Cronică literară: Lirica Irinei Lucia Mihalca sau despre un ritual germinativ al Poesiei / Ionel Bota

 

Cronică literară: Lirica Irinei Lucia Mihalca sau despre un ritual germinativ al Poesiei
 
 
Ionel Bota
 
Cronică literară: Glosă a tuturor semnificațiilor, dragoste…
Privită acum, în perspectiva acestor ani care-au trecut până la noi, lirica Irinei Lucia Mihalca anunța încă de la aparițiile în volume colective, în presa literară, ori cu ecoul unor lauri binemeritați la concursuri literare, o poetă matură, un autor care se mișcă foarte original, aproape fără trac și cu dezinvoltura unui consacrat al genului, între programe și stiluri, teme și modalități lirice, grupări și direcții.
“Cerul din inima mea” (Timișoara, Editura Eurostampa, 2017, 150 p., cu o copertă realizată de Laura Lucia Mihalca, fiica autoarei), volum apărut prin proiectul “Poezia – oglindă a sufletului” (concurs de volume de poezie), în cadrul Programului Pro Cultura/ Dudeștii Noi, 2017 este și el scris cu conștiința unei sărbători a cuvântului, cu un rafinament voluptuos și o voință irevocabilă de a exprima o notă novatoare a discursului.
Eul liric operează, cu o mobilitate surprinzătoare, mutații în consistența fluenței afective a emoțiilor, senzațiilor, sentimentului, marcând o alchimie a temperamentului care augmentează ardențele autenticității și o particularizează pe autoare între colegii de promoție.
Fiindcă, mai ales, nici chiar această explozie de simplitate evocând, dincolo de elanuri ale simțurilor, un cult al iubirii ca ingenuitate primordială, nealterată în dualitate, a ființei omului („Două aripi stinghere la intrare/ încearcă să se-atingă,/ să simtă aerul primului și ultimului zbor,/ clipa trăită în nimbul eternității.”), nu scade din valoarea unei poezii care, în simfonia acestei febrilități afective, iscă un spectacol aproape cromatic (poeta noastră este și un pictor și un grafician deja remarcat de conștiința critică), un imagism mărturisind o perfectă suprindere ludică a temelor modernității.
 
