ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ “ΣΤΙΣ ΦΛΟΓΕΣ ΤΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ” / by Dinos S. Koubatis

    ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ “ΣΤΙΣ ΦΛΟΓΕΣ ΤΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ” ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΤΗΝ ΣΑΛΑΜΙΝΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥ ΝΤΙΝΟΥ ΚΟΥΜΠΑΤΗ «ΣΤΙΣ ΦΛΟΓΕΣ ΤΗΣ ΣΜΥΡΝΗΣ» από τις Εκδόσεις «ΨΥΧΟΓΙΟΣ» υπό την αιγίδα του Ομίλου για την Unesco Πειραιώς και Νήσων  Dinos S. Koubatis Το νέο ιστορικό μυθιστόρημα … Continue reading

Të kërkosh njerëzoren në çmendurinë e orgjive ( Esse-analizë rreth romanit “Orgji në famullinë e at Ludovikut”, të shkrimtarit Leonard VEIZI / nga Raimonda MOISIU )

 

Leonard-600x256

 

Të kërkosh njerëzoren në çmendurinë e orgjive

 

Esse-analizë rreth romanit “Orgji në famullinë e at Ludovikut”, të shkrimtarit Leonard VEIZI

 

 

1-raimonda

nga Raimonda MOISIU 

 

 

“Orgji në famullinë e at Ludovikut” titullohet romani më i fundit i shkrimtarit e publicistit Leonard Veizi, dalë nga shtëpia botuese OMSCA-1, Tiranë. Është një libër i ri, bashkëkohor dhe modern, i mirëkonceptuar, frymëzues e letrar, krejtësisht intelektual, që përfshin shumë mistere të thella, metafora e ide të fshehura, të shprehura mes thrillerit e ndjeshmërisë psikologjike të realitetit e surrealitetit në jetën e përditshme. Autori Veizi me finesë dhe magjepsje intensive depërton në thellësi të Famullisë së qytetit dhe historisë së saj, hedh vështrimin te ndodhitë e të shkuarës, mite e legjenda, që vazhdojnë ende të trazojnë të tashmen. Rrëfenjat për Famullinë dhe raportet e krijuara mes personazheve, konfliktet dhe tensionet e tyre brenda e jashtë saj dhe që lidhen me to, e autorizojnë autorin të kërkojë risitë dhe hapësira të reja në kufijtë e së zakonshmes e të pazakonshmes, me të cilat autori Veizi ka krijuar boshtin themelor simbolik letrar-artistik të romanit. Kjo është mëse karakteristike, e thjeshtë dhe strukturë narrative e detajuar, me një stil për t’u admiruar në nivel artistik, psikik dhe filozofik, në kufijtë e hyjnores e njerëzores. Autori ndan personazhet e rrëfenjës dhe imazhet në dy botë kontradiktore; ajo e dritës dhe errësirës, engjëjt e djajtë. Pothuajse çdo detaj në roman pasqyron historinë, një botë apo tjetër të përshkruara me kalvarin e vuajtjeve dhe sakrificave, dëshmi mes vdekjes e jetës, mes dobësisë e forcës, mes dhimbjes e ndjeshmërisë, dashurisë e tragjikes, ide të shkëlqyera këto, që simbolizojnë dualitetin rrëfyes të mëkateve, orgjive dhe krimeve, së bashku me botën e engjëjve, histori magjepsëse konspiracioni, bindëse, inteligjente dhe prekëse në dukje më të mëdha dhe më të fuqishme, që kërkojnë njerëzoren në çmendurinë e tyre dhe japin një goditje jashtëzakonisht të fuqishme emocionale në zemrën e lexuesit. Rrëfimin e mëkateve dhe orgjive nën optikën e dritës së qiririt që ndriçon dhomëzën e at Ludovikut, nga errësira e jashtme, por që afron distancat e tyre dhe i bën mëkatarët, njerëzit e thjeshtë, të çlirojnë shpirtin prej tyre dhe të besojnë se e nesërmja do të jetë më ndryshe. Në jetë ka vështirësi, lumturi, diskriminim, lindje e vdekje. Përvojat e saj janë të zeza e të bardha, ngushëlluese e të tmerrshme, të egra e të mëshirshme, kurajoze e të frikësuara, me të metat dhe defektet e psikologjikes, njerëzores. Adhurojnë e urrejnë nga naiviteti dhe pafajësia e ekzaltimit moral të shoqërisë. Këto janë të gjitha gjërat që ne fatkeqësisht nuk mund t’i shmangim, sepse janë thjesht pjesë të jetës. Rrëfimi na tregon situata realiste, që përfshijnë ndodhi të ndryshme të jetës dhe dualitetin e imazhit modern dhe degradimin e vlerave morale. Personazhe, që mund ta kalojnë tërë jetën pa e kuptuar se çfarë ata kërkojnë në jetë. Ata janë vetë-tolerues e të vetë-mashtruar nga të dyja anët e natyrës me shpresat dhe fatet njerëzore individuale. Policët dhe kriminelët, të pasurit e të varfrit, të fuqishëm e të pafuqishëm, të gjitha, të përcaktuara në një mënyrë apo tjetër nga roli i tyre në shoqëri dhe krizave të ndryshme, që ndeshen brenda e jashtë komunitetit ku jetojnë. Me ashpërsinë e butësinë e të vërtetës, e grotesken e kohës së pakohë, që të gjithë janë viktima dhe që të gjithë janë fajtorë për këtë realitet të hirtë. Ndonjëherë, po ata ngrihen mbi të, edhe pse asnjëherë nuk është kaq e thjeshtë. Impulset e tyre negative mund të jenë të pavetëdijshme, ndërsa impulset e tyre pozitive mund të jenë të rrezikshme, dhe kush e di se çfarë tjetër mund të jenë duke menduar, personazhe të zakonshëm e të thjeshtë, jetët e të cilëve bëhen të ngatërruara, në një mënyrë apo tjetër me botën e tyre grishëse, që autori Veizi është ndalur, për të na i rrëfyer me mjeshtëri artistike e intuitë filozofike, mes modernes e postmodernes, në kohë e hapësirë. Romani “Orgji në famullinë e at Ludovikut” presupozon që shumica e njerëzve, mendojnë e paragjykojnë stereotipet, për të kuptuar strukturën sociale të shoqërisë, kush janë personazhet dhe se si ata veprojnë, prej nga ku rrjedhin edhe pasojat e ndjenjave të tyre të lënduara apo të paragjykuara. Sipas mendimit tim, komponenti më i fuqishëm i këtij romani është forca narrative dhe mënyra në të cilën autori Veizi jep dualitetin simbolik të ndërthurjes së personalitetit dhe mentalitetit, injorancës e inteligjencës së personazheve dhe manifestime të të njëjtit personalitet. Mes 47 fragmenteve që përfshihen në këtë libër, famullia dhe at Ludoviku janë përfaqësues të hyjnores e njerëzores, janë protagonistët që falin qetësi e ngushëllim shpirtëror pa dallim moshe dhe shtresave të ndryshme sociale. Temat dhe idetë e lakmisë, laicitetit, kapitalizmi, urrejtja dhe hakmarrja, dashuria dhe dhimbja janë sigurisht të pranishme në këtë roman. Ato theksojnë paaftësinë e arsyes për të luftuar pushtetin e mërzisë, vështirësive, fatkeqësisë dhe dëshpërimit, ngjarjet me plot të papritura dhe personazhet që i shkaktojnë ato, por që nënkuptojnë eksplorimin e gjerë, që në titullin e veprës së Veizit. Janë në antitezë me madhështinë e orgjive e dashurisë së vërtetë, të moralit shpirtëror e vlerave njerëzore. Ngjarjet zhvillohen në një qytet të vogël të largët dhe romani fillon me një skenë krimi: “Famullia, i vetmi objekt kulti në qytet, ishte shkrumbuar nga flakët e një zjarri masiv. Aty-këtu kishte vatra që ende nuk ishin shuar. Policia kishte arritur ta rrethonte vendin me shirita të verdhë, ndërsa dy ekspertë me kostume të zeza u silleshin rrotull mureve të nxira nga tymi, për të mbledhur ato pak fakte, që kishin mundur të shpëtonin…”(fr.nga f.7.) Autori Veizi, që në hyrje me mjeshtëri artistike e filozofike demonstron fuqinë e dy botëve të kundërta – të dritës ende të pashuar të vatrave të zjarrit dhe ato gradualisht fitojnë rezonanca të tjera simbolike ndaj (errësirës) – kostumeve të zeza dhe mureve të nxira nga tymi, të cilat gjithashtu paraqesin jetën e vdekjen dhe nënkuptojnë shpresat e kota të një jete, sugjerojnë homologët e jashtëzakonshëm – qiellin dhe ferrin e tyre: “Duket sikur është bërë luftë”-iu drejtua ai (Edi) policit Eno, fjalë që tingëlluan më shumë se një psherëtimë”(fr.f.9) – në kontrast me vizionin e tmerrshëm të tragjedisë: “Aksident tragjik, të cilin ia kishin përcjellë me gjysma fjalish, ishte më tepër se aq, ndoshta,…nuk ishte aksident…”(fr.f.6), -mbledhjes së fakteve dhe sublimen e asgjëje të përjetshme, që e bindin autorin për një shpjegim më racional. Këto nuk do të mjaftojnë për të shtjelluar ngjarjen, por autori Veizi mjeshtërisht do të përshtatë faktet e jashtme në vazhdim dhe përforcon natyrën në thelb simbolik të rrëfenjës, do të pajisë ngjarjen me rëndësi të mbinatyrshme. Situata narrative e romanit karakterizon në mënyrë të përsëritur dhe të qartë, kontrastin mes hyjnores e njerëzores, qiellor e engjëllor me terma demonike të pranueshme dhe në mënyrë rigoroze. Duke lexuar romanin, rezultati është një magjepsje intensive për të njohur personazhet, cilët janë dhe cila është jeta e tyre, nuk kemi idenë se si do të sillen ata, për shkak se kjo varet nga ngjarjet që do të precipitojnë në vepër. Shumica e ngjarjeve nxjerrin ritualet, autori njeh formën e përmbajtjen e tyre dhe hedh sytë nga variacionet, nga vullneti i lirë i personazheve dhe çdo gjë mund të ndodhë.

