Poezi nga Liliana Shkodrani Baçi

Liliana Shkodrani Baci

Poezi nga Liliana Shkodrani Baçi

 

 

 

AJO SARAGOCA

 

Pash ëndër sikur shikoja

oborr Soragoce

me tinguj muzike, e

ecja këmba dorës të nuhasja dritë.

Gjunjtë me kallo

eshkë fytyrë  e nxirë

shum ma bënin me dorë

pa më njohur hiç.

 

Nxitonin për garë demat me pak bisht

në nallanet me pafkë

dergjeshin gishtërinjtë.

Sa të duash ik e hajde

i binin me grusht matarave.

Unë s’dija  ç’të zgjidhja

të mbysja gjumin,

o te  lumturohesha.

 

Saragoce, qytet ne Spanje i famshem per oborrete mrekullueshme te pallateve antike

Ne 12 Tetor zhvillohet gara tradicionale nga me te ndjerat ne vend me demat, dhe festa e maskave ku te gjith banoret per nje here te vetme shnderrohen ne aktor.

 

 

 

AS VINË, AS VDESIN

 

Kur tarraca kundërmonte

gjithë aromë dorëzonjë

bregun e ngacmonin vale

zogjte  perkedhelnin fletë,

muzikë e pipzës pushonte në vesh.

 

Në duart e rinisë ne çelnim këngë.

Këngë ngjyrë qielli që gëlltiste natë

xixëllojna ndriste rrugicë më rrugicë

gjumi kish dritaren hapur

mendimet një drejtim.

Ky ishte peisazhi i ditëve  që më s’vinë

…. …. … as  vdesin…

 

 

 

FJALËT THËNE PA MENDUAR

 

Fjalët thënë  pa menduar nga gojë  humanësh

shpeshëhere i perkasin harresës.

Fjalët e menduara të pathëna

të vëna në hark

janë shigjeta që në shënjë marrësin kanë..

Këto fjalë janë dhe supozime të përveshura mbrapsh

që synojnë anën delikate të tjetrit.

Janë xheste  paqeprishëse  nga rrënjët deri më lart,

se kanë thithur  falas zjarr

për t’i afruar shije të hidhur ndonjërit.

Fjalë që s’këndojnë gaz

as në gojën që i mban.

Po çdo fjalë  e përfunduar në harresë

eshtë bindje që   kotësia ka lindur

për kë  gjëmon  që ta ketë.

 

 

 

 

HARTIMI

 

Në hartimet e shkollës fëminore

shtjelloja ëndrat e fshehura jashtë fletores.

E meqë jam e një shenje,

brirët e saj

godisnin fasadën e papërfunduar të dyshimeve .

Ndoshta

ato hartimet ishin parandjenjë,

që pyetjet e rritjes

në çark dënimet mbërthejnë.

 

A E KA TRADHËTUAR THANAS VAJA, ALI PASHË TEPELENËN? / Nga Agron Mema

A E KA TRADHËTUAR THANAS VAJA, ALI PASHË TEPELENËN?

 

 

agron mema

Nga Agron Mema

 

Edhe ai që është quajtur për gati dy shekuj me rradhë si njeriu më besnik i oborrit të Ali Pashë Tepelenës, Thanas Vaja, duket se në një rast  e ka tradhëtuar Pashain e fuqishëm në Pashallëkun e Janinës.Thanas Vaja ka qenë kristiani  me shëmbëlltyrën e besnikërisë, krahas asajë të Vasiliqisë që nuk e tradhëtoi deri në fund dhe Pashai i fuqishëm urdhëroi për nder dhe lavdi të sajë, urdhëroi dhe ndërtoi për gjithë natën kalanë e Porto-Palermos në Himarë duke ja lënë dhuratë.Kaq e bukur qe himarjotja Vasiliqi sa e verboi keq Pashanë, ashtu si kaq besim kish krijuar Thanas Vaja tek Pashai , sa i besonte shumë sekrete të Pashallëkut, Pashallëk që qe përfshirë edhe nga krime të shumta deri edhe tek djemtë e tij.Nga ngjarja e mëposhtme lindin dyshime se Thanas vaja mund ta ketë shfrytëzuar besimin e Pashait për tu hakmarrë në shenjë të besimit kristian.Kohët e fundit më ra në dorë, më sakt ma dërgoi me postë nga SH B A-ja miku im , Mitro Kosta, i cili është edhe autori i librit biografik “Fisi Mërtiri-Kosta në Lukovë” nga i cili është shkëputur edhe fragmenti që ju përcjellim.Mes ngjarjeve dhe episodeve  më tërhoqi vëmendjen kjo ngjarje që mendoj se duhet të hap një debat mes studiuesve dhe historianve tanë.Ja episodi:

