PËRSHTYPJE TË DREJTSHQIPTIMIT NË QYTETIN E KORÇËS / A . S / Kushi

PËRSHTYPJE TË DREJTSHQIPTIMIT NË QYTETIN E KORÇËS

 

( A. S. Kushi)

 
Nuk kisha qenë kurrë në Korçë. Kisha ardhur me pushime në Pogradec dhe, me që isha afruar aq shumë këtij qyteti, për të cilin kisha dëgjuar e lexuar aq shumë, vendosa të shkoja për kuriozitet ndonjë ditë.
Ç’është e vërteta, përshtypjet e para për këtë qytet i kisha nga disa shokë korçarë, me të cilët studionim bashkë në fakultet. Por, tjetër është të dëgjosh, e tjetër është të shohësh e të dëgjosh kur shkruajnë e flasin korçarët në Korçë. Përshtypjet e para filluan që në autobus në të cilin po udhëtoja.
– E mo, pe nga të kemi? – më foli bashkëudhëtari që ishte ulur ngjitur me vendin tim.
– Jam nga Tirana, – i thashë.
– Mirë se nga Tirana, po origjinën pe nga e ke, se në Tiranë ka shumë pak vendas tiranas, shumica janë të vajtur. Nga të folurit dukesh sikur je nga anët tona.
Këtu u ndodha ngushtë.
– Po, si të them, – i thashë, – ja, babanë e kam nga veriu i Shqipërisë, ndërsa nënën nga jugu. Vetë jam lindur në Tiranë.
– Ke qenë ndonjëherë në Korçë?
– Jo, është hera e parë që po shkoj. Do të rri vetëm një ditë për të parë Korçën.
– Po si s’ paske ardhur asnjëherë, o tu mbylltë? Nejse, do ta shëkosh e do të kënaqesh, – më tha me zë të lartë, – s’ ka si qyteti tonë.
Desha ta korrigjoja duke i thënë se duhet thënë “qyteti ynë” por, me qe nuk ishim njohur shumë, e lashë të fliste. – S’po të tregoj asgjë për Korçën, më mirë shikoje vetë dhe do të bindesh se është një “Paris i vogël”.
– Keni qenë ndonjëherë në Paris? – e pyeta për kuriozitet.
– Po, çne o tu mbylltë, se kollaj është të shkosh në Paris? Le që ja shikoje Korçën dhe sikur ke qënë në Paris.
Zbrita në Korçë. Qyteti ishte vërtet i bukur, i pastër e i ndërtuar me planimetri dhe estetikë. Ju, ndoshta, keni qenë në Korçë dhe e keni parë me sytë tuaj, por unë do të flas për disa përshtypje të tjera të miat. Korça m’u shfaq disi më ndryshe nga ajo që e kisha përfytyruar.
Nga bisedat që kisha pasur me bashkëstudentët e mi korçarë më ishte krijuar ideja se rrugët brenda Korçës do të ishin më të ngushta, si të thuash sa katër të pestat e atyre të qyteteve të tjera, sepse në Korçë nuk mund të kishte rrugë, por “rugë”. Bile dhe hotelet do të ishin më të vogla dhe aspak të larta, ndërsa dyert e hoteleve të ishin disi të rrumbullakëta të një arkitekture të vjetruar. Pra do të kishte vetëm “otele” dhe aspak Hotele. Edhe hanet e vjetër mendoja se do të ishin të vegjël sepse u theshin “ane”. Përshtypje të tjera filluan më vonë dhe po i rendis më poshtë.
Mu krijua përshtypja se në Korçë nuk mund të binin zjarre të fortë e të mëdhenj dhe nuk mund të kish asnjëherë rrezik për asgjë. Rrezik zjarri atje nuk kishte, kishte vetëm “rezik zjari”; domethënë se rreziku qe më i vogël dhe zjarret, natyrisht, më pak të nxehtë. Këtë përshtypje ma përforcoi edhe një tabelë që pashë në “ Ma – Pon” qendrore, domethënë në dyqanin e madh ku shiteshin mallra të ndryshme. Në tabelë paraqitej e vizatuar një shtëpi që digjej dhe në të mbishkrimi: “Ndalohet duhani. Rezik zjari”, si dhe nga një makinë autobot që kaloi pranë, ndoshta i caktuar për të transportuar vajguri, ku në depozitën e saj shkruhej “Rezik zjari”. Ndoshta në Korçë bien shumë pak zjarre e dëmet mund të jenë vetëm me disa miliona lekë për secilin, por kjo nuk është shumë. Çdo njeri duhet të dijë se mbi Milionin është edhe numëri Miliardë, kështu që në Korçë kjo nuk është arritur akoma.
Kisha provuar se birra e Korçës ishte më e mirë se ajo e Tiranës, por nuk e dija se ku qëndronte sekreti, bile më dukej se ishte një mister, sepse vetë specialistët e Korçës ishin ata që prodhuan për herë të parë birrën në fabrikën e re të Tiranës, por edhe ajo nuk mund të krahasohej me atë të Korçës. Ndonëse në shishet nuk ka ndonjë etiketë ku të shkruhet “Birrë Korçe” ose “Birrë Tirane”, ndryshimi midis tyre bie në sy menjëherë. Vetëm në Korçë e mora vesh sekretin. Korça prodhon vetëm “Birë” e jo “Birrë”, domethënë se i heqin atë ashpërsi që ka birra e Tiranës e që është e panevojshme. Në Korçë prodhojnë vetëm “birë”, pije më e këndshme, më pak e ashpër, e lehtë në të pirë e që ndihmon në tretjen e ushqimit. Ndërsa birra e Tiranës ka rrezik të gërryejë stomakun kur e pinë me të tepërt, apo esëll në korrik e të pashoqëruar qoftë edhe me ndonjë rriskë buke, opo vezë rrufkë.
Më që kujtuam korrikun, se edhe unë në këtë muaj shkova në Korçë, atje nuk ndihej fare vapa e korrikut, ishte më freskët. Korçarët këtë muaj e ndienin si “korik” e jo “ korrik”, si ndihet në të gjithë Shqipërinë.
Më që zumë në gojë pijet, nuk mund të le pa përmendur edhe verën. Verën korçarët e pinë shumë e me qejf të madh. Atyre ua kalojnë në të pirë vetëm pogradecarët, të cilët janë mjeshtër në të pirët e kësaj pijeje.
Ndonjë herë tjetër mund të flasim edhe për “pijetarët” e Pogradecit, por kjo do të jetë njëherë tjetër, kur të shkruaj për përshtypjet e atij qyteti. Thashë se korçarët verën e pinë shumë, megjithëse e tyrja është më pak e mirë se e rretheve të tjera. Arsyeja është se për shkak të klimës së tyre të freskët, rrushi nuk arrin të piqet mirë, nuk ëmbëlsohet sa duhet. Rrushi në Korçë mbetet vetëm “rush”, domethënë mbetet pak si i thartë e, nganjëherë aguridhe, si i thonë këtu. Por vera e mirë këtu vjen nga Leskoviku, Përmeti e të tjera rrethe. Vetëm rakinë e rrushit e bëjnë dhe e pinë të fortë 18-19 gradë. Bile rakia e manit pihet edhe 22-23 gradë. Kjo vjen, ndoshta, ngaqë zjarri në Korçë, duke qenë “zjar”, domethënë jo i fortë, arrin të avullojë vetëm alkoolin, ndërsa ujin fare pak.
Me që kujtuam rrushin, po përmend edhe disa pemë të tjera. Përveç mollëve të mira, Korça përmendet edhe për arrat e saj. Arrat këtu janë të buta, sa thyhen edhe me dorë, prandaj dhe vendasit u thonë “ara”. Edhe gorricave u thonë “gorica”, sepse nuk janë kurrë mbytka që të rrudhin gojën, ato janë të bryllta që në pemë.
Vlen të përmendim edhe rrogozët që prodhohen në Korçë e që preferohen shumë. Ata nuk janë të ashpër, por janë të butë si sfungjer, prandaj dhe u thonë “rogozë”.
Përshtypje më bënë edhe rrojtoret. Në Korçë berberët të “ruajnë” domethënë të rruajnë lehtë. Por çudi, qimet duhet të rriteshin shpejt dhe burrave do t’u duhej të rruheshin bile edhe dy herë në ditë, kjo gjë nuk ndodh. Nga kjo e keqe këtu i shpëton vetëm freskia që ngadalëson rritjen e qimeve të mjekrës. Këtu qimet e mjekrës vetëm “riten”, domethënë rriten ngadalë. Ka mundësi bile të jenë edhe më të buta se të burrave të rretheve të tjera.
Kur folëm për zjarret në Korçë, harruam për hirin që le zjarri pas. Në Korçë, pas zjarrit, nuk mbetet hi në atë sasi sa mund të mbetet në vende të tjera. Ai është fare pak, sa mezi duket, prandaj i thonë “i”, domethënë gjysma më e dukshme ka humbur, ka avulluar. Ajo as dëgjohet, as duket. Kjo mund të duket e çuditshme, por mendoj se ka një bazë shkencore. Kjo mund të vijë si rezultat i presionit të ulët atmosferik. Nuk duhet harruar se Korça ndodhet rreth 850 metra mbi nivelin e detit, ajri është më i rrallë. Domethënë është “i rallë” dhe avullimi bëhet më i madh, prandaj nga gjithë ai hi që duhej të mbetej, këtu mbetet vetëm pak “i”. Domethënë nga një grusht me hi, këtu mbetet vetëm një doçkë “i”.
Prej ajrit të rrallë këtu shumë gjëra marrin një pamje të çuditshme, sikur diçka u mungon. Kështu hekuri këtu duket me i butë, ai është “ekur”. Helmet zbuten e bëhen më pak të rrezikshëm, domethënë bëhen “elme të rezikshme”. Po nga ky shkak edhe Hëna këtu nuk duket kurrë e plotë, gjithmonë do të duket pak e ngrënë. E shumta, e shumta do të duket “ënë” e jo më shumë.
Shiu bie rrallë herë, e kurrë me rrapëllimë e me rropamë. Për këtë arsye nuk ka përrenj të mëdhenj që të rrjedhin me rrëmbim rrëzë maleve sa t’u nxjerrin rrënjët e të rrëzojnë lisat, apo të rrukullisin shkëmbinjtë. Edhe rrufetë nuk janë kurrë rrufe të vërteta, ato janë shkëndija të vogla që u thonë “rufe”.
Thonë se në dimër këtu bën shumë ftohtë, por banorët e Korçës nuk e ndiejnë aq të ftohtit sa do ta ndiente dikush tjetër i ardhur nga bregdeti, ata janë të kalitur. Ata nuk preken nga rrufa, një sëmundje e të ftohtit. Në dimër ata mund të ndiejnë pak “ftotë” dhe mund të kalojnë një “rufë të letë”, prandaj dhe rrobat nuk i veshin të trasha, ata mbajnë vetëm “roba”, që janë më të holla, fine, elegante dhe s’kanë nevojë të hekurosen.
Një veti tjetër pozitive e për të pasur zili është së këtu njerëzit kanë një kujtesë të fortë, ata kurrë nuk harrojnë, ata vetëm mund të “arojnë” domethënë vetëm gjëra të vogla e pa rëndësi, por edhe këto jo nga herë, por nga një “erë”. Ndonëse nuk janë shumë të muhabetit për të treguar historira, por “Istorinë e Skënderbeut” të Naim Frashërit e dinë përmendësh. Edhe të moshuarit këtu duken më të rinj nga bashkëmoshatarët e tyre. Në fytyrë nuk kanë rrudha që bien në sy, ata kanë pak “rudha” sa mezi duken dhe rrugës që ecin me hapa të vogla, ata vetëm “ecin” me “ apa” në “rugicat” e mbuluara me kalldrëm me gurë.