 

 

portret leonard

Leonard Veizi

 

Autori Veizi është përpjekur ta paraqesë rrëfimin e tij në disa etapa dhe në të njëjtën kohë ai operon në disa linja, duke krijuar kështu lidhjen e fortë mes personazheve kryesorë dhe anësorë. Në këtë esse-në time do të mundohem të paraqes këndvështrimin tim rreth personazheve kryesorë dhe nëpërmjet tyre mesazhin themelor që ka dashur të përcjellë autori Veizi.

 

-Dyzim personazhesh për zbardhje karakteresh….

 

Shkrimtari Leonard Veizi përfshin disa breza personazhesh duke na dhënë qasjet dualiste imagjinare dhe reale. Kemi personazhe që kanë rolin kyç dhe kemi personazhe që kanë role mënjanës, me përshkrimin e gjallë të bukurisë dhe brutalitetit, ironisë e sarkazmës, harmonisë dhe horrorit, tjetërsimit e zhgënjimit, frikës e paqartësisë, dashurisë dhe dhimbjes, mëkateve dhe orgjive, pesimizmit e fajit, dëshpërimit e paranojës, krimit e ndëshkimit – qasje të kundërta këto, por që sintetizojnë efektin dhe ekspresivitetin e fuqishëm të reagimeve emocionale në jetën individuale dhe karakterin e gjithsecilit. Personazhe të pavarura, por që autori Veizi mjeshtër i përdorimit të elementit artistik, narrativ dhe elementit filozofik, u jep idenë e plotësimit me njëri-tjetrin, duke e bërë kauzë të përbashkët dyzimin e personazheve, dyzimin e momenteve fillestare, me momentet që pasojnë në rrëfim, dyzimin e masakrës së masonëve të mbetur legjendë, me masakrën e tragjedisë aktuale në Famullinë e qytetit, pleksje moderne kjo e të kaluarës me të tashmen – me qëllimin e vetëm diskret të autorit – për zbardhjen e karaktereve të tyre.