 
Irinei Lucia Mihalca
 
Ca mentalitate lirică, evidențiind sensuri optimiste aceluiași veșmânt liric/ liricizat de puritate, vulnerată de dăruiri senzuale, de candori obstinând între lut și sideral, pământ și cer, himeră a veșniciei, poezia Irinei Lucia Mihalca reconvertește din metafora luminii, a inluminurii și a inluminării, un vizionarism de-retorizat care aduce cu o căutare a adolescenței eterne. Iar dacă am fi mai atenţi la atmosfera acestei poezii, am putea depista un destin al ei, mobilitatea artistică a autoarei dezvăluind o structură poetică unitară, fără mari abateri de la confruntarea permanentă cu sinele propriu, cu germinaţia peisajului interior („Uită-te în jur,/ coboară în tine şi priveşte, /în lumina strivită sub geană,/ dinăuntru în afară, tot ce-am parcurs,/ în cercul fiecărei clipe,/picătura de rouă dintre cer şi pământ,/ viaţa noastră aşa cum a fost,/ singura noastră viaţă.”), angelic-paradisiacă.
O stare de confesiune înfiorată, panoramarea graţiei, fiindcă asta înseamnă reconvertirea sensibilităţii, trasează o fizionomie decantată în experienţă a rezistenţei la orice modă a zilei, la orice ispitiri pretins resurecționale în discursul liric contemporan. Și transformă întreg ceremonialul poemelor Irinei Lucia Mihalca într-un imn (cuvânt-lumină) al fericirii universale: „Pe drumul spre lumină mergi, mergi mereu,/înaintezi, chiar dacă, uneori,/ ești nevoit să te mai întorci, dar mergi,/continui să mergi prin emanațiile umbrelor,/ prin raza de lumină izvorâtă din En sof,/ prin triada celorlalte nouă raze,/ dincolo de metafora gândului,/dincolo de cerul cuvântului,/ dincolo de punțile literelor,/ dincolo de orice măsură a omului,/ în adânc, tot mai adînc,/ departe, tot mai departe,/ treci de vămile atâtor lumi,/ cu erorile, slăbiciunile,/ durerile și primejdiile lor,/ treci prin fiecare cer/ izvorât unul dintr-altul,/ treci de vârtejul norilor/ în spirala creației,/ înaintezi prin visul din vis/ din focul nepieritor al adevărului,/ în adânc, tot mai adânc,/ departe, tot mai departe,/ dincolo de trecut,/ dincolo de prezent,/ spre Eternitate,/ spre a te cufunda, din nou,/ în viața izvorului Luminii.// -La început a fost/doar cuvântul Lumină!” (Cuvântul Luminii, p. 116).
Nu avem un simbolism criptic, aici, dar o solemnizare patetică, un țipăt lăuntric sfâșie universul marilor trăiri, deplinul singurătății (ne naștem singuri, murim singuri) fiind înlocuit de foșnetul irealei lumini. Adesea, fantezia viziunii e temperată de imagismul profund al ideii și sporește misterul, exilează sufletul liric în structura aproape elegiacă a unui eu controlând cerebral până și voluptatea detașării de senzualul obsesiei incendiare.
Iubirea, ideal, pare a fi, aici, un sediment, un vestigiu metaforic, rodul, efectul hipnotic al aglutinărilor „sufletului” incomparabilei grații. Exuberanţa temperamentului e, tot aici, atitudine, nu construcţie, iar alegoricul dezvoltă inclusiv jocuri ale tragicului într-o originală retorică a nostalgiei („Întotdeauna Ea ți-a părut un copil rătăcit./ Iluziile dor pentru că nu sunt eterne,/ altfel de ce s-ar teme?/ Poate se tem să se-ntrupeze în alt vis,/ de aceea gândurile se divid…”), sub genericul sentimentalismului-viziune, fără exaltarea erotică din lirica altor confrați.
Poemul de dragoste (extract din mitul dragostei supreme, desigur) al Irinei Lucia Mihalca, pare o rugă continuă, un crez solarian în vreme ce versurile caută puterea noii rodiri. Dragostea e o formă de extaz mistic, de clocot vital într-o configurare paradiziacă. Doar că eul auctorial exersează în șoaptă „ademenirea” cuvintelor, sentimentelor, discursului ființei.
Claritatea multora dintre poeme este imbatabilă iar idealitatea liricii Irinei Lucia Mihalca devine un crez inconfundabil, perifrază a sensibilităţii. În replică a diafanizării imaginarului, explorarea fiinţei umane în profunzimea spiritului îndeplinește etapele unui ritual de venerare. Frenetică magie, înnobilare a spiritului prin cuvânt: „De scoți niște tablouri postate atâta timp,/ simți că peretele devine vlăguit, inert?/ Ne regăsim pe-ntinderea aceluiași câmp./ În nisipul clpesidrei, înțelegem, oare,/ clipa înșirată mult prea repede,/ că primăvara-i doar o zi,/că florile nu mai înfloresc,/ că păsările nu mai cântă, că oamenii/ nu mai zâmbesc și soarele nu mai răsare?// (…) Priviri, atingeri, șoapte, lungi umbre,/ o mână întinsă, vis, dorință,/ parfumul memoriei, conturul formei,/ senzația prezenței, un zâmbet/ și-o lumină, balsam de gânduri,/ imagini revăzute cadru de cadru,/ o disperare și convingerea/că nu se va-ntoarce niciodată.” (Să treci, să simți și să accepți, p. 65).
Misterul erotic insinuează întoarcerea în etern, pare blazonul de viaţă, mascând o întreagă odisee a ființei între traumele memoriei pasive şi descendenţele terapiilor de-purificatoare.
Pasională prin vocație, poezia Irinei Lucia Mihalca percepe și intermediază neliniști metafizice și elanuri ale nesfârșitelor reverii, supraviețuirea tonică prin inefabil, prin cuvânt și prin marile eliberări ale eului în metaforă.
Iată de ce încă un spectacol ideal, nu cel senzual-ludic, ar fi în poezia Irinei Lucia Mihalca suflul mareic al unei sonorităţi distilată într-un fel de migraţiune a emoţiilor, ancorare a răzvrătirilor cerebrale în stilul letrist-elegiac al ciudatei de-mantelări a memoriei până rămânee numai dragostea, iubirea, sentimentul ingenuu, al temei (mitului) femeii fatale.
Seducţiile poemelor ating un tragism al stărilor poetice, mimând, tautologic, deprivarea senzorială a ființei („Prin nodul de lacrimi curg simțirile noastre,/ continuăm să mergem în umbra/ penumbrei contopite/ din promisiunea fiecărui vis.”), cu un tonus al transmisiunilor emoţionale care are declicul în şuvoiul afectiv al jubilațiilor juvenile însoțind această deja discutată voluptate metaforică. Uneori, „încifrarea” sensului, urmată de grafierea cu majusculă, au și ele cadențe de ritual, poartă și ele aură de ingenuitate.
 