 

ali pashe tepelena

Ali Pashë Tepelena

 

“Si ndodhi me dënimin e Spiro Kostës?!Lukova i ishte dhënë çiflig një farë Haxhi bedo nga Borshi i bregdetit, 16 Km.larg Lukovës.Haxhi Bedua ishte një nga miqtë më të mirë të Ali Pashës në zonën e Bregdetit.Ishte gjakpirës dhe e përdorte shumë keq fshatin e Lukovës.Fshatarët gjithmonë mendonin se si të shpëtonin nga thonjtë e këtij njeriu.Për këtë duhej që në librat e tapive të bëhej një ndryshim:-Lukova duhej të hiqej nga libri i tapive”fshat çiflig” dhe të emërtohej me statusin e një fshati më vete, i pavarur, ose siç e quanin në atë kohë”qefallohor”.Si do të veprohej dhe kush do ta merte këtë detyrë përsipër?Nga do të fillohej kjo luftë dhe kush e kish të drejtën për të ndryshuar tapitë?Kjo detyrë iu ngarkua Spiro Kostës si njeriu më i njohur në Janinë dhe me miq në oborrin e Ali Pashës.Që të merrje përsipër probleme të tilla përkundër një miku të mirë të këtij sundimtari, ishte sa e rrezikshme aq edhe fisnike.Spiro Kosta u nis për në Janinë, aty ku ndodheshin tapitë e gjithë bregdetit.Me shumë vështirësi  dhe duke përdorur edhe të gjithë miqtë që kishte, mundi të takojë Thanas Vajën. Pasi u tërhoqën në një vend të sigurt për të biseduar problemin dhe pasi e sqaroi mirë Thanas vajën, ai i dha këtë rrugëzgjidhje:-Duhet të gjeshë një njeri shumë të besuar, shumë të besës, i zoti për të bërë ndryshimin në librin e tapive në mënyrë të atillë, që të mos kuptohej fare që aty ishte bërë ndryshimi, pra ishte ndërhyrë, se po të zbulohet kjo, do kishte pasoja shumë të rënda.Pasi të kesh gjetur këtë njeri do të shkoni tek manastiri ku ndodhen tapitë.Gumeni i këtij manastiri nuk e hap portën nëse nuk dëgjon më parë parrullën për ta hapur.Parrulla është”NË EMËR TË SHËN-TRIADHËS”.Sa t’ia thoni , ai do t’u hap portën dhe ju do të futeni brenda.

Spiro Kosta kishte arritur njëfarë avantazhi dhe ngelej vetëm çështja për tek”njeriu i besës”.Për fatin e fshatit u gjet njeriu.Ky ishte një bashkfshatar, lukovioti Spiro hajdhi, i cili kishte bërë shkollë për pikturë.Mbasi bisedoi tërë ato që kishte arritur me Thanas vajën me shokë, u mendua ti propozohej Spiro Hajdhit për të kryer korrigjimin në librin e tapive.Spiro Hajdhi, djalë me kulturë dhe atdhetar i ndershëm, nuk e bëri dy fjalën.Tha se qe gati të nisej dhe mori përsipër ç’do vështirësi e rrezik.Pa humbur kohë nisen të dy Spirot, Spiro Kosta dhe Spiro Hajdhi për në Janinë.Spiro Hajdhi që e njihte mirë profesionin, mori me vete dhe të gjitha mjetet e nevojshme për punën që duhej të kryente.Në mbrëmje vonë, ata të dy iu drejtuan kodrës dhe shkuan në manastir.Trokitën në portë dhe dëgjuan zërin e gumenit që thirri:Kush është aty dhe pse kanë ardhur në këtë orë? Spiro Kosta i përgjigjet: NËEMËR TË SHËN-TRIADHËS!.Pas kësajë porta u hap dhe të dy u futën brenda.I kërkuan Gumenit “Librin e tapive” të Bregdetit të Poshtëm.Gumeni u dha librin dhe Spiro hajdhi filloi punën.Punoi tërë natën dhe si përfundim kishte realizuar në mënyrën më të përsosur ndryshimin aq të rëndësishëm.Pasi e falenderuan Gumenin  dhe i dhanë edhe shpërblimin e merituar, u larguan për në Janinë.Pas një dite pushimi, për të marrë veten nga pagjumësia, Spiro Kosta shkoi në gjykatë dhe hapi padi kundër tapive, që në mënyrë të padrejtë i ishin dhënë Haxhi Bedos-Lukovën Çiflik.Ai nuk e la që të largohej Spiro hajdhin duke i thënë se që kur kishte marrë përsipër këtë detyrë, kishte marrë përsipër ç’do vështirësi sado e madhe me ç’do pasojë që të ishte.Dua të të kem me vete edhe për ndonjë konsultim, sepse ti je njeri me shkollë e shumë gjëra i di më mirë se unë.Spiro hajdhi nuk e bëri fjalën dy.