Personazhet, Edi, Inspektori i policisë dhe Oficeri i krimeve të fshehta janë karaktere komplekse dhe për arsye jo tërësisht të qarta, njërin e emërton me emrin EDI, ndërsa tjetri nuk ka emër, gjetje artistike e filozofike kjo e autorit, që simbolizon jo vetëm rivalitetin mes dy kolegëve, absurditetin e pikës eksiztenciale e njerëzore, por edhe jobesueshmërinë ndaj njëri-tjetrit. “Inspektor Edi po e shihte me dyshim. Megjithatë e mori revistën në duar. -E ke fare të thjeshtë, – foli – mënjanës. – Nëse nuk ke fakte, propozo të arkivohet çështja. Kjo ishte fare e papritur për inspektor Edin. Ai mund të priste çdo sugjerim nga oficeri i shërbimit të fshehtë, por jo propozimin për mbylljen e dosjes. Ky do të ishte dështim i plotë. Dhe ai (Edi) nuk e kishte njohur dështimin deri atëherë. -Je në vete?! – u hodh përpjetë si ta kishin pickuar. – Janë shtatë viktima, kam trysni të llahtarshme për ta zgjidhur çështjen, dhe ti më thua ta arkivoj!” Për të dy, si për inspektorin Edi dhe për oficerin e krimeve të fshehta, është një prani e padëshirueshme, por secili prej tyre kanë shumë nevojë për njëri-tjetrin, për të kuptuar se çfarë shkon mirë apo keq, si palë përgjegjëse për të investiguar më shumë rreth zbulimit të shkaqeve të asaj tragjedie me shumë mistere, – ishte aksidentale apo krim dhe ndëshkim?! Inspektori Edi përpiqet për të parë më thellë në njerëzoren e dosjes e të krimit. Krenaria në aftësitë e tij zbuluese e çon atë të urrejë hipokrizinë e nënvetëdijes të oficerit të shërbimit të fshehtë dhe paaftësisë të atmosferës kolektive (personazhe anësorë si Nora policja dhe kapiteni) që janë përfshirë në mbledhjen e fakteve dhe zgjidhjen e shkaqeve të vërteta të krimit, të cilët inspektor Edi, (polici Eno) nuk mundin t’i ndalojnë në gjetjen e shkaqeve, aq më tepër kur oficeri i shërbimit të fshehtë e shikon dosjen si asgjë me vlerë! Ndjenjë kjo e besimit tmerrësisht të vetmuar. Para së gjithash, gjurmët e krimit i kanë çuar të dy ata në Famullinë e At Ludovikut, krim e ndëshkim bazuar në marrëveshje misterioze e të fuqishme njerëzore, dhe si detektivë bëjnë më të mirën, për të qëndruar në anën e djathtë të ligjit, që nuk e ndryshon dot faktin, se ata duhet të merren me njëri -tjetrin dhe me taktikat e tyre hetimore, për të arritur objektivin bazë – zgjidhjen e misterit. Në fund të fundit, të dy janë detektivë dhe kjo është ajo që bëjnë detektivët. Dy personazhe të mirëvendosur e të parashikueshëm në lëvizjet dhe veprimet e tyre, pavarësisht nga preferencat e partnerëve përkatës, por që autori Veizi ka ditur të krijojë partneritetin e shëndoshë dhe emocional të inspektorit Edit dhe Oficerit të krimeve dhe të zbardhë mjeshtërisht karakteret e personalitetin e tyre.

Eva është një personazh i rëndësishëm në roman. Relativisht e re në moshë dhe tërheqëse, e divorcuar nga një martesë e pakënaqur, dhe pas divorcit, Eva e sjellshme në dukje dhe e komunikueshme në heshtje, jetonte ferrin në një skllavëri shumëfishe me vështrimet e përvjedhura mashkullore dhe marrëdhënieve seksuale disa vjeçare me “hije” dhe anonimë në jetën e saj, perspektiva të pashpresa këto, të cilat jo vetëm kurrë nuk u morën vesh, por edhe për ironi të fatit, Eva do të lindte një fëmijë të jashtëligjshëm, djalin e “vëllanë” e saj – Vikin, i cili fillimisht e dinte që e kishte “motër”. Vonë në shtratin e agonisë, ajo i tregoi sekretin e atij misteri. Një nga komponentët më të fuqishëm të këtij romani, është dualiteti simbolik i këtyre dy personazheve të ndërthurura mjeshtërisht në kohë e hapësirë. Eva vdiq me ndjenjën e dilemës se kush ishte ati i vërtetë i fëmijës së saj, por edhe me ndjenjën se At Ludoviku ishte babai i Vikit, si rezultat i një orgjie në agoninë e dyzuar njerëzore dhe epshndjellëse, që flakëronin nga sytë e saj e të at Ludovikut, në dhomëzën e rrëfimit nën dritën e qirinjve. “Ajo i ishte afruar më shumë nga sa duhej. Gjithçka e saj ishte fare pranë. Mjaftonte që të zgjaste pak dorën dhe… – Më kurorëzo atëherë, – i kishte thënë ajo dhe frymën e saj të ngrohtë e kishte ndier në fytyrë. – Pse të mos vij në shtrat me ty më parë? Eva po e shihte me ca sy joshës. Gjoksi i ngrihej dhe ulej thekshëm nga frymëmarrja. Kurse at Ludoviku ishte turbulluar i tëri.(fr.f.225).” Në atë çast ai nuk ishte më prift, por një mashkull që po tërbohej pas erës së femrës. Ajo po i afrohej atë çast, ishte një mrekulli e pakrahasueshme. Frat Ludoviku nuk e kishte kuptuar se si ishte gjendur midis shalëve të saj. Nuk e kishte kuptuar, se çfarë kishte ngjarë mes tyre në ato çaste të ethshme, nuk e kishte kuptuar, se kush e shtynte të bënte atë veprim krejt të papërgjegjshëm, veçse kishte ndier orgazmën të rrëshqiste ethshëm dhe ai në vend që të ç’tensionohej, ishte tensionuar më tepër.”(f.226)

Padyshim ky monolog provon vlerën e tij në kontekstin seksual, ankthit pëshpëritës dhe mëkatit mbi shpinë të mashkullit, që dominohet nga besimi te perëndia; “-Oh Zot, kjo ishte…..Pse Eva-t janë mëkataret e pandreqshme të kësaj bote?!(f.226),- por edhe nga zgjedhjet dhe vendimet morale të dashurisë njerëzore. Shumica e qenieve njerëzore duket se kanë aftësinë për të gjetur gëzim e kënaqësi jo vetëm nga gjërat e thjeshta, por edhe nga zgjedhjet dhe forca shpirtërore e tyre. Qasje të ndryshme këto, për jetën dhe zgjedhjet që bën gjatë saj, në bazë të pikëpamjeve të tyre morale dhe etike.