 
 
Glosa tuturor semnificațiilor este, însă, dragostea.
Triumful realității senzoriale ține de voința opțiunilor definitive, aspectul particularizează, o dată în plus, acest univers liric. Comunicarea cu natura pură, însă, grefează îngemănări ale fascinației atitudinilor cu hieratismul experiențelor și al stării de entuziasm continuu: „Totul respiră, totul vibrează!/ Respirația de unde vine, iubitule?/ -Respirația înseamnă viață,/ dacă există, există și viață!// – Unde ești? Aici, cu tine, a ta!/ – Până în zori mor! Mă simți?/ – Anormal de bine, un cuib de fluturi ești,/ am pășit, am trecut bariera,/ sunt dincolo de vis!// – Cu respirația te-ating, ne topim,/ o plăcere unică, dură, greu de suportat,/ cu mângâieri divine ne bucurăm sufletele./ O încleștare, fără arsuri,/ fără nimic, am electrizat clipa!// – Așa m-am trezit, pătrunși, contopiți/ – o liniște și-o nebună plăcere -,/ nicio mișcare, transfer de lumină!/ Zidită în tine! Prin cântecul sufletului/ mă readuci aici cu plăcerea de-acolo simțită./ Un strop de privire, un strop de etaz!// -Amestec de doi, nu te-ai desprins de mine./În contopirea noastră ne sărutam, privindu-ne,/și-nțelegeam durerea plăcerii.” (Atingerea sufletului, p. 72)
Elanurile inocenței se mișcă, labile, în zona sărbătorilor sentimentului, proiecția stărilor lirice însoțește plonjarea (tot panoramare sentimentală) în eonul unei clarități neoparnasiene. Un intimism caligrafiat, regenerând când și când, prin virtuți de vrajă, închină spiritului apolinic topica mentală a beatitudinii luminii.
Ființa, la rându-i, revarsă lumină, „temperatura cuvintelor” explicând și etapele unui spectacol incandescent. Imagistică augmentând euforiile ființei care scrie, poemul de dragoste al Irinei Lucia Mihalca nu mai trebuie fardat cu artificiul calpului.
Un lucru e cert: trebuie urgent abordate fără ezitări și cucerite înțelesurile poeziei pe care o scrie Irina Lucia Mihalca. Volumul “Cerul din inima mea” asigură, deja, entuziasmul nostru de-acum; toate argumentele sunt în favoarea opiniei că ne aflăm în cazul unui autor matur, înzestrat cu mult talent, autentic ca un profesionist al condeiului în strategiile exprimării lirice.
 
 

Poezi nga Ekrem Ajruli

Poezi nga Ekrem Ajruli   RRUGËTIM YLLI Një rrugëtim ylli unë kam vonesë Vijë nga legjendat shpirtin mbush furtunë Atje ku më syrgjynose n’katakomb-harresë Ti shpirtbardha zemërakullta Ajkunë Unë jam kalorës ndaj s’më mposht gurrnia Ti mbyllma dritaren me forcë … Continue reading

Sunita Paul

Sunita Paul   About the Author   Presently staying in Kolkata,Westbengal India,Sunita is a published author.Her debut book “Inked with Love”is published by Wildfire Publishing House ,Colorado,USA. Presently ,Sunita is working as Publication Executive in Vishwabharati Research Centre,Latur,Maharashtra. Stars of … Continue reading

LIRIKA DHE FOTO TOTI, SHEMBULLI  I  MJESHTRAVE TË   PROFESIONIT DHE NJË ÇIFT IDEAL… / Nga: Sejdo HARKA

LIRIKA DHE FOTO TOTI, SHEMBULLI  I  MJESHTRAVE TË   PROFESIONIT DHE NJË ÇIFT IDEAL…

 

Nga: Sejdo HARKA

1.