Kosova dhe Shqipëria në katër pamje / Nga Mehmet Kraja

 

Kosova dhe Shqipëria në katër pamje

 

Nga Mehmet Kraja

 

 

  1. Hapësira mediale

Në pikëpamje mediatike, raportet Shqipëri-Kosovë janë të ngatërruara, komplekse, të pabarabarta. Mediet elektronike të Shqipërisë janë fuqizuar së tepërmi në Kosovë dhe, bashkë me këtë, është shtuar edhe ambicia e tyre për ta përdorur Kosovën si ndajshtim pezhorativ të Shqipërisë. Diskursi i kësaj medie ndaj Kosovës është paternalist, ka brenda recidivizmin historik dhe metodën e sprovuar të propagandës komuniste: Kosova duhet ta dojë Shqipërinë, kurse Shqipëria e do vetëm veten e saj. Prandaj, në hapësirën e ndërmjetme mediatike Kosovë-Shqipëri kanë krijuar avantazhe të mëdha njerëzit e Kosovës që e bëjnë jetën reale në baltën dhe mjegullën e Prishtinës, ndërsa jetën e idealizuar (bashkë me ëndrrën e vjetër Shqipëri) e bëjnë në sallonet imagjinare të Tiranës, pa çka se në dalje nga ndonjë studio televizive mund t’i godasë si tokmak turinjve kundërmimi i rëndë Lanës. Në dukje të parë kjo është marrëzi kosovare dhe do të ishte gazmore, po mos të kishte brenda tragjizmin anekdotik, po ashtu kosovar: kosovarët, edhe sot që e kanë shtetin e tyre, patriotizmin nuk e masin me dashurinë ndaj Kosovës, por me dashurinë ndaj Shqipërisë. Kurse Shqipëria e shfrytëzon këtë gjendje anormale: shet në Kosovë arrogancë politike, arsimore, kulturore, shkencore etj., ndërsa nga Kosova kërkon nënshtrim dhe inferioritet. Disa ditë më parë, i trimëruar nga kjo rrethanë, e keni parë se si një deputet i Shqipërisë i kërkonte llogari kryeministrit të ri të Kosovës për biografinë e tij politike, në një kohë që askush në Kosovë nuk do ta bënte këtë për ndonjë deputet ose kryeministër të Shqipërisë, në ka qenë spiun i Sigurimit, i Greqisë apo i Serbisë. Tashmë e di secili në Kosovës se si mediet e Shqipërisë promovojnë disa autoritete fiktive në Prishtinë (përfshirë edhe “babanë e kombit”!) dhe përmes tyre kërkojnë ta sundojnë hapësirën politike, kulturore dhe intelektuale të Kosovës. Sekush thotë se kjo bëhet për inerci nga kohët e komunizmit, ose të Sigurimit famëkeq, por e vërteta është se deri tani promovimet e këtilla i kanë bërë dëm të madh Kosovës. Mbi të gjitha, Kosova nuk mund të bëhet protektorat mediatik i Shqipërisë, aq më pak nëse mediet e Shqipërisë nuk mësojnë pak etikë profesionale dhe të kultivojnë në masë minimale ndjenjën e respektit për Kosovën. Për disa medie të Tiranës, Kosova vazhdon të jetë hapësirë e përshtatshme për të konstruktuar propagandë. Ja një rast, të cilit do t’ia kishte zili edhe Gebelsi. Raportit për kapjen e një serbi me 12 kilogramë eksploziv në Prishtinë, “Top News” ia shton në fund edhe këtë fjali: Nuk u konfirmua se eksplozivi i kapur nga policia kishte lidhje me vizitën e Edi Ramës në Prishtinë. Pas këtij lajmi, asnjë kosovar kokëshkretë nuk duhet të dyshojë se prapa takimeve të shpeshta të Ramës me Vuçiqin mund të fshihet ndonjë paudhësi e kryeministrit të Shqipërisë, në dëm të Kosovës.