Ka një ndryshim thelbësor, se si këta dy personazhe, e shohin botën dhe njerëzit që i rrethojnë. Bota për ta është e ashpër, zbrazëti dhe krizë vlerash, e pamëshirshme.

Autori Veizi mjeshtërisht hyn në thellësi të marrëdhënieve të tensionuara në heshtje të Evës, Vikit dhe at Ludovikut me ambientin familjar dhe njerëzit përreth. Autori menaxhon mrekullisht forcën rrëfyese dhe krijon lidhjen e fortë mes këtyre personazheve. Viki beson thellësisht në fuqinë e misterit se kush është babai i tij, mënyra se si autori e prezanton atë, ato që Viki thotë, premton e bën. Ai nuk e sheh veten, ashtu sikundër të tjerët e shohin atë. Atij i duket sikur ata nuk e shohin drejt, qoftë edhe në situata delikate të jetës së tij, por edhe në ato të gabuarat. Përfundimisht, ai është verbuar nga misteri dhe mënyra si të bëjë para për të jetuar. Ai zgjedh fitimin personal mbi vlerat personale dhe të afërmeve të tij. Nuk është e rastit që Viki ka mentalitetin sundues të korruptimit shpirtëror dhe përfitimit material, nëpërmjet grabitjes, drogës, skllavërisë seksuale, precedentëve penalë e plot vese të tjera, për realitetet e jetës së përditshme. Shpesh, në pamje të parë, ato i duken deklarative, mes hipokrizisë e trysnisë së jetës e mbijetesës, metaforë kjo se krimet e shkeljet janë për njerëzit. Nga ana tjetër, ai kërkon atin e tij, dashurinë e nënës së tij, për të korrigjuar gabimet që “këta prindër të hershëm” kanë shkaktuar ndaj tij. Kështu që dashuria e tij për ta, përmban në vetvete një kontradiktë; përpjekja për t’u kthyer në të kaluarën dhe në përpjekje për ta ndrequr të kaluarën. Jeta e tij tashmë është shkatërruar dhe ai tashmë është aty në Famulli, dëshmitar i asaj orgjie, ngjizjes së deklaruar tashmë triumfalisht.

“Njëzet vjet më parë mamaja ime më ngjizi këtu, në këtë shtëpi të zotit. Dhe me kë do të thoni ju? Jeni kureshtarë ta dini….? Me priftin e kësaj famullie? -Domethënë na qenke djalë prifti!-kishte thënë njëra nga vajzat… -Po, – kishte thënë Viki, – jam djali i priftit dhe për njëzet vjet me radhë nuk e kam ditur. Nëna ma mbante të fshehtë. Jo më larg se dje e mori vesh edhe ai vetë; sot e morët vesh ju, por nesër do ta marrë vesh i gjithë qyteti.”(f.238). Viki beson thellësisht në fuqinë e fjalëve të tij, se at Ludoviku është edhe prift edhe baba. Arroganca e tij në të folur me humor indikativ nënkupton jo vetëm rrugën e mundimshme të tij, por pothuajse “nxjerr në dritë” dëshirat e tij mbi të tjerët. Deklaratat e Vikit janë ironike, dëshmi monumentale të arrogancës së jetës dhe Viki përfundimisht pajtohet me tezën e tij radikale, se nuk ka kthim mbrapa, por ajo mbart në vetvete të pavdekshmen e njerëzoren. Sepse, me kalimin e kohës, ai ndjente më pak keqardhje, për atë që kishte bërë dhe atë çfarë po bënte aty në famulli, si hakmarrje kjo ndaj së kaluarës. Tek emri i at Ludovikut merr kuptim edhe titulli i romanit. Ai jeton në atë mënyrë që tregon respekt dhe dinjitet për të gjitha shtresat e shoqërisë dhe banorët e qytezës. Ai di shumë gjëra e sekrete për shumicën e tyre dhe muret e dhomëzës së rrëfimit mbartin mëkatet e gjithsecilit dhe të at Ludovikut.

“Veçse ishte i lodhur. Mbante mbi vete gjithçka të atij qyteti. Brengën e tij. Ai dukej vërtet i qetë dhe u buzëqeshte qytetarëve, kur rastiste të dilte ndonjë shëtitje të shkurtër nëpër qytet. Ishin po ata që kishin rrëfyer te ai mëkatet e tyre. Të pabesueshmet… ‘Mjaft më! Njerëz të pacipë! Ky vend qelbet erë. Ju të gjithë jeni kurvat e qytetit’. Por nuk mund ta bënte këtë. Ndaj, veç buzëqeshte dhe lutej nën zë”.(f.198-199).