Me ndërhyrjen e miqve të tij, Spiro Kosta arriti që çështja të gjykohej brenda katër ditësh.Gjyqi u fitua nga përfaqësuesi i fshatit Lukovë, Spiro Kosta.Shpallja e vendimit të gjyqit iu dha Spiro Kostës në dorë dhe me këtë ai shkoi tek Ali Pashai për ti treguar se Haxhi bedua e kishte gënjyer kur i ka thënë se Lukova ishte një fshat i vogël, e pa kontrolluar tapitë i është dhënë me besim të fjalëve të tij”Lukova-Çiflik”.Ndërkohë që në librin e tapive nuk ishte çiflig, por fshat “qefallohor”.Ali Pashai , i revoltuar nga vendimi i gjyqit se ju prek një nga miqtë e tij dhe njeri besnik i tij, pa e dëgjuar fare Spiro Kostën, jep urdhër ta çojnë në burg.Spiro hajdhi i cili ishte gjithmonë pranë Spiro Kostës, me tu kthyer në fshat u tregoi se gjyqi ishte fituar, por edhe për atë që i ndodhi Spiro Kostës me Pashain.Për lirimin e tij nga burgu djemtë e tij u vunë menjëherë në lëvizje.Njftuan vëllain e tyre, Muçon, i cili ishte bërë admiral në flotën detare ushtarake të Ferdinandit të Siçilisë,ROFENZITO.Ky , i ndodhur me detyrë në vende të ndryshme, njoftohet me shumë vonesë, pra iu desh njëfarë kohe për të biseduar me Ferdinandin.Pasi u takua me të dhe i parashtroi kërkesën e tij për të biseduar me Ali Pashën për lirimin e të atit, princi i thotë;-“Unë do të dërgoj postë speciale tek Aliu dhe do ti kërkoj lirimin e menjëhershëm të babait tuaj, Spiro Kosta. Nëse nuk do më dëgjojë , punët mes meje dhe tij do të shkojnë keq”

Ndihma që i premtoi ferdinandi ishte shumë e madhe.Ali Pashës i interesaonte që ta kishte mirë me francezët  që mbanin Korfuzin dhe me italianët ta kishte mirë, sepse në të kundërt nuk do të mund të realizonte planet e tij  lidhur me bregdetin dhe Himarën.Me marrjen e letrës, Ali Pasha, i cili kishte harruar fare se kishte dënuar këtë njeri, dha urdhër dhe e sollën përpara tij.Ali Pasha e pyeti se pse qe dënuar.Spiro Kosta filloi ti tregojë ato që kishte ndërmend ditën që e burgosën:”Unë kam hyrë në burg sepse Haxhi bedua është një gjakpirës dhe me bëmat e tij nuk i le fshatarët që të jetojnë, po u merr shpirtin.Ai kërkon prodhime edhe kur nuk ka, dhe kjo i ka bërë ata që të jetojnë shumë keq.Përveç kësajë, ju ka gënjyer kur ju ka thënë që Lukova është një fshat i vogël dhe me pak shtëpi.Lukova ka hapur gjyq, këtu në Janinë., është parë libri i tapive dhe e ka fituar këtë gjyq.Libri e ka Lukovën “qefallor dhe jo çiflig”.Pra dhe juve ju ka mashtruar.Kjo është historia e burgut tim.Tani që më dëgjuat, bëni si të gjykoni”Spiro Kosta u ul në gjunjë dhe e përshëndeti.Ali Pasha i tha:-A janë këto që më tregove të vërteta?

Spiro i thotë:-Po të dyshor, vërtetoi, e nëse dalin ndryshe , ja ku më ke.Këtë kokë që më ka mbetur pa sy, ma pre.

-Po të pyes edhe për diçka tjetër, -i thotë Aliu.Dua të di, kë keni në Siçili?

-Kam djalin,-ia kthen Spiro, Muçon, nën urdhërat e Ferdinandit të napolit dhe Siçilisë.