Kisha dëgjuar për emrin e mirë të  këtyre dy mjekëve dentologë.  Vetëm,  kur i njoha nga afër, u binda se  Prof.Dr Foto dhe Lirika Toti nuk   janë vetëm  mjeshtra të profesionit  të tyre, por dhe shembulli i dy njerëzve të mrekullueshëm e të një çifti ideal. Me punën, përkushtimin dhe personalitetin e tyre të rrallë, ata kanë ditur të bëhen   pjesë e mendjes, shpirtit dhe halleve  të  shumë njerëzve, që i kanë dashur, i duan  dhe i respektojnë, tërë jetën. Kanë mbi 50 vjet, qëkur  ndajnë  së bashku shqetësimet e punës dhe hallet  e familjes, por s’thanë kurrë se u lodhën. Sepse aty, te lodhja e shqetësimi, ata gjetën edhe shlodhjen e gëzimin, edhe forcën e frymëzimin, për të parë dhe ecur  gjithmonë përpara.

Për të shmangur pengesat e vështirësitë, ata përherë kanë qendruar ndrmjet familjarëve,  të afërmve dhe miqve e shokëve të shumtë. Këta  mjeshtra   të rrallë të profesionit  të  dentistit, i ka lidhur jo vetëm  dashuria dhe respekti I ndrsjelltë, por  dhe pasioni për punën dhe, mbi të gjitha, përkushtimi  i  jashtëzakonshëm për mirërritjen, edukimin dhe shkollimin e fëmijëve  dhe nipërve e mbesës së tyre të dashur. Është kjo ndër arsyet kryesore, që fëmijët e tyre, jo vetëm kanë ecur të sigurtë në gjurmët e tyre, por në disa drejtime kanë filluar t’i tejkalojnë ata. Sa herë që unë dhe miku ynë i përbashkët, shkrimtari dhe “Mësuesi  i merituar”  Bardhyl Xhama, ulemi të bisedojmë shtruar me këtë çift të rrallë, bashkë me aromën e këndshme të kafes, shijojmë  dhe humorin  e këndshëm e fjalën e ngrohtë,  plot kulturë e dije, pa lënë askënd të fusë dorën në xhep

 

LIRIKA DHE FOTO TOTI

2.

Të shkruash për njerëz e intelektualë të zëshëm, si Foto e Lirika Toti, mbase, duhen faqe të tëra. Por në këto shënime të shkurtëra, do të ndalemi,  kryesisht, në çastet më kulmore të jetës dhe veprimtarisë së tyre të gjerë:  në punë, familje dhe shoqëri.

Prof.Foto Toti u lind në Labovë më 1937, në një familje me tradita të lashta atdhetare e arsimdashëse. Mësimet e para i mori në fshatin e lindjes e më pas në qytetin e Gjirokastrës. Në kujtimet e tij të fëmijërisë,  Fotua tregon se si ai, kur lëvizi nga shkolla e fshatit, në atë të qytetit, tjetërsohet nga një nxënës, që ngatërronte shkronjat, në një  nxënës, i cili jo vetëm shkrunte bukur, por  hartimet dhe krijimet e tjera artistike të tij, filluan të publikohrshin në këndin e rrethit letrar të shkollës. Në atë kohë, ky drejtohej nga Dritëro Agolli e Agim Shehu, që më von do të bëheshin dy nga shkrimtarët më me emër të letërsisë shqipe.