At Ludoviku i ndjek në luftën e jetës dhe lutet për të mbijetuar. I mëshiron, i fal dhe i qetëson në mënyra të ndryshme, pa i treguar askujt. Titulli i plotë “Orgji në Famullinë e at Ludovikut” në kuptimin fjalë për fjalë, nënkupton mëkatin njerëzor të orgjive, që do të thotë, se do të ketë dashuri dhe dhimbje. Kuptimi i dytë është se këto ndodhin në shtëpinë e Zotit mes hyjnores e njerëzores dhe kuptimi i tretë më i rëndësishëm është analogjia e legjendës që flitet e tregohet -orgjia madhështore e masonëve, ku burra të fortë e hamshorë pinin, deheshin e shkonin me gra të bukura, me absurditetin e orgjisë të Vikit, shokëve dhe mikeshave të tyre, nën hundën dhe vëzhgimin e at Ludovikut. Ndërgjegjja e at Ludovikut nis me dilemën filozofike, për shkak të statusit të tij religjioz dhe social-politik, ekonomik, të dramave njerëzore e të realitetit të jetës, në të cilën ai duhet të pyesë besimin dhe moralin e tij. Ai ka besim tek Zoti. Pasi kupton se si do të vazhdojë ta jetojë jetën e paskëtaj nate orgjish, gjendja e tij bëhet një shembull i relativizmit moral, nëse nuk ka të vërteta universale morale. Kthimi mbrapa paraqet dy të kundërtat filozofike e morale, përmasat tragjike që at Ludoviku detyrohet të marrë përgjegjësitë vetë: Djegien e Famullisë! Por më e rëndësishmja është se sa më shumë rrëshqisni nëpër faqet e romanit, ju bën me të vërtetë të mendoni dhe ngrini disa pyetje hipotetike. Ju do të kuptoni se si personazhet përpiqen për të gjetur përgjigjet dhe të pajtohen me to. Çfarë do të bëjnë at Ludoviku, Eva, Viki, Inspektor Edi, Oficeri i krimeve të fshehta, masakra e masonëve me masakrën aktuale, at Engjëlli, gjyshi dhe gjyshja, Nora, polici Eno, Venera, piktori, historiani, arkeologu, e disa personazhe në hije? Sa larg do të shkojnë për të mbrojtur të vërtetën, dashurinë, enigmën, dhimbjen, misterin e reputacionit të tyre në kërkim të njerëzores dhe në çmendurinë e orgjive? Sa egoistë do të jenë? Mendimi i Inspektor Edit që i ofron gazetares Venera për të shkruar një roman, a është ky ngushëllimi i tyre me vlerë më shumë se jeta e njerëzve? Fundi i romanit është e fshehta shumë më e mprehtë, duhet ta lexoni dhe të mësoni “enigmën” që posaçërisht shkaktoi këtë tragjedi, këtë masakër. A është kjo e mjaftueshme për t’i dhënë kuptim njerëzores në çmendurinë e orgjive? Secili nga personazhet dhe ne lexuesit jemi të lindur nga dashuria. Po ashtu, gjithkush ka nevojë për marrëveshjen e madhe të dashurisë njerëzore, për të na bindur se ia vlen të jetosh dhe jeta është e bukur. Pasi kemi marrë e dhënë dashuri, kjo zakonisht zgjat jetën. Por universi, bota reale dhe shoqëria është një vend mjaft i ftohtë me mure socialë, politikë dhe historikë të hirtë. Ajo ç’ka ne duhet të investojmë, janë ndjenjat tona për ta ngrohur e qartësuar atë. Shkrimtari dhe publicisti Leonard Veizi i ka kushtuar një vëmendje jashtëzakonisht të admirueshme strukturës narrative. Dialogu i personazheve është i mrekullueshëm e i mprehtë. Struktura gramatikore, zhargoni gjuhësor, koha e foljeve dhe drejtshkrimi i fjalëve, tregojnë se autori ka njohuri të shkëlqyera e profesionale të gjuhës shqipe, që e bëjnë romanin shumë interesant, me ide dhe mendime të thella e të detajuara, rreth konfliktit shpirtëror, artistik e filozofik, dhe jo vetëm kaq – mesazhi i tyre është mjaft prekës.

 

Vargu i Rita Saliu-t / nga Musa Jupolli

 

foto e autorit me riten
Vargu i Rita Saliu-t 

 

nga Musa Jupolli

 
Një dritë thellësie ku motër Rita e shpërndanë nga shpirti i vet në trojet shqiptare, asaj dardane, një buqetë lulesh ku edhe bletët ushqehën në vargun , ëmbëltyrë leximi !
Në poezinë e Ritës gjejmë aromën e Atdheut, elegancën e vargut, siq elegante vetë. Penë parajse, sy qiellor , rima në kërkim të një origjinaliteti, ilustrim i Lirisë, fuqi poetike duke i dhënë grushtin pa drejtësisë.
Madhështia e veprës theatër me dy botëra t’ opozuara, njera në ritmin e jetës, tjetra humbur n’ akordim. Në thelb nxirret dëshmia e kohës, kronikë e një gjeografie me një rrugëtim artistik, jetë e njeriut tonë.
Arti i Ritës është një Qiell i të gjitha dëshirave, ngjyrë pikture të një simfonie shpiertërore, varg- rënditje e artit Penë ar(t)i !
Motër Ikonë dardane, notoriotet të e cila gjejmë vargun flakë danteske, pikë e ndishme e antikës nga ato rrënjë Ilire ku ritmohet jeta e saj me përjetimet, n’ udhëtim të një biografie ende të pa shkruar, por që ndihet ajo flakë shpirti Afro-Ditë e natyrës Mëmë-Dhe në Dardaninë e saj, n’ idealiezmin poetik të krijuesës Zonjë e Rënd Rita Saliu !
Poetja Rita, jeton më dhe e kupton literaturën n’ elaborim të kuptimit, ëndërrat ti rikthej në realitet, sikur një tregim lidhshmëri n’ intelegjencën tonë, natyrën ngatrruese ta shëndrrojë n’ urtësi !
Vargjet e poetës kanë zë të lartë dhe pyesin se cila është e ardhmje e këtij Dheu !
Vepra e Poetës është n’ udhëtim -kërkim të një shpirtëmirësie njerëzore , të një filozofie butësie poetike, një dritare e historisë kombëtare !
Ky udhëtim flakë në shpirtin e s aj kërkon traditën dhe filozofinë me shkrim, lirizëm lidhur ngushtë me jetën e saj, me ndodhitë e Atdheut, theks Dardanisë në të gjitha format, politike e gjeografike, të estetikës dhe pasurisë intelektuale, po edhe të anës tjetër si një errësirë që nuk duamë ta shohim.
Poetja është mergimtare, po jo shpirti i saj, andaj këtu edhe qendron e gjithë bukuria e vargjeve të Rita Saliu !
Flamuri : Himni i shpirtit të saj !