Ali Pasha, dinak dhe i zgjuar, e kishte kuptuar se djali i Spiros pa tjetër që është njeri i fuqishëm për deri sa vet Ferdinandi u mor vet me aq seriozitet për lirimin e babait të tij.

-Po , mirë,-i tha, nuk kam unë bukë për djalin tënd, po e ke dërguar në Itali në shërbim të të tjerve?

-Edhe atje ku është , ai është shqiptar dhe djali juaj,-i thotë Spiro.

Ali Pasha përplasi pëllëmbët dhe menjëherë u paraqit sekretari i tij.I jep urdhër të bëhet fermani për vrasjen e Haxhi Bedos dhe ti jepek këtij plakut.Merr aty edhe tre plumba dhe ia jep për vrasjen e Haxhiut , pastaj i kthehet Spiros duke e pyetur se a ka të holla për tu kthyer në Lukovë.Pas përgjigjessë Spiros se të gjitha lekët i kish harxhuar në burg, Ali Pasha i jep pesë napolona, por Spiro nuk i pranoi po i kërkoi ti jepnin bukë deri sa të harrijë në fshat dhe të mos lypte nëpër Janinë.Ali Pasha urdhëroi ti jepnin ushqime dhe një kalë dhe ta shoqëronin dy xhandarë deri në shtëpinë e tij”

Shënimi:-Kështu mbyllet kjo histori dhe Lukova fitoi të drejtat e sajë duke përzënë Haxhi Bedon nga tokat e tyre.Haxhi bedos ju bë atentati në dy vende në lukovë, por vetëm sa u plagos prej lukoviotve.Thonë se më pas u vra në Borsh nga borshiotë, por ka edhe versionin tjetër se u vra në Janinë.

 

Vdekje dhe Dëbim – Spastrimi etnik i myslimanëve osmanë (1821-1922) / Justin McCarthy ( Përgatiti materialin Bardhyl Selimi )

  Vdekje dhe Dëbim Spastrimi etnik i myslimanëve osmanë (1821-1922)   Justin McCarthy ALSAR 2015     Përgatiti materialin Bardhyl Selimi       Fragmente   f.16 Pushtuesit nga Mali i Zi dhe Serbia rrënuan, si fshatrat e shqiptarëve myslimanë, … Continue reading

FSHATI LLËNGË (Historiku i shkurtër ) / Nga Gjergji Gusho

 

 

FSHATI LLËNGË (Historiku i shkurtër )

 

 

gjergji gusho

Nga Gjergji Gusho

 

 

Fshati Llëngë ndodhet në pjesën perëndimore të Mokrës së sipërme. Në dokumentet turke të vitit 1583, ku bëhet fjalë për nahijen (krahinën) e Mokrës përmendet dhe fshati Llëngë, ku shkruhet se fshati ka patur të regjistruar 176 familje dhe 18 beqarë, si dhe mëhalla Griqan pranë këtij fshati me 20 familje e 6 beqarë, gjithsej 220 familje e 24 beqarë, të gjithë të fesë së krishtere, të cilët kishin për detyrë të paguanin taksa Turqisë gjithsej 12 000 akçinja. Llënga në atë kohë ishte qendra më e madhe banimi e krahinës. Nga regjistrimi i popullsisë në vitin 1921-22 del se Llënga ka patur 57 shtëpi me 327 banorë gjithsej, të gjithë të fesë së krishtere.

 

gj 1

 