Pasioni  dhe talenti i  djaloshit F.Toti  për krijimtarinë artistike sapo kish filluar të hidhte hapat e parë, kur jeta e tij do të merte  një drejtim tjetër. I  orientuar  nga një i  afërm i tij, ai la në “gjumë” pasionet e adoleshencës dhe vazhdoi studimet e mesme  në Politeknikumin e Mjekësisë, për ndihmës mjek dentist. Me mbarimin e kësaj shkolle, Fotoua emrohet ndihmës mjek  në klinikën dentare të Durrësit. Sot, plot nostalgji  e pasion, ai tregon: “Nga që më pëlqente shumë fshati im, Labova, shkoja shpesh atje. Bashkëudhëtarja ime e përhershme, sidomos në ato ditë të para  të  punës së ndihmës mjekut, ishte një çantë e kryqit të kuq, mbushur me ilaçe të ndihmës së shpejtë. Ishte 17 korriku i vitit 1955, kur Urani Llogon, një bashkëfshataren tone, e  kishte goditur vetëtima. Edhe pse u ndodha rastësisht aty, shkova  me shpejtësi në vendin e ngjarjes dhe, i tronditur thellë, kuptova se nuk ishte koha për të pritur. Mblodha veten, për të bërë gjithçka,  që Uraninë ta riktheja në jetë. Sapo i bëra frymëmarrjen artificiale, ajo filloi të jepte shënja jete. Nuk mund  ta përshkruaj  dot gëzimin, që ndjeva, kur pashë  se bashkëfshatarja jonë ishte  rikthyer plotësisht në jetë. Në ato çaste u bëra me krahë, sepse  e kuptova që i kisha hyrë një rruge pa kthim, sa të vështirë, aq dhe të bukur”. Për këtë vepprim njerëzor, gazeta  e kohës, “Zëri i Rinisë”  botoi me shkronja të mëdha: ”Foto Toti shpëtoi jetën e një njeriu”.

Pas një viti, F.Toti emërohet përgjegjës i Klinikës Dentare  të qytetit të Kavajës. Aty ai do të gjente dy mjekë të zotë, të cilët, siç tregon vetë, punonin në atë klinikë të vogël, “për arsye biografie”. “Me që unë nuk u solla me ta si përgjegjës, – thotë tani Fotua, – ata  më trajtonin si birin e tyre. Nga mjeshtëria e tyre profesionale mësova shumë, sepse më treguan sekretet e këtij profesioni të bukur”.

Një vit më vnë,  ndihmësmjeku i mirënjohur Foto Toti dërgohet për studime  në Gjermani, ku mbaroi me prfundime të shkëlqyera. Sapo kthehet nga  këto studime, ai emërohet  mjek stomatolog në rrethin verior të Tropojës. Bashkë me dy laborantët e tij, tepër të zotë, iu përvesh punës për rikunstruksionin dhe pajisjen e asaj klinike, me të gjitha paisjet dhe kushtet e domosdoshme, që u duheshin për të kryer edhe shërbimet më të vështira, siç ishin ndërhyrjet kirurgjikale, të cilat në atë kohë bëheshin vetëm në  klinikat qendrore të vendit tonë.

3.

Në moshën 30-vjeçare, stomatologu F.Toti trasferohet në  Klinikën Qëndrore  Dentare të Tiranës. Ndërkohë, ai filloi të aktivizohej pedagog i jashtëm   i degs së stomatologjisë, në Fakultetin e Mjekësisë. Aty, më vonë, për 35 vjet me radhë, do të punoi  pa u ndarë asnjë ditë. Krahas punës  së përditëshme me auditorin, ai ka bërë një punë të madhe  kërkimore e studimore në fushën e dontologjisë shqiptare. Prof.Dr.Foto Toti është ndër të parët, që realizoi një bashkëpunim të frytshëm shkencor me kolegët e Kosovës dhe Maqedonisë, në fushën e mjekësisë. Me punën e palodhur dhe vizionin e tij janë organizuar  shumë konsulta, seminare e kongrese  shkencore, për shkëmbim  përvoje dhe zgjidhjen e shumë problemeve të mjekësisë së kohës.

Si rrrjedhojë e aftësive të tij të larta dhe përkushtimit në punë,  në vitin 1975, F.Toti emërohet Shef i Katedrës së Klinikës së ortopedisë stomatologjike. Krahas punës së përditëshme, për një periudhë  relativisht të shkurtër, ai  arrin të marrë  disa grada e tituj shkencorë,  si: “Kandidat i Shkencave  Mjekësore” (1980), “Docent” (1982), “Doktor i Shkencave” (1991). Ndërsa, në vitin 1994, mori titullin e lartë, “Profesor”. Ai është autor i 17 monografive dhe i teksteve  mësimorë, si dhe i  mbi 200 artikujve e referateve shkencore, të mbajtura në koferenca e kongrese shkencore, që janë zhvilluar brenda dhe jashtë vendit.

Gjatë karrierës së gjatë pedagogjike, Prof.Dr.Foto Toti ka udhëhequr   shumë  tema, për gradën” Doktor i Shkencave”. Për punën e gjerë studimore dhe nismat e tij të guximshme, ai është quajtur “babai i implatologjisë shqiptare”. Sepse  është i pari, në vendin tone, që e zbatoi këtë metodë  në mjekësi. Gjithashtu,  ai është i pari nga mjekët shqiptarë, që vuri  mbi baza shkencore përdorimin e protezave, shinave kirurgjikale dhe të epitezave të fytyrës.