 

 

  1. Përdorimi politik i Kosovës

Kosova dhe Shqipëria kanë një histori të gjatë të përdorimit dhe të keqpërdorimit politik. Veçmas ka lënë shije të keqe përdorimi politik i Kosovës nga ana e Shqipërisë, që nga themelimi i shtetit shqiptar deri në ditët e sotme. Vetë akti i shpalljes së pavarësisë kishte brenda një dozë padrejtësie ndaj Kosovës. Kolosi i shqiptarizmës, Hasan Prishtina, mbronte idenë se Kosova mund të çlirohej vetëm nëse në Tiranë vendosej një pushtet patriotik, luajal ndaj Kosovës. Këtë iluzion ai e pagoi me kokë. Nuk ishin vetëm Ahmet Zogu dhe Enver Hoxha që e keqpërdorën Kosovën për utilitarizëm politik dhe pushtetar, por ndaj Kosovës dhe çështjes kombëtare u sollën pa konsideratë edhe një numër intelektualësh dhe krijuesish të profileve të larta. Noli, sapo erdh në pushtet, shpërndau Komitetin e Kosovës; Koliqi, pas Revolucionit të Qershorit, me gjithë shpurën e tij për katër vjet gjeti strehë në Jugosllavi; Çabej e quan kufirin e Shqipërisë kufi natyror; Shuteriqi më 1947 në Beograd e quan Elbasanin “Stara Srbija”; Camaj u martua me vajzën e kryespiunit serb. Ose një rast krejt i vonë: Akademia e Shkencave e Shqipërisë më 2012 sakrifikoi bashkëpunimin e shkëlqyer që kishte me Akademinë e Kosovës, vetëm që ta ftonte në kremtimin e 40-vjetorit nënkryetarin e Akademisë Serbe, Lubisha Rakiqin, njërin nga ideatorët e “Memorandumit” famëkeq. Pra, politikisht, Kosova kishte nevojë për një vijë të qartë ndarjeje me Serbinë, ndërsa Shqipërisë i pengonte ky fakt. Më anë tjetër, në njëqind vjet shtet Shqipëria e kishte barrë Kosovën, madje një barrë e tillë që e tejkalonte fuqinë e saj për ta administruar. Por, a thua arriti ndonjëherë Kosova t’ia kthente Shqipërisë borxhin e madh të kësaj barre të rëndë dhe të nevojës për përkujdesje të vazhdueshme? Fundja, animozitetet e sotme Shqipëri-Kosovë a mund të kenë edhe këtë prapavijë, se Shqipëria ndihet e lodhur nga një Kosovë e parritur përjetësisht? Përveç patriotizmit euforik dhe ndonjë ndihme të hershme, siç ishte ajo e Isa Boletinit, kosovarët nuk gjetën shumë raste për ta ndihmuar Shqipërinë, vetëm se nuk janë të paktë në Kosovë, ata që mendojnë se kombin dhe shtetin shqiptar e bënë lëvizjet politike dhe luftarake që u zhvilluan në Kosovë, që nga Lidhja e Prizrenit e deri më 1912. Por, mbi të gjitha, ishte mburoja e Kosovës ajo që iu bëri ballë rrebesheve të shumta mbi Shqipërinë, në mënyrë që sot Tirana me shumë diell mesdhetar, të mos kishte në përdorim popullor një gjuhë kontinentale.

Në vitet e fundit, përdorimi politik i Kosovës nga Shqipëria ka marrë domethënie tjetër. Çuditërisht, Shqipëria e këtyre viteve ka bërë një shpërndërrim situatash: mosinteresimin për Kosovën, refuzimin, madje qëndrimin konsistent për mosintegrim të ndërvetshëm të shqiptarëve në Ballkan e afishon si politikë konstruktive, me koherencë evropiane dhe ndërkombëtare. Por kosovarët nuk mund të jenë aq të paditur, sa mos ta kuptojnë se prapa tullumbaceve të këtilla politike fshihet një politikë meskine e shtetit shqiptar ndaj Kosovës, madje e mbështjellë ndonjëherë me cinizëm jo aq të hollë.

 

  1. Kthimi në Beograd

Është një ambicie e kamotshme e Beogradit, që të gjejë zgjidhje për Kosovën duke bërë marrëveshje me Tiranën. Tirana, gjithashtu, e ka pasur synim të lidhet me Beogradin, duke anashkaluar Kosovën, madje, po u pa e nevojshme, edhe në dëm të Kosovës. Prapavija e këtyre dredhive ka qenë, është dhe do të mbetet e tejdukshme, vetëm se, njësoj si kosovarët, një pjesë e faktorit ndërkombëtar nuk e beson këtë lidhje, ose e shikon me skepsë të arsyeshme. Në planin e përgjithshëm, nuk kërkohet shumë dije politike që të kuptohet se integrimin evropian të Ballkanit kishte synim ta rivalizonte gazi rus. Tani këtë funksion duhet ta kryejë kapitali kinez, të cilit i duhet një këmbë vend për t’u futur në Europë. E zëmë se kjo është politikë e lartë dhe se neve nuk na bie hise të merremi me të, por është shumë e qartë se kthimi i Shqipërisë në Beograd po bëhet përmes Kinës dhe se Shqipëria, pasi ia jep me koncesion Kinës portin e Shëngjinit, që ia kishte premtuar Kosovës, bën plane pa Kosovën, për një hekurudhë që do të kalojë nëpër Kosovë dhe e cila do të lidhë Serbinë me Detin Adriatik. Kjo është politika e madhe, e cila është e hijezuar në shumë pamje, prandaj nuk del shumë e qartë. Politikë e vogël është se kryeministri i Shqipërisë, për një kohë të shkurtër, është takuar tri herë me kryeministrin e Serbisë, dy herë për “kinezeri”, një herë për patriotizëm. U pa qartë se Kosova nuk prishi esencën, prishi vetëm idilin e jashtëm. Shkuarja në Beograd si akt patriotik është një recidivizëm i përbashkët shqiptar-kosovar, ndoshta një nostalgji komuniste-internacionaliste. Ka të tjerë burra dhe gra, nga Kosova dhe Shqipëria, që ende e shohin ëndërr Beogradin, të gjitha këto i kam të qarta, vetëm se nuk e kam të qartë ç’i hyn në punë Edi Ramës patriotizmi, meqë ai ka rënë copash për të treguar se vjen nga një proveniencë intelektuale krejtësisht e imunizuar nga vese të tilla provinciale. Më anë tjetër, vetëm patriotë nuk mund të quhen liderët e Shqipërisë, të cilët sa herë që e panë të nevojshme, për pushtetin e tyre, e bënë shtetin paçavër, pavarësisht se ky fakt e përkeqësonte shumë pozitën e shqiptarëve kudo në botë. Dhe i turpëronte.