Botimi më i fundit i Shtëpisë Botuese “ADA” Libri i Nexhi Baushi “Poezia m’i solli pranë sytë e tu” ( BOTA E PASHME DHE AJO E NDJESHMJA – JANË VETË POEZIA / Nga Ali R. Berisha )

Botimi më i fundit i Shtëpisë Botuese “ADA” Libri i Nexhi Baushi “Poezia m’i solli pranë sytë e tu”   BOTA E PASHME DHE AJO E NDJESHMJA – JANË VETË POEZIA     nga Ali R. Berisha Me daljen në … Continue reading

Dimitris P. Kraniotis në gjuhën shqipe (Iluzione, botim i Bashkësisë Kulturore të Shqiptarëve të Rumanisë dhe redaksisë së revistës Albanezul, Bukuresht, 2010 ) / Nga Baki Ymeri

dimitris

Dimitris P. Kraniotis në gjuhën shqipe

Iluzione, botim i Bashkësisë Kulturore të Shqiptarëve të Rumanisë dhe redaksisë së revistës Albanezul, Bukuresht, 2010

baki

Nga Baki Ymeri

Ja dhe një poet i ri, i rikënduar nga rumanishtja në gjuhën shqipe, në sajë të përkushtimit tonë. Diell i shpresës sime, ti kur bie fshihesh, dhe pa i shfrytëzuar fjalët, e mbush me fraza qiellin e ditës sonë. Gruri i fushave të stinëve të çveshura, të korrurat e gërshetimit të ideve të të mençurve të kahershëm. Poeti, sipas autorit të këtij vëllimi, më në fund gjithmonë krijon një fillim të ri. Sipas Nexhat Rexhës, poet dhe eseist, rrjedhshmëria  e tingujve  të jetës gjithnjë shkrihet në atributet substanciale artistike. Kështu, vargjet  e poetit Dimitris P. Kraniotis kanë ruajtur  vlerën artistike dhe simfonia e tyre në brendi reflekton shtjellimin  e pamjeve të jashtme me  thellësi estetike, e cila depërton  mjaft bukur edhe te lexuesi i vëmendshëm shqiptar. Lirikat e këtij vëllimi shpalosin  shqetësimin me tërë dramacitetin identifikues të aktualitetit njerëzor, të lidhura  ne varësi me ekzistencialen konstruktive, kur realiteti krijon paralele aty ku frymon jeta me të gjitha mundësitë e gjallimit të saj.

               Libri Iluzione strukturohet në tre kapituj: Tesha monolektike, Gjethet vokale dhe Jo-të dhe Zero-t. Autori është poet, prozator, mjek, akademik dhe vjen në gjuhën shqipe nga Larisa e Greqisë Qëndrore. Ka kryer Fakultetin e Mjeksisë në Universitetin «Aristoteli» të Selanikut, vepron si mjek specialist në medicinën interne, është njëherit profesor në Fakultetin e Infirmierëve me Shkollën e Lartë në Larisa (TEI). Kraniotis është anëtar i Akademisë së Romës, Doktor në letërsi pranë Akademisë Botërore të Arteve dhe Kulturës (WAAC), president i zgjedhur i Kongresit të 22-të të Lidhjes Internacionale të Poetëve Laureatë (UPLI), fondator dhe president i Shoqatës Botërore të Poetëve (WPS), nënkryetar i Lidhjes së Poetëve në Larisa, nënkryetar i Shoqatës Mjeksore në Larisa, drejtor i revistës mjeksore Hippocrate, Ambasador në Greqi i Organizatës InternacionalePoetes du Monde etj.

Dimitris P. Kraniotis ka debutuar më 1980 me prozë dhe poezi në revistat letrare të Larisës. Seleksione nga lirika e tij janë botuar në revista të ndryshme letrare dhe antologji, në gjuhët angleze, françeze, rumune, bullgare, italiane, shqipe, turke, çeke, kineze, serbe, holandeze, spanjole, portugjeze, arabe, bengali etj. Ka marrë pjesë në kongrese dhe festivale internacionale të poezisë, ndërsa për veprën e tij poetike ka qenë nderuar me çmime prestigjioze dhe medalje të panumërta në Greqi, SHBA, Itali, Francë, Rumani, Spanjë, Angli, Managua, Bullgari, Maqedoni, Zvicër, Rusi etj. Bibliografi lirike: Gjurma (1985), Shëmbëlltyra në glinë, (1992), Linja imagjinare (greqisht-anglisht-frëngjisht, 2005), Duna (2007), Endograma (2010), Edda (2010), Iluzione (2010).

 

ILUZIONE

(Iluzii)

Rrudhat e heshtura

Mbi ballin tonë

Janë kufinjtë e historisë

Që hedhin shikime dashamirëse

Mbi vargjet e poemave të Homerit.

Iluzionet

E mbushura me fajshmëri

I çrobërojnë

Pëshpëritjet e lënduara

Duke u shndërruar në jehonë

Në shpellat e ndritura,

Të budallenjve dhe të pafajshmëve.

 

LINJA IMAGJINARE

(Linia imaginară)

Tymi

I cigareve

Dhe filxhanat

E kafesë

Pranë

Linjës imagjinare

Për të cilën mbështetet

Shpejtësia

E fjalëve

Duke transmetuar një shenjë

Të heshtjes sime

Të plagosur.

 

IDEALET

(Idealurile)

Bjeshkët me dëborë

Monumente të vjetra

Veriu që na përgjason

Mendimi që rrjedh

Përfytyrime të gërshetuara

Me hymnet e historisë sonë

Fjalë epigrafike

Të krijuara nga ideale gjeometrike.

 

EDDA

(Edda)

 

Aganippe*

Me frymëzimet

«à la carte»,

Të epokave paqësore,

Hapa të marketingut

Të «8»-të të të dehurve

Të së djeshmes së suksesshme

Edda** poetike

E kohërave të huaja

Me «po»-të bipolare.

 

*Në mitologjinë greke, burimi Aganippe i kushtohej Muzave, si gurrë inspirimesh poetike.

**Edda është një ansambël poemash në norvegjishten e lashtë. Është burimi më i lashtë i njohjes së mitologjisë skandinave.

