, shpesit të lirë që kapërcen anë e dete, më pas simbolizon me shqiponjën, zogun krenar që sintetizon të shenjtin tonë flamur, pastaj ndalet tek pëllumbi, tek simboli i paqes dhe mirësisë dhe për të gjithë ka një lutje, një qëllim, rikthimin në vendlindjen e largët dhe shuarjen e brengave të brezave radhë radhë. Konceptimi shumëdimesional i këtyrë vargjeve jep edhe tablonë tjetër të këti këngërimi, jep dhe ligjërimin e përbrendshëm që mbart përherë të gjallë kujtimin dhe mallin e pashuar, dhe në mënyrë krejt parabolike dhe të natyrshme jep mesazhin e gjallë dhe të qartë, atë të trimfit dhe rikthimit të ligjshëm në tokën e të parëve.

“Vendlindja e largët
Lapidar pa lule do të kthej …prapë…”

Sigurisht që autori ka ndërtuar dhe ruan një bosht të mirëpërcaktuar, varg pas vargu dhe poezi pas poezie ndjek në mënyrë kronoligjike hapësirën e kohës dhe motivin e ngritjes së fjalës në penë, ngjyen në penelatën e traditës së shkruar dhe detraton tablot e pashlyeshme gati në legjendë.

“ S’ di se ç’ zjarr ta ngrohu zemrën,
Të dha krahë e vallen zure,
Filizblerti i legjendës
Osman Taka, dritë me nure. ”

Patosi i shpirtit, përdorimi i togfjalëshave (vijojnë më poshtë: burimargjendtë, flamurshkruar, etj), plotësojnë jo vetëm forcën shprehëse të poezisë, por japin dhe aktin dithiramb të trimit Osman Taka, e mitizon më tej atë dhe e shndërron në shëmbëlltyrë dhe atribut të panteonit më të artë të historisë çame. Depërton më në brendi të vargjeve gati elegjikë dhe befasohesh nga shtjella dhe përmasat e terminologjisë së përdorur, intrigohesh nga ngjarjet gati të shndërruara në epikë, dhe për më tepër të sadifaksionon ndërthurja e elementit poetik me atë panoramik. Përbrenda kësaj dritësie shtrin imagjinatën në hapësirat e bukura të Paramithisë, Filatit, Vërselës dhe Pargës, humbet shkëmbinjve të Sulit dhe më pas memoria drithëron shtegëtimin e pakuptimësisë, shpërnguljen masive, të masakruarit , të vdekurit rrugëve dhe tek ata të gjallë që mbeten dëshmi e gjallë e rrëfimit.
“Djepet e fëmijëve-yje dritëzonin në qiellin e errët buzë Jonit.
Si një lojë e çuditshme
Pëllumbash e shqiponjash në ikje.
Udha kthehej në varr pa lule, pa emër,
Pa tinguj mortorë në marshin funebër,
Pa fjalë besimtarësh,
Guri që prekej në thepa lotin e rëndë nxirrte.”

Shpirti çam endet shpresës dhe fateve të bijve, endet bukurive dhe mallit të vendlindjes, endet madhështisë dhe traditës së lindur, endet kohës dhe viteve të numërimit, endet gjurmëve dhe gjakut të trimit dhe si e tillë ai  do mbetet margaritari më i bukur i kurorës së historisë tonë shqipe.