Në të vërtetë, unë ende nuk e kuptoj edhe një gjë tjetër, çfarë kërkojnë liderët politikë të Shqipërisë që merren me Kosovën, kujt i hyn në punë angazhimi i tyre në këtë krah? Për opinionin e  brendshëm të Shqipërisë, ka kohë që Kosova nuk thotë gjë. Secili politikan i Shqipërisë, angazhimin për Kosovën e paguan me humbje votash. Që të eksportojnë përvojën e tyre politike, apo modelin e tyre të qeverisjes, edhe kjo më duket e pabesueshme. Cilën përvojë pozitive mund t’i ofrojnë ata Kosovës? Le të dalë kushdo në pikën kufitare të Morinës, le të shikojë Kosovën në njërën anë dhe Shqipërinë në anën tjetër dhe le ta thotë se kush kujt mund t’i shesë mend, rreth përvojës së bërjes së shtetit. Dhe si mund të sillen me aq arrogancë këta liderë politikë të Shqipërisë, kur vinë në Prishtinë, ndërsa për pesëmbëdhjetë vjet kanë eksportuar në Kosovë fjalamani boshe, hipokrizi patriotike, lypsa që rrinë nëpër semaforë, drogë të të gjitha llojeve dhe femra të trafikuara? Dhe zarzavate me hormone dhe pesticide.

 

  1. Gjuha dhe kultura

Kjo është një pikë delikate, ku Kosova, sipas logjikës së gjërave, do të duhej të ndihej inferiore. Që në Seminarin e parë, pas luftës së vitit 1999, doli një gjuhëtar me emër i Shqipërisë dhe tha se Kosova duhej të bënte “desllavizimin e gjuhës”. Ishte një goditje e pamëshirshme në një plagë të hapur. Kosova për një kohë të gjatë i kishte jetuar të gjitha format e diskriminimit gjuhësor, përfshirë edhe segregacionin, aparteidin, së fundi edhe fashizmin gjuhësor. Asaj i duhej kohë që ta merrte veten, prandaj në një goditje të këtillë kishte mungesë mirëkuptimi dhe mirësjelljeje. Këtë mungesë bontoni gjuhësor Tirana do ta manifestojë ndaj Prishtinës përgjatë gjithë kësaj periudhe. Nuk është se Shqipëria ka një gjendje gjuhësore ideale dhe nuk është se njerëzit në Kosovë nuk e dinë se sistemi fonetik i shqipes së folur në Shqipërinë e Mesme është cenuar ndjeshëm nga italishtja, apo nga greqishtja në Shqipërinë e Jugut. Pavarësisht se standardi u krijua në rrethana politike dhe gjuhësore të pafavorshme për Kosovën, askush këndej kufirit nuk kërkoi revidimin e tij, me përjashtim të ndonjë zëri periferik. Por Tirana gjuhësore, në vend që të merrte parasysh rrethanat e reja të krijuara në Kosovë, për shkak të trysnisë së brendshme dhe ndonjë frike fiktive se mund ta humbte primatin dhe prestigjin, mori qëndrim armiqësor ndaj çdo forme të liberalizimit dhe ashpërsoi tej mase kursin dogmatik. Edhe barbarizmat e të folmeve toske këmbëngulet të përfshihen në fjalorët normativë, ndërsa manifestohet refuzim kategorik edhe ndaj fjalëve burimore, vetëm pse ato mund të vijnë nga gegërishtja. Më e keqja ndodh, kur Kosova perceptohet në Tiranë si armike e standardit, imazh ky që ka filluar të zëvendësojë stereotipin e mëhershëm të Kosovës primitive, e cila duhet të kolonizohet gjuhësisht nga Shqipëria, për ta civilizuar. Më anë tjetër, mbështetësit e dogmës në Shqipëri, çështjen e standardit e kanë kthyer në çështje ideologjike, madje edhe partiake, duke shtrirë disa reflektime të shëmtuara politike e kulturore edhe në Kosovë.

Kolonizimi kulturor është edhe një tjetër ide fiktive që është nisur nga Tirana në drejtim të Prishtinës. Kosova ka shumë mungesa kulturore, siç ka edhe Shqipëria mungesa kulturore, vetëm se askush në Prishtinë nuk është i gatshëm që ta zëvendësojë integrimin me protektorat, aq më pak me kolonizim. Kjo ide e marrë e Tiranës, njësoj si akomodimi në provincializëm i Prishtinës, janë faktorët kryesorë që pengojnë komunikimin më të mirë kulturor dhe krijimin e hapësirës së integruar kulturore shqiptare.

Fundja, më në fund, ka ardhur koha që t’ia themi njëri-tjetrit disa fjalë të pakëndshme, që ta çlirojmë shpirtin dhe të mos na kapë veremi.

PELEGRINAZH POETIK, BRENDA DHE JASHTË NDIJIMIT SHPIRTËROR…! (Brahim Avdyli: “Shtegtimi i Lirisë”, poezi -2014) / Nga Sejdi BERISHA, shkrimtar dhe publicist

SHTEGTIMI_I_LIRISË-KOPERTINA-2 (1)

 

PELEGRINAZH POETIK, BRENDA DHE JASHTË NDIJIMIT SHPIRTËROR…!

 (Brahim Avdyli: “Shtegtimi i Lirisë”, poezi -2014)

 

 

10906338_772051589541211_6781003698158530065_n

Nga Sejdi BERISHA, shkrimtar dhe publicist

 

 

Krijuesi, Brahim Avdyli, nuk është i panjohur për lexuesit, qoftë në trojet shqiptare qoftë edhe në mërgatë, me krijimtarinë e tij, veçmas me poezi, dhe si i tillë edhe kësaj radhe, ai na sjell një libër me poezi, me titull që dëshmon peshën krijuese të tij, por edhe këmbëngulësinë për t’i sjellë opinionit vlerat shpirtërore dhe kulturore e letrare, të cilat i reflekton në vargjet dhe poezitë e veta.

Ai, këtë libër me mbi njëqind faqe, e fillon me një poezi si prolog, “Në vend të dashurisë”, me të cilën, lexuesit, thuaj se ia shfleton “pelegrinazhin” e tij jashtë e përbrenda shpirtit, për konsideratën, për fatin dhe përplasjet e atdheut dhe të kombit, reflekton tërë ndijimin dhe rrugëtimin e tij shpirtëror, sepse: “Fusha e ndjenjave/shtrihet/pranë lumit të gjakut/përtej/bjeshkëve të dhimbjes/nën dritën që perëndon/duket vdekshëm”.

Dhe, menjëherë në ciklin e parë, me titull. “Ujëvarat e mallit”, poeti na “detyron” që poezinë ta shijojmë dhe ta përjetojmë pakëz më ndryshe, sepse, ai ka një kohë të gjatë që jetën e “harxhon” jashtë atdheut dhe jashtë vendlindjes, e kjo dhemb më shumë se çdo gjë, ndoshta edhe më tepër se mungesa e lirisë! Por, reflekton edhe rrethanat në të cilat në vendin e vet ka jetuar njeriu me ndrydhje e shtrydhje, me reprezalje dhe mundime: “…kur ndodhesha në perëndim/kur vërdallesha rrugëve të botës/për një metelik/ju të ulur mbi fron/ndoshta ëndërronit llullën e fildishtë/gjarprin e verdhë të perëndimit/e përmalloheshit për mua/në pamundësi për të më gjetur”.