 

ENDOGRAMA

(Endogramă)

Endograma*

E shtëpive lektike,

Në letrat

E përbashkëta apo zbrazëta,

Me fjali që shqepojnë

Me britma të fshehura,

Diskontinuitet i hapsirës së përkohshme

Si rezultat i një shkarkimi

Me shkëputje të fajshme,

Të një aventure mashtrimtare,

Të pajtimeve intime

Me mundjen e të mundurve.

 

*Brendia e letrës

MBARIMI

(Sfârşitul)

Shija e fryteve

Nuk më degdiset

Nga goja

Por shqetsimi i fjalëve

I lodh retë

Dhe e shtyp dëborën

Nuke numëruar guraleçkat

Ndërsa ti

Ti nuk më the

Përse më tradhëtove

Përse me vështirësi

E me të padrejtë dëshiron

Të thuash se mbarimi

Është zhurritur përgjithmonë

Nga lotët.

 

KTHINA TË MËKATSHME

(Păcătoase unghere)

«Shën Nikon, Pendohuni»

Në kalendarin

E një agimi të përbaltur

Me shira që shuajnë etjen,

Që shpërlajnë pa mëshirë

Erinitë e fajshmërisë,

Fitore dhe mundje

Të kthinave të mëkatshme

Të trotoareve e të odave,

Të të miturave

Dhe çasteve similare.

 

TESHA MONOLEKTIKE

(Veşminte monolectice)

 

Valë theksesh cirkumflekse,

Një det i hidhëruar ndajfoljesh,

Mullinj foljesh,

Guaska me pika për varje,

Mbi ishullin e poemave

Të shpirtit,

Të trurit,

Të mendimit,

Tesha monolektike

Që mund t’i mbash

Derisa të ngopesh!

 

POTIT TË VDEKUR PËR PADUKSHMËRI

(Poetului mort despre invizibilitate)

-Në nderë të Poetit që vdiq i pabotuar-

Bravo të qoftë

E fitove davanë

Nuk duhet të jesh i trishtë

Poetët e pabotuar

Të përkujtojnë gjithmonë

Se ata s’janë të varrosur

Se ata s’janë pesha

E kalimit të kohës

Ata mbeten mbi dhe

Porsi ajri

Ata nuk ndryshken kurrë

Ata vetëm vonojnë

Ta dhurojnë pjesën

E popullit të vet

Për t’ia dhuruar

Frytin e tyre të ëmbël

Dhe të pavdekshëm.

 

ILIUZIONET

(Iuzii)

Shikoja rrethepërqark

Pa vërejtur

Se gjendej dikush

Pa ëndrra

Dhe desha të vrapoj

Përpara tij

Duke hedhur dy rrjeta

Plot me iluzione.

Por përnjëherë

Vasha më e vogël se pesë vjeçe

Më mbushi me dhembje

Ngase nuk deshi

Të më thotë se si

Dhe përse

Ngase nuk deshi të shohë

Atë që unë e shihja.

Por unë, unë nuk i hodha

Fjalët e shkruara

Në dysheme,

Që të mos mendojë

Shumica se s’ka gjë.

Vrapova nëpër vapë

Me mendimet e zhytura në liqenin

Harta e të cilit

Nuk donte

Ta ngjyrosë qiellin me to.

 

KODRINA RËRE

(Dune)

 

Koha është një erë

Që, duke rrahur

Mbi rërën e jetës sonë

Kodrina rëre

Vuajtje dhe gëzime

Tubon këndej dhe andje.

 

«EGOTË» E FALJES

(«Eu»-rile scuzei)

Hidra e Lernës

Lotë

Të guximit të të tjerëve

Që kanë varrosur

Fjalë të lehta

Pa vlerë

Kur buçitja derdhej si shi

Nga zeroja

Në plus

Njëmbëdhjetë plagët tona

Kur ti dëshiroje

Që ditët me të rreshura dëbore

Të bëhen vjeshtake

Me shirat e para

Duke vërshuar një mëngjez

Murmurimat e gjezdisjes

Duke e mbushur me re

Qiellin e harresës,

Duke vajtuar

Viktimat e shpirtit

Duke të marrë pas premtimeve,

Gjak që po derdhet

Duke u nisur rrugës së

Brejtjes së ndërgjegjes

Artistikisht duke lansuar

«Ego»-të  e fshehura

Pas shpinës se faljes.

 

RREGULLA DHE ËNDRRA

(Reguli şi vise)

Jeta imponon

Rregulla

Perëndimi i diellit

Përjashtime

Shiu thith

Shekujt

Ndërsa pranvera – ëndërrat tona

Shqiponja shikon

Rrezet e diellit ndërsa rinia – ëndërrat.

 

HIRI

(Cenuşă)

Vatra

Dëshironte

T’i vejë një pikë

Propozimit

Të cilin rruga

E ëndrrave të mia

E përngjiti

Mbi fjalën lumturi

Me flakët e pyllit të lagur

Të cilin e mblodha

Me gjithë shpirtin tim

Duke guxuar ta shndërroj

Në hi.

POEZIA

(Poezia)

Ajo shkëlqen

Porsi dashuria

Ajo na zotëron

Porsi besnikëria

Ajo na përfiton

Porsi një i gjithëfuqishëm

Ajo na zgjeton me vetëtimë

Porsi trishtimi

Poezia.

 

PERSISTENCA E DJESHME

(Persistenţa lui ieri)

Muzika

Ma prek ngadalë

Mendimin

Me nota trishtimi

Por shpirti im

Don të vallëzojë

Si kurrë më parë

Me zanoret

Estit të denjë *

Ç’po do ti prej meje

Persistencë e ëmbël e djeshme

Lëre hapin e parë

Të dyshmit

Dhe eja me një sotme

Në piskun e çlirimit

Ardhmëria është e afërt

Qoftë kur ti më robëron larg tij

Përmes xhamit të vetmisë

Dita duket

Se ka lapsa të verdhë

Mijëra nyanca jo-shë

Të cilat dua t’i puth.

*Axion Est, poemi i famshëm i Oddysseus Elytis

 

SKULPTOJ

(Sculptez)

Skulptoj

Ëndrra falso

Që do të bëhen

Astronautë.