Mendime rreth vëllimit poetik “Fundi, i një fëmijërie tjetër”, i poetit dhe publicistit Preç Zogaj

  Mendime rreth vëllimit poetik “Fundi, i një fëmijërie tjetër”, i poetit dhe publicistit Preç Zogaj           Nga Raimonda MOISIU   Publikuar në gazetën Tirana Observer : http://www.tiranaobserver.al/2013/08/21/e-verteta-dhe-rienderrimi-i-se-shkuares/   Poetët përtej gjithë aftësisë, pasionit e talentit … Continue reading

Ukshin Morina

      Ukshin Morina   Poeti dhe prozatori Ukshin Hasan Morina ka lindur në lagjen Mariç të fshatit Pogaj me 20 Tetor 1970. Në vitin 2007 u diplomua në Universitetin e Shkodrës “Luigj Gurakuqi” dega Ghuhë – Letërsi. Në … Continue reading

Poetët apelojnë

      Poetët apelojnë   Radio Zeri i Ilirides – RADIOILIRIDA.NET   http://medrks-gov.net/ore-letrare-me-poetet-nga-diaspora/   http://www.gazetarepublika.al/2013/07/mbresa-nga-takimi-poetet-apelojne-me-poetet-e-diaspores-shqiptare-ne-prishtine/   http://tung.ch/ore-e-pasur-letrare-ne-kuader-te-diteve-te-mergates/       Nisma letrare e ndërmarrë nga Bordi Drejtues Galaktika Poetike “ATUNIS” dhe bashkëpunimit të Ministrisë së Diasporës Kosovë, ka gjetur … Continue reading

AUTUMN SHADES LANGUISH FOR LOVE UNCOMMONLY / СУМЕРКИ ОСЕННИЕ ТОМЯТ НЕОБЫЧАЙНО. By Adolf Shvedchikov)

                             Adolf       Shvedchikov AUTUMN SHADES LANGUISH FOR LOVE UNCOMMONLY Адольф Шведчиков СУМЕРКИ ОСЕННИЕ ТОМЯТ НЕОБЫЧАЙНО Click to read: http://issuu.com/atunis/docs/adolf_shvedchikov?workerAddress=ec2-54-221-57-9.compute-1.amazonaws.com © Adolf Shvedchikov Autumn shades … Continue reading

Genta KALOÇI

         Genta KALOÇI Vendlindja: Berat  Datëlindja: 08/07/1977 Adresa: Rr. Sheshi Gjeneral ‘’ Jozef San Martin’’ Nd. 4, H.18, Ap. 4 Komuna e Parisit Njesia Bashkiake N.5 Kodi Postar 1019, Tiranë Nr. Telefoni 069 52 15 141 E-mail … Continue reading

POEZIA E NDËRMJETME E FRAN UKCAMËS ose Rreth marrëdhënieve të gegërishtes me gjuhën letrare shqipe.

POEZIA E NDËRMJETME E FRAN UKCAMËS ose Rreth marrëdhënieve të gegërishtes me gjuhën letrare shqipe.

 