 

brahim

     Brahim Avdyli

 

Këndimi poetik dhe përpjekja për gjetjen e formulës së lirisë dhe të jetës së lumtur

 

Në këtë formë, autori ligjëron edhe për shumë gjëra, të cilat pasqyrojnë gjendjen dhe fatin e njeriut, ndoshta edhe sot e kësaj dite, por në formë tjetër. Vargu as poezia, mu sikurse edhe shpirti i krijuesit, nuk janë të liruar kurrë dhe në asnjë moment për forcimin e përjetësisë së lirisë, të fatit dhe të lumturisë, me të cilat ëndrrat dhe synimet e secilit realizohen ashtu siç do vetë njeriu. Pikërisht për këtë arsye, këndimi poetik mbështjellët dhe përlahet me formulën e lirisë dhe të jetës, që gjithnjë, kudo dhe kurdo nuk lëshojnë këmbësh: “ Liria është gjak/që rrjedhë nga pak/përderisa jetojmë/në këtë botë të përkohshme/me të drejtën e fjalës/nëpër dhimbje…”.

Në poezinë “Një letër me pak fjalë”, kushtuar, siç thotë një poeti të panjohur, forcon karakterin dhe mendjen e secilit, kur është në pyetje liria dhe atdheu. E një gjë e tillë, sikur provokon edhe ndjenjën dhe nevojën për vetëdijesimin dhe ndërgjegjësimin jo vetëm individual: “Për Atdheun/të Bukurën/për Njeriun e mirë/as fjalën e gjakun/s`do të kursejmë”!

Duke pasur parasysh mallin si tragjedi dhe dhembje kurbeti ndër shekuj të njeriut tonë, poeti, Brahim Avdyli, ligjërimin e begaton me atë peshën shpirtit të tij për ta shtrirë kujtimin si atlas apo si një gjeografi që nuk është parë ndonjëherë, pra, e tërë ajo që e rëndon mendjen mbase edhe qenien e tij. Për këtë edhe ligjëron: “Jam në Zvicër/por kujtoj se jam në Morinë/dhe e shoh veten/fëmijë/nëpër arat me misër/loz me rrezet e ngrohta të Diellit/që rriten në bukë të kallinjve”.

Krahas kësaj, poeti, me tërë zemrën nxjerrë vargje edhe për shumë të dashur dhe të preferuar të tij, siç është edhe nipi i tij por edhe shumë të tjerë. Dhe, shih sa interesant, me një begati e shkrumb për ta ruajtur traditën, historinë dhe vlerat kombëtare, ai, përveç dashurisë, nipit i sjell në mendje edhe vlerat që nuk duhet të harrohen ndër gjenerata, vite e shekuj, siç janë traditat që e kanë mbajtur gjallë popullin, pa marrë parasysh se në cilat periudha historike dhe kohore kanë jetuar e jetojnë dhe as në çfarë rrethanash politike dhe shoqërore. Dhe, ja se si vjershëron: “Sa herë u ktheva nga/vendlindja/i solla nga një pjesë të Atdheut/herë tirqit e xhamadanin/topin plisin e shqiponjën/herë çiftelinë e vogël”.

Ngjashëm ligjëron edhe për mbesën e vetë, e cila, siç na pasqyron autori, ajo i ngjanë një shqiponje që pushton hapësirat. E, shqiponja është edhe simbol historie, që mbikëqyrë çdo pjesë të tokës së saj: “…kalon nga Lindja në Perëndim/me sqepin agimeve/ta sjellësh për shpalim/shembullin e ditëve…”. Pastaj, rrugëtimin e jetës së saj, por edhe ëndrrën e poetit e reflekton me mjeshtri, por edhe me dëshirë e krenari: “…nuk e di cilën këngë/do të ma thuash/në ciklin përfundimtar të jetës/e di se të dua më shumë/mbi ditën e madhe të së nesërmes”!

Siç theksova edhe më lartë, poeti është shumë i përkushtuar për më të dashurit e tij. E këtë, sikur e ka bërë gjithnjë e më shumë me peshë shkrumbi, malli, nostalgjie dhe etjeje. Të gjitha këto, poezinë e këtij krijuesi e bëjnë më të ngrohtë, të afërt dhe më domethënëse, jo vetëm për autorin por edhe për auditorin e gjerë. Bile, përmes poezive të kësaj natyre, të “detyron” për të komentuar edhe gjëra të tjera të jetës dhe të periudhave kohore e historike. Këtë e diktojmë tek poezia “Gjaku i shenjt”, kushtuar babait: “Të vizitoj/e të sjell lule/me aromën e pranverave/nëpër botë/u desh të ikja /me dhimbjet e vetminë/pesha e jetës qe e rëndë/kudo merrja laps e letër/të përshkruaj/ata që ranë/për të mos vdekur më”…

Ndërsa, edhe për nënën, në poezinë, “Vargje për nënën”, përshkohen mesazhe të fuqishme, të cilat mbëltojnë dashurinë dhe sinqeritetin, e me këto bashkë, poeti na forcon me zërin e tij, se si duhet krijuar e ndërtuar karakterin e njerëzores dhe të amësisë, që janë alfa dhe omega e jetës të secilit mbase jo vetëm njeriut.

Jeta, edhe pse i ngjanë bukës, e cila piqet dhe ushqen, ajo, po që se thyhet, ndahet dhe përplaset. Atëherë, çdo gjë duket e tmerrshme, e pavlerë dhe e ngarkuar me zymtësinë e territ. Duke pasur për bazë tërë këtë, z. Brahim Avdyli na sjellë vargje plotë mesazh e filozofi të thjeshtë, por shumë të fuqishme dhe të qëlluar: “Të kemi borxh/më tepër se ajrin/se prehjen e përjetshme-/na ke ushqyer/me dromca shpirti/ na ke rritur/me drojën e përditshme/e veshur /me zhgunin e rrudhave të ballit…”!

 

Kur poeti përmes shtrirjes së vargut kapërcen edhe ligjërimin e vetë…!

 

Në ciklin e dytë. “Flatrat e qytetit tim”, poezia sikur vjen e bëhet gjithnjë e më përcëlluese, ose, poeti dëshiron të na bëjë pjesë të ndijimit të tij. Dhe, nëse e lexojmë me kujdes e vëmendje librin “Shtegtimi i lirisë”, këtë begati krijuese, lirisht lexuesi mund ta pasurojë edhe me përjetimin e vet. Ndoshta, këtë konstatim mund ta dëshmojnë edhe vargjet në vijim: “…athua/e/rëndë është pesha/kur guri qanë/pranë meje”. Të kësaj natyre janë edhe shumë poezi të tjera, si, “Peng kujtimi”, “Gjurmë kohe”, “Flatrat e qiellit” e kështu me radhë.

Ndërsa tek poezia, ”Metafora e dritës”, kushtuar poetit, Din Mehmeti, e që është e ndarë në disa nëntituj, autori i kësaj vepre, duke ligjëruar për madhështinë e këtij krijuesi, për peshën e vargut dhe përjetësinë e këshillave-vulë të jetës, ai kapërcen ndoshta edhe atë këndimin e vetë, duke rrëfyer aq përkushtueshëm, sikurse për një pjesë të trupit, që përfshinë edhe shumë mesazhe që pasqyrojnë jetën, thënë kushtimisht,  jo vetëm në një rajon apo pjesë të atdheut. Ja vetëm disa vargje për peshën e kësaj poezie që përfshin mendimin shumëdimensional: “…emri jehon krismë/nëpër kulla hyn/në përjetësi të poezisë/ shokë e gjallë /më vishesh nëpër breza…”! Ose edhe: “O Bacë, deshe të jetosh/në shpirtin e popullit/rrugën ta zinin ata nëpër këngë…”.