Prof.Dr.Foto Toti, për një kohë të gjatë, ka qënë anëtar i Asamblesë  Botërore të IOFOS-it, anëtar i kryesisë së Shoqatës së Stomatologëve të Shqipërisë dhe kryeredaktor i Revistës Stomatologjike Shqiptare.

Edhe mbasi mbushi moshën e pensionit, Fotua vazhdoi të punojë  pedagog. Pasioni për profesionin dhe dashuria për auditorin e studentët, bëri që,  më vonë, të fillojë punën  e re, Dekan i  Shkencave  Mjekësore të Aplikuara, në Universitetin “Medikadent”, detyrë që e vazhdoi  deri në vitin 2015. “U  largova  me keqardhje nga studentët dhe kolegët e mi të dashur, -thotë Foto Toti, – vetëm kur e ndjeva se mosha dhe shëndeti nuk më lejonin  të vazhdoja. Megjithatë, e ndiej veten të lumtur, sepse  për gjithçka, që kam  bërë  në shërbim të  njerëzve dhe gjithë shoqërisë, kam marrë mirënjohjen  maksimale të tyre dhe të institucioneve përkatëse”.

Dhe kjo është mëse e vërtetë. Gjatë tërë jetës së tij, Prof.Dr. Foto Toti  ka marrë shumë falënderime, medalje dhe tituj të lartë nderi. Disa prej tyre janë: “Medalja e Punës” (1974), Urdhëri “Naim Frashëri” i Klasit të Parë” (1981), Urdhëri Ndërkombtar, i Artë “Hipokrati”(2012)…Ndërsa, në vitin 2015, Presidenti i Republikës së Shqipërisë  e nderoi me titullin e lartë, “Mjeshtër i Madh”.

Prof.Foto Toti, edhe  pse  ka bërë gjithçka, që mund të bëjë një  intelektual i zëshëm për veten, fëmijët e shoqërinë, përsëri e ndjen  se ende ka diçka për të bërë. Prandaj, gati çdo ditë, vazhdon të shkruajë kujtimet e tij, për  t’ua lënë si përvojë  e kujtim brezave të ardhshëm. Siç duket, kohët e fundit,  në shpirtin dhe kujtesën e tij ka filluar të rizgjohet  ëndrra e dikurshme  rinore, për t’u marë me  krijimtari letrare. Prandaj shkruan e shkruan, pa mbarim. Krahas librave  me  persiatje artistike e kujtime për vendlindjen e tij, Labovën,  për arsimin dhe mësuesit e këtij fshati arsimdashës dhe për “Fisin Toti”, ai vazhdon të përgatisë për botim konturet e  një libri tjetër. Veprat e tij të fundit  lexohen me kërshëri e kënaqësi, sepse në to gjen të ndërthurur bukur artin me historinë, ngjarjen  e detajin  artistic, me kujtimin. Këta libra  janë shkruar me një gjuhë të bukur e të pastër, që e bëjnë narracionin tërheqës dhe tepër të vrullshëm

5.

Në suksesin dhe personalitetin e rrallë të Prof.Dr Foto Toti, ashtu siç thotë dhe vetë ai , rol të vaçantë ka luajtur bashkëshortja e tij, Lirika Toti-Golloshi. Por, para se ta argumentojmë këtë fakt, do të mundohemi të tregojmë, me pak fjalë, se cila është Lirika Toti (Golloshi). Pasi  mbaroi  me përfndime të larta gjimnazin “Qemal Stafa”, ajo filloi studimet e larta në Fakultetin e Mjekësisë, në degën e stomatologjisë, të cilat i  përfundoi  me nota të shkëlqyera, në vitin 1967. Është kjo arsyeja, që emiri i saj  ndodhet i regjistruar në “Librin e Artë” të Universitetit të Tiranës.