Në artikullin “Edhe një herë nëpër rrjedhat e historisë së Llëngës”, me autor Llazi Tona, (botuar në gazetën “Mokra”, Prill 2001) shkruhet se në Llëngë, sipas dokumenteve, zejtaria ka qenë shumë e zhvilluar duke patur shumë mjeshtra si: tregtarë, kasapë, muratorë, shajakpunues, rrobaqepës, koveçë, bakërxhinj, marangozë, samarxhinj, kadexhinj e tj. si dhe ka patur edhe dërstila. Në Llënga ka patur edhe hane të cilat kanë shërbyer për të pushuar e për të kaluar natën karvanet me kuaj e mushka që kalonin nëpër këto rrugë. Karvanxhinjtë me karvanet e tyre me kuaj e me mushka filluan të rrahin jovetëm qytetet si Vlorën, Beratin, Elbasanin dhe Durrësin, por edhe më larg duke shkuar deri në Hungari e Austri.
Profesioni i karvanxhinjve në kushtet e asaj kohe ishte më i rëndësishmi në qarkullimin e mallrave. Kryenin transportin e mallrave që prodhohej në këto qytete duke çuar edhe në brendësi të gadishullit Ballkanik, si dhe për të sjellë mallra të ndryshme që nevojiteshin për këto qytete.
Thuhet se rreth vitit 1750, në kohën kur qyteti i Voskopojës ishte në kulmin e lulëzimit të tij dhe Llënga ka patur lidhje direkte me të nëpërmjet karvaneve, duke ndjekur një rrugë që lidhte Llëngën, Niçën e kalonte deri në Voskopojë. Llënga në këtë kohë ka pasur rreth 10 000 banorë. Një pjesë e madhe e banorëve mereshin me blegtori, e cila ka qenë një nga aktivitetet prodhuese kryesore të tyre, si dhe me përpunimin e lëndës drusore e sharruar në pyjet përreth saj duke bërë orendi prej druri. Në Llëngë punonin edhe shumë mjeshtër, zejtarë e tregtarë, që ndihmuan në ngritjen e disa kishave dhe në zbukurimin e tyre nga mjeshtërit piktorë të përmendur të asaj kohe. Zhvillimi ekonomik që njohu kjo qytezë në atë kohë krijoi edhe një treg të zhvilluar për këtë zonë e më gjerë. Në Llëngë bëhej një pazar i madh çdo të shtunë, ku vinin tregtarë nga krahinat e Mokrës, Gorës e më gjerë, sidomos pazari i bagëtive të imta e i bulmetit. Në Llëngë bëhej dhe përpunimi i leshit. Ky treg i lulëzuar i kohës ndikoi në rritjen ekonomike e kulturore të tij.

 

gj 2

 

Por, fati i keq, që solli prishjen e Voskopojës, ndikoi edhe në ekonominë dhe fatin e Llëngës. Me prishjen e Voskopojës rra dhe ekonomia e fshatrave Niçë, Llëngë, Shipskë e Grabovë, me të cilën kishin lidhje ekonomike e tregtare dhe me fshatra të tjera të zonave afër, si dhe me qytetet Berat, Elbasan e tj. Shumë esnafë e mjeshtra, ashtu si dhe voskopojarët, u larguan nga fshati bashkë me familjet e tyre dhe u vendosën në vende të tjera. Një pjesë e këtyre mjeshtrave u vendosën në Tiranë, ku ndikuan në zhvillimin ekonomik, si dhe ndihmuan nga ana financiare për ndërtimin e kishës së Shën Prokopit dhe të Vangjelizmoit në Tiranë, të cilat u ngritën me ndihmën e bashëkësisë arumune të Tiranës.

 

 

gj 3

3.1. Kishat e fshatit llëngë.
Nga toponimia e fshatit dalin edhe këto kisha dhe emra kishash:
Kisha e Shën gjergjit, e Shën Thanasit e Mitropolisë, Kisha dhe manastiri i Shën Marenës.
1. Kisha e Shën Gjergjit. U ndërtua në vitin 1560.
Në dokumentet turke të vitit 1583, midis emrave të kryefamiljarëve përmendet dhe një prift me emrin Mitër.
2. Kisha e Shën Thanasit. E ndërtuar, apo rindërtuar në vitin 1752. Kjo kishë u prish gjatë luftës Italo-greke.
3. Kisha Katedrale e Shën Marisë apo Mitropolia.
Ndërtimi i kishës së vjetër e Shën Marisë thuhet se është bërë në vitin 1694. Piktori që ka bërë ikonat e kishës të Katedrales së Shën Marisë ka qenë Konstandin Jeromonahu.
Në artikullin e mësipërm, të autorit Llazi Tona shkruhet se:
“Llënga ka pasur mitropoli, që ka shërbyer për Mokrën e Gorën. Aty ka pasur qendër edhe peshkopi. Ngjitur me mitropolinë ishte ngritur edhe shkolla”. Ndërsa në librin “Materiale dokumentare për Shqipërinë Jug-Lindore të
shekullit XIII” thuhet se në Llëngë u ngrit Mitropolia, qëndra kishtare më e madhe për gjithë zonën Mokër-Gorë, e cila gjer në vitin 1767 përfshihej në juridiksionin e Patriarkisë së Ohrit. Kjo mitropoli u pajis me bibliotekë dhe me kodikë. Në kushtet e robërisë feudale turke, këto ishin jovetëm ndërtesa kulti, por njëkohësisht edhe vende shoqërore. Këtu ruheshin me kujdes materialet e arkivit të komunitetit ortodoks, kodikët, librat, gjithashtu edhe objekte me vlera të mëdha.
4. Kisha e manastiri i Shën Marenës.
( Vijon me Kishën dhe manastirin e Shën Marenës )