Historia e vendit, por edhe ajo e vendlindjes, e kanë peshën e një, të them, të një toke të pamatur! Andaj, kur është kështu, vargjet janë prekëse dhe therëse, që imponojnë diçka edhe të pazakontë për ta dashur e ndritur historinë, të kaluarën, për ta dashur e respektuar të sotmen për një të nesërme, të cilën aq shumë e ëndërrojmë, si dritën dhe ngrohtësinë e diellit. Dhe, për këtë, ja se si vargëzon autori i këtij libri: “A e dini ju sa herë jam rrëzuar nëpër metropole/duke qarë me zë/kalldrëmin e rinisë në Gjakovë,/kanë mbetur në kujtesë kinemaja dhe teatri i gjallë/që lozin tragjikomedinë e dhimbjes së pa ndalur”.

Për ta nderuar e respektuar historinë, poeti ka në konsideratë edhe pavdekësinë dhe kontributin e heroizmin e shumë personaliteteve, dëshmorëve dhe heronjve, të cilët kanë dhënë gjithçka nga vetvetja për lirinë dhe pavarësinë, për fatin e njeriut. Andaj, pena e poetit peshon rëndë më vargje plotë përkushtim, ndijim e  me zë kushtrimi. Një “temperaturë” të tillë poetike e hasim tek poezia, “Shkruar me lot”, kushtuar Jusuf e Bardh Gërvallës dhe Kadri Zekës: “Kam shkruar/këtë letër të gjatë/deri në fund të këngës/me lotët e derdhur pikë-pikë/… Anash/do ta hedhë këtë fletë/të shkruar në pa harrim/… nga Burimi /do të vijë Drita e juaj/për të pushtuar të gjitha Zemrat”!

Ndërkaq, në ciklin e tretë, “Krahët e hapësirës”, autori, vargjet e tij i “shkrinë” me etjen për vendin e vetë, duke vënë në spikamë përjetimet e tij në mërgim, dhe si me zili duke përmendur edhe shumë toponime të vendit ku jeton. Me këtë, ai, ndoshta përpiqet të bëjë edhe krahasime “injoruese”, sepse, malli shpirtëror nuk është hekur që nuk lakohet, por është histori e tërë e autorit, i cili përthuret në te për ta gjetur të lumturën e për ta luftuar të keqen. Andaj, B. Avdyli, këndon edhe kështu: “…vinë turistët e xhepit të fryrë/nëpër shtëpitë e vjetra/kërkojnë të gjejnë/shpellën e pa treguar me fjalë/le të buzëqeshë përballë tyre/Hotel Restorant Sonne/në “Togenburg” /bëhen picat e flakta/unë e marr/këngën time përtej vdekjes!”…

Dhe gjatë vargëzimit, sikur gjithçka i ngjanë një ngushtimi shpirtëror, kjo, gjithnjë për të treguar autori sa më shumë përplasjen e vetvetes për rrjedhën e rrugëtimit, i cili nganjëherë edhe nuk ka dritë as ndriçim. Këtë, gjithnjë thuajse e ngrit në piedestal duke kënduar edhe ndryshe nga e zakonshmja: “…liqenin e Schmerikonit deri në Rapperswil/me restorantet varg e vijë si yjet/nëpër Kaltbrunn e Uznach…/Kudo e kërkoj bunarin e thellë të ujit/e shoh një “P” me krihet e shqiponjës/atëherë i kujtoj ilirët nëpër hapësirën tënde”.

 

Poezia si hartë e qëndrueshme dhe kurrë e pashlyer e atdheut…

 

Duke iu referuar gjithnjë peshës të së kaluarës, qëndresës, por edhe përplasjeve nëpër periudha, hasim edhe vargjet, të cilat autori sikur i shndërron në hartë të qëndrueshme dhe kurrë të pashlyer, për t’ia bërë me dije lexuesit dhe botës, se: “…dhe çdo gjë fillon me gurët e kalave tona/që mbetën gjallë me fëmijët tanë e rindërtohen/nëpër suferina të pambaruara të Këngës!”

Pra, një dekriptivitet i tillë i jetës, forcon mesazhin por edhe ndërgjegjëson për të mbikëqyrur gjithnjë e mirë, ecjen sikur nëpër teh të briskut të njeriut me të gjitha virtytet dhe vlerat që ka, sepse: “Gjurma e shkrimeve niset nga lashtësia”!

Mirëpo, duke pasur parasysh se poeti është djegur e përcëlluar në kurbet, ai këtë ligatinë historike e sheh dhe e përjeton, andaj edhe i thurë vargje nga më të ndryshme, që me të vërtetë, po që se “mbërthehemi” në lëkurën e tij, do ta arsyetojmë çdo ndijim të tij: “Kudo nëpër Evropë/vajton/përherë me pikëllim/e askush nuk të kupton/ty zog i nëmur prej qiellit…”.

Zog i nëmur, mund të kuptohet dhe të komentohet në mënyra të ndryshme. Por sido që të jetë, kjo është e dhembshme, është diçka që ta përkujton si një libër të pashkruar, ku, edhe pa shkronja, janë të mbyllura këngët e vjetra e të hartuara këngët e reja! Dhe, në kontekstin e tërë kësaj, që plotësisht kompozohet me trajtimin e temave të rëndësishme, por edhe të tilla që i ngjajnë rrëfimeve të përrallave edhe të miteve, provokojnë për komentim jo vetëm të vargut, por edhe të asaj që reflekton metafora dhe mesazhi përbrenda tij, mbase edhe përbrenda tërë librit: ”Ora e shtëpisë/ka trajtën e gjarprit/nën trarin kryesor/e vëzhgon shtëpinë/Ora e shtëpisë/i ngjanë hyjneshës së vatrës/është gjarpër i veçantë/që i ndjekë brejtësit”.

Në ciklin e katërt, ”Lejleku i ëndrrave të mia”, vargu bëhet më skofiar dhe reflekton ardhjen e lumturisë, të cilën duhet ruajtur e respektuar, ngase rrapëllimat e kohës por edhe ne, sërish mund ta lëndojmë si pëllumbin e bardhë!… Këtë mund të na dëshmojnë edhe vargjet tek poezia, “Lejlekët e dhimbjes sime”: “Nga ditët e para të jetës/vinë këta lajmëtarë/të ditëve të mira/dhimbjen e pashpjeguar/e godasin me sqepin e parë/në mes të moçaleve”

Thënë shkurt, libri i Brahim Avdylit, “Shtegtimi i lirisë”, është një vepër që kapërthen biografinë pothuaj se të secilit njeri të tokës së autorit, çdo rrugë e qytet, çdo fushë e çdo mal, sipër të cilave përjetshëm rri duke hapur krahët shqiponja, si përjetësi e trojeve shqiptare dhe shtegtar i lirisë: “Me flatrat e qiellit/udhëtoni larg/për të ikur nga dhuna/për të gjetur pranverën”. Autori, librin e përfundon me poezinë si prolog, “Fryma e fundit”, me të cilën sikur ia vë pikën e qëndrueshme metaforike, e cila ndoshta mund të merret mu si një komplet ikonash të historisë: “Nga të gjithë fqinjët/toka e shqipes /është shkelur dhimbshëm/…e mbledhë veten/si mbiqenie/shtrydhë së fundi zemrën/të lëshojë/ulërimat e shpirtit/këngën e zjarrtë të lirisë …”.