shpend

         nga:  Shpend Sollaku Noé

Kur, kohë më parë, më ra në dorë një libër i një mikut tim jo pa talent, ma habiti që ishte shkruar në një gegërishte të mirëfilltë. Leximi i librit m’u duk i vështirë, të paktën për mua, që kam limitet e mia në njohjen e dialekteve, edhe pse kam studiuar për letërsi e gjuhë shqipe dhe kam dhënë mësim për një kohë jo indiferente në këto lëndë. Kisha lexuar edhe ndonjë libër të mëparshëm të autorit në fjalë. Të shkruar në shqipen letrare. Por kësaj here origjina e tij veriore e kish nënshtruar përvojën. I shkruajta që, pavarësisht nga vlerat artistike të librit, a nuk kish menduar se do të humbte pjesën tjetër të lexuesve të tij, atë pjesë që nuk e kupton një gegërishte kaq gjinore? Nuk pata një përgjigje prej tij.
Kam asistuar e marrë pjesë në diskutime të ndezura, shpesh edhe nervoze, ndonjëherë edhe me miq të shtrenjtë – autorë me origjinë nga Veriu i shtetit amë – ithtarë të idesë që gegërishtja është marrë nëpër këmbë, duke i veshur nervozizmit të tyre edhe nuanca të drejtpërdrejta politike. Në ato diskutime është arritur deri në opcionin ekstrem të përmbysjes drastike të raporteve midis dy dialekteve tona që përbëjnë bazën e gjuhës letrare shqipe, është pretenduar madje deri në imponimin e gegërishtes, me dekret zyrtar, si gjuhë për të gjithë popullin shqiptar.
Personalisht këtë ide e konsiderova një utopi dhe të rrezikshme, nënë konfliktesh ndërshqiptare, pra që nuk meritonte të merrej në konsideratë.
Këto fakte më erdhën ndërmend krejt rastësisht, kur, pas disa vitesh, më bien në dorë një tufë poezish të Fran Ukcamës, poet i ardhur nga Veriu i Thellë. Gjurmët e gegërishtes në poezinë e tij janë aq të dukshme saqë, pasi i ke lexuar strofën e parë, kupton menjëherë se prej cilës trevë vjen autori. Por tek Ukcama nuk pata vështirësinë e kuptimit të vargut, ashtu siç më kishte ndodhur me autorin tjetër të sipërpërmendur. Dhe ja arësyet: dukuria e parë që më bie në sy tek poezia e Ukcamës është pozicionimi i saj në një ambient lirik të ndërmjetëm: atë midis epikës plot nerv të Veriut, ku autori ka lindur, dhe urtësisë së Myzeqesë në të cilën sot jeton dhe vazhdon të shkruajë. Ukcama dallohet nga autorët e tjerë me origjine veriore edhe për ndërthurjen e detajeve të Malësisë me ato të ambienteve të fushës, apo të qytetit të Fierit ku banon. Leksiku i përdorur prej tij është ai i bazës së gjuhës letrare, i gërshetuar me terma të gegërishtes që futen në vargje në masën e duhur, deri atje sa nuk ndërpritet komunikimi me lexuesin e gjërë jo verior. Lirshmëria në të shkruar i bashkangjitet veçorive të mësipërme të poezisë së Ukcamës duke e bëre atë origjinale, me adresë pëlqimin gjithkombëtar.
Miqve të shtrenjtë nga Veriu, që kërkojnë revizionimin e gjuhës letrare në favor të gegërishtes, dukuria Ukcama u flet: Gëlon edhe një rrugë e ndërmjetme me të cilën dialkekti i tyre mund t’i imponohet gjuhës letrare shqipe – këtë rrugë e kanë hapur tashmë ato vepra të autorëve veriorë që arrijnë të injektojnë e të ngrejnë në nivel kombëtar fjalë, togfjalësha, forma gramatikore apo mënyra të shprehuri të reja, që i kuptojnë mirë edhe ata lexues që nuk njohin gegërishten. Shembuj të tillë ka patur qyshkur, prej shumë autorësh të lindur në Veri. Fran Ukcama është njëri prej shembujve të sotëm se si mund t’i arrihet kësaj mrekullie.
Këto shënime nuk kanë pretendimin të rihapin një tjetër diskutim për ligjshmërinë apo naturshmërine e gjuhës letrare shqipe. Këtë ia lë kohës dhe, sidomos, specialistëve.
Gjithkush mund të shprehet në dialektin e preferuar. Problemi i vërtetë është sa shkon krijimi yt tek lexuesi – i vetmi që i vë vulën çdo suksesi. Personalisht shtegu i ndjekur nga Fran Ukcama më duket mënyra më e natyrshme se si gegërishtja mund të «hakmerret» ndaj simotrës së saj toske: duke iu imponuar në një mënyrë më pak të dhimbshme se imponimi me ligj. Ashtu siç bën, dhe në mënyrë krejt spontane, poezia e ndërmjetme e Ukcamës.

Ferdinand Laholli

     Ferdinand  Laholli   Ferdinand Laholli u lind më 16 qershor 1960 në Gradishtën moçalore, ku familja me prejardhje nga Vidohova e Korçës qe dërguar të përjetonte ferrin e regjimit enverhoxhian, si pasojë e emigrimit të atit të tij … Continue reading