Pas përfundimit të studimeve  të larta, Lirika emërohet në Klinikën Qëndrore të Tiranës. Në vitin 1976, ajo specializohet për pedodenti. Për  arritje të larta e përkushtim në punë,  emërohet  shefe  në një nga klinikat më të mëdha dentare të Tiranës. Kudo, që Lirika punoi, tregoi se ishte jo vetëm një mjeke e pasionuar, por dhe një hulumtuese dhe studiuese e zellshme, në fushën e mjekësisë dentare. Gjatë gjithë karrierës, ajo ka  shkruar dhjetëra artikuj e studime, për gojën e dhëmbët, të cilët janë referuar dhe botuar në  shtypin periodik e në revistat shkencore të mjekësisë. Me pasionin dhe përkushtimin e saj, Lirika  ka ideuar dhe përgatitur shumë konkurse, programe televizive dhe  teledrama, me                                                                                                                                                            “aktorë” dhëmbët, të cilat janë shfaqur e publikuar, jo vetëm brenda vendit, por dhe në Kosovë e Maqedoni.

Janë këto disa nga arsyet që Lirika Toti (Golloshi) gëzon jo vetëm respektin e pacientëve, miqëve, të afërmve, shokëve dhe shoqeve të shumtë, por dhe të gjithë kolegëve. Në librin e tij të fundit  me kujtime, “Fisi Toti”, bashkëshorti i saj, Fotua, përveç të tjerash, shkruan se Lirika është një grua fisnike, që s’kursen asgjë për njerëzit dhe të afërmit e saj. “Shumë nga gëzimet  dhe sukseset e mia, unë ia kushtoj asaj,-pohon ai,-sepse ajo në çdo moment  ka sakrifikuar nga koha dhe jeta e saj për mua, fëmijët dhe nipërit e mbesën tonë. Për të gjitha ato, që ka bërë dhe bën për ne, unë i mbetem borxhli”.  Ajo është jo vetëm një  mjeke e zonja dhe tepër e përkushtuar ndaj profesionit të saj, por dhe një grua  mikpritëse, njerëzorë, nikoqire e rrallë dhe një edukatore shëmbullore e fëmijëve dhe nipërve e mbesave të saj. Tregojnë se edhe fëmijët pacientë, Lirika i trajtonte si fëmijët e vetë. Kur mungonin aparaturat dhe ilaçet, në  klinikën shtetërore, ajo u shërbente falas në klinikën e saj private.

6.

Foto dhe Lirika  Toti  për tërë jetën kanë qenë dhe mbeten shembull i një çifti  të fortë dhe tepër  këmbngulës, për realizimin e qëllimeve të përbashkëta. Synimi i tyre i përhershëm në jetë ka qënë që, çdo gjë, ta bëjnë mirë dhe në kohën e duhur. Por, siç thonë dhe vetë ata, mrekullia më e madhe e tyre janë dy fëmijët, Floriani dhe Çeliana. Te Floriani, thekson   F.Toti në kujtimet e tij, gjen kuptim të plotë shprehja popullore: “Bëmë, baba, të të ngjaj ,një pëllëmbë të ta kaloj”. Jam shumë i lumtur, thekson ai, që  djali im jo vetëm ma ka arritur, por dhe ma ka kaluar. Floriani sot jo vetëm që mban titullin e lartë “Profesor” i shkencave mjekësore, por dhe, që nga viti 2016. është zgjedhur President i  Studimit dhe Edukimit të Diabetit,  në Europë. Ndërsa vajza e tyre, Çeliana, që mban titullin e lartë “Profesor i Asociuar”, që prej vitit 2014, është zgjedhur Presidente e Ortodontëve të Shqipërisë. Jo vetëm kaq, por Çeliana, siç shkruan dhe  i jati   i saj në kujtimet e tij, ”është një vajzë   e mrekullueshme, e ëmbël dhe shumë e dashur”.

Në këto shënime të shkurtëra nuk mud të mos theksojmë faktin e rrallë, që ndoshta është për në “Gines”, që në këtë familje  të vogël prej 4 vetash , tre prej tyre mbajnë titullin e lartë “Profesor”  i shkencave mjekësore. “Ende më të lumtur bëhemi,-  thonë Fotua dhe Lirika, – kur ndodhemi ndërmjet mjaltit të mjaltit, pra fëmijëve të fëmijëve tanë. Paolo dhe Kevi, Fjordi dhe Emi e, në mënyrë të veçantë Patriku i vogël, janë gëzimi  dhe ilaçi ynë  i përditshëm, që na largojnë, si me dorë, çdo dhimbje e shqetësim…”.

Tiranë, shtator 2017