Prandaj, duke mos komentuar edhe shumë poezi të tjera, të cilat janë përbrenda librit, pra edhe në ciklit e fundit, por edhe duke pasur parasysh që kjo vepër i ngjanë vargonjve shpirtëror, autori na ka sjellë si një gjerdan ndijimet e veta, që e begatojnë fjalën e shkruar dhe përgjithësisht vlerat letrare kombëtare shqiptare.

SHTEGTIMI_I_LIRISË-KOPERTINA-2 (1)

04 tetor, 2014

 

NUANCA KOMBËTARE, FAMILJARE DHE AUTOBIOGRAFIKE NË VARGËZIMET POETIKE / Nga Prof. Halil HAXHOSAJ

 

NUANCA KOMBËTARE, FAMILJARE DHE AUTOBIOGRAFIKE NË VARGËZIMET POETIKE

 

 

halil

Nga Prof. Halil HAXHOSAJ

 

Shkrimtari dhe krijuesi i njohur Brahim Avdyli, së pari është i njohur si poet, sepse për herë të parë para lexuesve doli me përmbledhjen e poezive “Nën hijen e Alpeve”, e cila, sipas kritikës dhe analizave të kohës u prit mirë, jo vetëm nga lexuesit. Ky shkrimtar, opusin e vet krijues e pasuroi, duke shkruar edhe vepra të zhanreve të tjera si: studime për prejardhjen shqiptare, publicistikë, prozë, drama e të tjera. Pothuajse në secilën vepër tek lexuesit ka zgjuar kërshërinë, duke sjellë elemente të reja të pajisura me ndonjë risi që vetëm ky krijues di ta shtjellojë me aq afinitet e besnikëri artistike, poetike e të tjera.

 

SHTEGTIMI_I_LIRISË-KOPERTINA-2 (1)

Vepër me nuanca poetike kombëtare, autobiografike e familjare

 

Vepra poetike “Shtegtimi i lirisë”, e Brahim Avdylit, shpërfaq në tërësinë e vet elemente që janë paksa risimtare në poetikën e tij. Poetika e vargjeve të kësaj vepre kapërdihet nëpër figurat që ngjyrosen me domethënie e karakteristika me aromë kombëtare shqiptare, autobiografike e kryesisht familjare. Kjo shihet qysh në vargjet e poezisë së parë “Në vend të dashurisë”, që është çelës i hapjes së strukturimit të veprës duke u sistemuar në qerthullin “Prologu im”, në vargjet e të cilës, poeti Brahim Avdyli, thuajse parashtron një parantezë të prologut të vet poetik, që do të shtrihet në thellësinë, gjerësinë, formën, subjektin lirik, artistiken e pse jo edhe në figurat poetike. Këtë synim, ai e arrin duke bërë gërshetimin e duhur dhe të suksesshëm të të gjitha nuancave nëpër shkallët e ngritjes së realizimit artistik e poetik. Hapja e shtresës poetike nuk mëton të jetë e shkapërderdhur, por as e ngurtë apo e hermetizuar. Kjo hapje frymon nëpër të gjithë rrathët e strukturimit të veprës pa ndonjë qëllim tjetër. Aty burojnë filizat e frymëzimit të latuara në formë, figurë e rrjedhë nga përvoja krijuese e poetit Brahim Avdyli, e pse jo edhe nga poetika e tij mjaft e latuar dhe e krehur artistikisht. Kështu, simbolikisht, poeti, shpreh mllef që shpesh në jetën e tij, por edhe të subjektit lirik, në vend të dashurisë i duhet të vargëzoj për dhimbjen, mllefin, mërzinë, madje edhe për luftën, vdekjen, gjakun e derdhur për liri e të tjera. Që në fillim shtresimi poetik rrjedh nëpër disa fusha të ndjenjave, që, fatkeqësisht, shtrihen pranë lumit të gjakut. Edhe atje diku lartë në bjeshkë çdo gjë duket e errët dhe nëpër errësirë nuk duket asgjë, sepse plafi i saj e ka mbuluar natyrën. Kjo errësirë lemerisësh, madje edhe mbytet dhe e mbushur me gjak, i ngulfat edhe vargjet e paralajmëruara ende pa u ndërthurë e shkruar.

Kështu, të gjitha poezitë e kësaj vepre strukturoren nëpër katër qerthuj poetikë, që janë: 1. “Ujëvarat e mallit”, 2. “Flatrat e qiellit tim”, 3. “Krahët e hapësirës” dhe 4. “Lejleku i ëndrrave të mia”, që përmbyllën me poezinë “Fryma e fundit”, e cila sistemohet në “Në vend të epilogut”. Kështu, lirisht mund të konstatohet se vepra me poezi “Shtegtimi i lirisë” ka strukturim të shtrirë në katër qerthuj poetikë dhe në dy të tjerë që kanë rolin e prologut dhe të epilogut. Nëpër të gjitha këto njësi strukturore janë të paraqitura gjithsej dyzet e tri poezi të veshura me nuanca poetike kombëtare, autobiografike, familjare, e pse jo edhe të ndonjë aspekti paksa më të veçantë.

Derisa në qerthullin e parë, poeti shpalos një gurrë frymëzimi paksa më të ambientuar tematik, në të tjerët hasen shtresime paksa më të veçanta. Këtu, pra në qerthullin e parë janë të pasqyruara tetë poezi, të cilat frymojnë me qasjet e autorit për poetin mik, por sidomos për të vetët, pra anëtarët e familjes, duke filluar nga fëmijët, nipat e mbesat deri te prindërit, babai e nëna.

 

Sa keq

që s’mund të të gëzoj më shumë

pos me ndonjë këngë

nipa e mbesa

 

dhëntë fati

e të buzëqeshë Dielli

ndonjëherë!

 

shkruan në këto vargje të poezisë “Vargje për nënën”.

Në këto vargje, përveç dashurisë, shprehen edhe nuanca të tjera që janë shtresime bukur interesante për këtë vepër të Brahim Avdylit, sepse ai këtu pasqyron edhe elemente të domethënies së mbiemrit “Avdyli”, të cilin e shpjegon me fusnotë. Fusnotat i përdorë edhe në disa poezi të tjera, apo thënë saktësisht, poeti Brahim Avdyli, në veprën “Shtegtimi i lirisë” i përdorë njëzet e një fusnota.

Frymëzimi përkushtues i poetit nuk ndalet vetëm në gjirin familjar, por shtrihet edhe më tej. Ai shkruan poezi edhe për pellazgët e ilirët, si edhe për shqiptarët dhe prejardhjen e tyre, duke e veshur me petkun e figuracion artistik dhe duke mos vargëzuar me vargje patetike. Edhe kjo ka rëndësi për poetikën e tij, sepse kështu ruhet stili dhe forma e këtij poeti me të gjitha veçantitë dhe nuancat e veta. Andaj ai shkruan poezi përkushtuese tashmë edhe për poetin Din Mehmti, e cila mund të jetë edhe një poemë e llojit të vet, për Agim Ramadanin, për tre martirët, patriotët e dishepujt e njohur të kauzës kombëtare të vrarë: Jusuf e Bardhosh Gërvallën dhe Kadri Zekën ku ndër të tjera thotë:

 

Kam shkruar

këtë letër të gjatë

deri në fund të këngës

 

për të vazhduar:

 

E kush ka guxuar

t`u vrasë

 

me gojë të mbyllur

kanë mbetur miqtë

pranë thirrjeve tuja

 

as klithja nuk u dëgjohet…

 

Në embrionin e këtyre vargjeve, përveç dhimbjes, tragjikes e mallit gufon edhe krenaria në njërën anë, por edhe urrejtja e mllefi në tjetrën, që vishen me tisin ende të pasqaruar të enigmës së autorit atentator të kësaj vrasje makaber. Rrjedhjet e këtilla poetike shpërfaqen edhe në vargje të tjera të kësaj vepre dhe shtrihen gjerë e gjatë në tërë opusin e saj. Duke lexuar vargje të këtilla lexuesi, por edhe të tjerët, do të përkujtojnë këto figura, veprimtarinë dhe kontributin e tyre dhe do t’i kujtojnë e rikujtojnë sa herë që dëgjohet emri dhe vepra e tyre.

Synimet poetike të poetit Brahim Avdyli sa vijnë dhe e strukturojnë edhe më mirë autoktoninë e tyre. Këtë ai e arrin duke mos rrëshqitur nga stili dhe mënyra e tij e vargëzimit poetik.

 

brahim

Brahim Avdyli

 

 

Figuracioni dhe simbolika poetike

 

Edhe në këtë vepër, poeti Brahim Avdyli, e shfrytëzon figuracionin, madje edhe shprehjen simbolike e metaforike si njërën ndër format më të preferueshme të vargëzimit të tij. Që në fillim mund të konstatohet se ai këtë e bën lirshëm, pa ndonjë ngurrim apo ngufatje vetëm për ndonjë shkak artistik, të rimës, të figurës e të tjera, por këtë e ka formën, madje edhe mënyrën e shprehjes së vet artistike dhe të poetikës së tij. Madje, mu për këtë ai i qëndron besnik kësaj dhe e krijon uniformën e vet, e cila është disi tjetër me nuanca e me elemente paksa dalluese dhe tjetërfare. Kjo shihet më shumë në qerthujt e tjerë të veprës, sepse shtresimet e figuracionit janë më të dendura dhe më të pranishme. Mbase kjo bëhet edhe për të shpalosur poetikisht, pra me vargje, prejardhjen e shqiptarëve, trojet dhe shtrirjen e tyre, pastaj vendet e shtrirjes e të jetës së pellazgëve e ilirëve. Kështu, poeti Brahim Avdyli, tashmë për lexuesit e vet ndërton, pra poetizon edhe vargje me tematikë të tillë, e cila fatmirësisht nuk është aspak deklarative, madje as hermetike dhe e tepërt e monotone. Madje, kjo formë dhe kjo tematikë bëhet lehtë dhe interesante për lexuesit, sepse disa gjera shpjegohen edhe me fusnota. Kështu, në poezinë me titull “Qepallat e kujtesës”, i shkruan edhe këto vargje:

 

Tani Casablankën e lash pas vetes

Buri Finanzberatung nuk e di prejardhjen

pellazgët kanë ardhur këtu para lindjes së Krishtit

njërën germë të mbiemrit e ka humbur

në kush e di në cilën skaj

derisa me serbë luante symbyllas

 

Ndërkaq, në poezitë ku përdorët simboli i lejlekut në vargëzimin e tyre shihen disa elemente të tjera që disi janë të koordinuara mirë dhe me sukses edhe me figuracionin tjetër që përdor ky poet.

Disa elemente poeti, i gjen edhe në traditën tonë popullore, por këto ai i ngrit në nivel të lartë artistik, madje i vesh me poetikën moderne dhe japin frymë tejet të shijshme figurative. Kjo shihet në poezitë “Zogu i nëmur prej qiellit”, “Zogj të pikëlluar”, “Koka e Luanit”, “Kur e pashë në ëndërr Luanin”, “Ora e shtëpisë”, “Qyqja e maleve tona”, “Loti i qyqes”, “Lulja e qyqes” e të tjera.

Dhe krejt në fund mund të thuhet së kjo vepër e poetit Brahim Avdyli, shënon përsëri diçka të re në poetikën e tij në njërën anë dhe bën një avancim strukturor, tematik, figurativ dhe empirik, në anën tjetër.

 

Gjakovë, 27.09.2014

“Dashuria e përfolur e “…Mimozës” së Jorgaqit. ( Esse-analizë rreth romanit të ribotuar, “Dashuria e Mimozës” e Nasho Jorgaqit ) / Nga Raimonda Moisiu

  “Dashuria e përfolur e “…Mimozës” së Jorgaqit. Esse-analizë rreth romanit të ribotuar, “Dashuria e Mimozës” e Nasho Jorgaqit     Nga Raimonda Moisiu   Takimi me Shkrimtarin Nasho Jorgaqi ka ndodhur krejt rastësisht në rininë time të herëshme, “një bashkëbisedim … Continue reading

Nga ditari i viteve të kaluara / Nga Arqile Gjata

Nga ditari i viteve të kaluara

 

 

arqile portret 1

Nga Arqile Gjata

 

…Ajo, me orë të tëra rinte mbyllur në shtëpin e saj. Jetonte bashkë me heshtjen, kishte kohë që ushqehej me dhimbien e jetës.
Duhet të jetë larguar me krenari nga vetja…
Për ta gëzuar sadopak atë zonjë, gjeta kohë t’i përciell disa kujtime:
-E dashur!
Ti tani jetonë në fshatin e largët! Aty jeta është një qetësi e madhërishme pyjesh nën qiellin si qilim vezullues.
Shpresoj që, grimcat e atmosferës të ngopura me mendime të bëhen një mëngjes i bukur për ty, me besim se fat të mirë mund t’ju sjell e nesërmja.
Mikja ime!
Ke bërë mirë që je në vetmin tënde! Ne u takuam në jetë përmes rrugës së mendimit. Shtegun për tek shpirt juaj e di vetëm fjala. Bekuar qoftë fjala!
Më pëlqen udha juaj, dhe unë mendoj si ty-Një zemër larg, të do më shumë!
Kush tjetër veç teje e di…se si at ditë me ty u ngjitëm në majë të malit bashkë me shumë shokë e shoqe për verim. Pa perënduar dielli zemrat tona i flladiti fjala…”TË DUA!”?
Mikja ime!
Unë kam shumë gjëra për mos t’ju harrua, por mbi të gjitha kam shpirtin tuaj! Këtij shpirti nuk harroj ti shtoj dhe frymëmarrjen e dashurisë tonë të viteve të kaluara. Ndërsa me aromë buke të ngrohtë e me dlirësi prej foshnje portretizoj shpirtin tënd të mirë.
Mësoje!
Mendimi ecën më shpejt se drita, vjen e sodit teksa, me gishtrinjtë e asaj dite ti do kompozosh këngë për kujtimet tona!
E dashur, po kaloj “bukur”…!
Mendimi për ty refreni i një kohe që nuk ka mbarim. Malli im gërshetohet me përqafimet tona, që pres e pres rrënjëngulur në kristale loti!
Dhe unë si ty jam, me shpirt të butë!
Ende shfletoj me shumë kujdes mërmëritjet tona, duke pritur një zemër që di të dëgjoj!