Skulptoj

Shpresa shkëlqimtare

Që do të bëhen

Revolucionare.

 

JU FLAS

(Vă vorbesc)

Ju flas

Kinini kujdes

Ky çast

Është tejet i rëndësishëm

Për mua

Jam i lumtur

Ja se ç’kam thënë

Dhe të gjithë ishin të sjqetsuar

Ata vajtën

Me kokën e përkulur.

 

LEKSIONE TË PO-SË

(Lecţii de da)

Me ato fjalë të rënda

Unë qëndis hije

Fraza

Lisat e fuqishëm

Bien nga një goditje

Lulet e limonjve ngrijnë

Ndërsa ti

Që digjesh porsi puthja

Që shkëlqen siç dëshiroj

Ti jep leksione të po-së

Të asaj se unë të dua

Ngase di të ndjej.

 

LULE

(Floare)

Lule

Përzjerje

Kastiteti

Dhe pasioni

Ndërsa nata

Një qiell i zi plot yje

Ia vodhi ngjyrën.

Lule

Përzjerje

Petalesh

E poezishë

Ndërsa dita

E shndërroi në këngë

Në valle nimfash pranverore.

ARDHMËRIA

(Viitorul)

 

Deri te shqiponja

E varrosur në asfalt

Heshtja e pafund

E një zeroje absolute

Instrument i thyer

Nga shemineu i shiut

Ardhmëria.

 

NJË BOTË E ÇUDITSHME

(O lume ciudată)

Unë kam parë zjarre

Në zemrën e njerëzve

Ua kam adhuruar veprat

I kam thirrur qetësisë

Ndihmë

Isha i dëshpruar

Frikës i dhash flatra

Në Tartar

U kalita

E mbrojta rininë

Bga bishat

Ia arrita qëllimit

E mbulova me dashuri

Rrethin tim

Dhe u çlirova.

 

PËRSËRITJE

(Repetiţie)

U takova

Në mes të rrugës

Me njërin nga gabimet e moçme

Dhe e tejkalova

U përnguta

Ta ripërsëris

Vetveten time.

 

RRJETA

(Mreje)

Larg nga drita

E hënës,

Në skaj të detit,

Shumë më larg nga flaka

E një puthjeje

Dhe nga dëbora e maleve,

Të shoh se si lufton

Për atë që zhurritesh,

Për çdo gjë që ia vlen

Dhe bie

Në detin e gjerë

Përpëlitesh mes shkëmbinjve,

Bie,

Ngrihesh,

I ngreh pëlhurat,

Rrjetat

Plot frymëmarrje,

Rrjeta

Të mbushura me mundime

Me mijëra algje e plagë,

Guaska e shpresa,

Buzëqeshje e lotë,

Qetësi dhe furtunë.

 

PALLTOJA

(Paltonul)

Ai u ngulfat

Në sigurinë

E pluhurit,

Të cilin era

Nuk mundi

Ta shpërndajë

Nga qaforja e palltos së tij.

Ndoshta pse i vjente ftohtë.

Ndoshta pse

Ai nuk besonte për të arritur

Duke menduar se ende mund të luftojë.

E QUANIN BUDALLAÇKË

(I se spunea nebună)

Ajo dashuronte

Lulet, pemët.

Ajo puthte

Zambakët, lulekuqet.

Ajo luante,

Porsi fëmijët, me kafshët.

Ajo adhuronte njerëzit, zogjtë.

Ajo flijohej

Për jetë, për dashuri.

E quanin të marrë !

Por përse ?

 

AJO U THYE

(Ea s-a spart)

Lule e vyshkur

E zjarrit.

Mendim i trishtë

I një plake.

Frymëmarrje…

Frymëmarrje e jetës

Që u shkëput.

Shpresë e lartësuar

Nga frymëmarrjet

E pafatsisë.

Pasqyra u thye.

Ç’të themi tani :

As që na bien ë mend.

Thjesht vetëm po pyesim

GJETHET VOKALE

(Frunze  vocale)

Ato shndrisin

Duke e mbajtur zjarrin,

Ato i mbajnë

Faqet vokale,

Puthjet pa vlerë,

Ata kanë frikë,

Ata mbysin

Lajmërime-fantazma,

Është faji i poemave!

 

GJURMA PUTHJESH

(Urme de săruturi)

Në mbarimin pa mbarim

Të dashurive të papërmbushura

E të ligësive të panumërta,

Pas gjithaq gënjeshtrash

Të një të shkuare madhështore

Dhe pas aq vuajtjesh mashtrimtare

Përnjëherë Ti,

Në ecjen

E kalimtarëve që shkelin mbit y

Si mbi do miza përdhese,

Lë gjurma puthjesh

Pas teje.

DUHET

(Trebuie)

Diell i shpresës sime

Ti kur bie fshihesh

Dhe, pa shfrytëzuar fjalët,

E mbush me fraza

Qiellin e ditës sonë,

Perëndimin e tanishëm,

Plagët që më bëjnë keq

Të them mirëmbrëma,

Ky është turpi që do qetësi

Dhe i bërtet ajrit,

Ndërsa falja nuk qesh,

Por qan, i dhemb, dhe duhet.

LUMTURIA ABSOLUTE

(Fericirea absoluta)

Shtigjeve

Të largëta

Të një lumturie absolute,

Rendim, lodhemi,

Bërtasim, hidhërohemi,

Por ne jemi fajtorë.

Heshtje.

Ne ecim, degdisemi,

Ne qeshim, ne dashurohemi,

Por edhe qajmë.

KUNDËR TË PANJOHURVE

(Impotriva necunoscutilor)

Me logjikën

E portave të hapura,

Në dritën

E vlerave pothuajse të fshira,

Kartolina të vogla,

Raporte publike,

Duke u ankuar

Kundër të panjohurve.

NYJE GORDIANE

(Nod gordian)

Dua të ndjej,

Gjithçka po dëgjoj,

Dua të them se

Mbështes çdo gjë,

Edhe frymëmarrjen

Që po rrallohet

Derisa shndërrohet në një shqiponjë.

Unë dua të bëhem

Erë,

Të shpërbëj nyjen gordiane

Të mbarimit e të gjumit.

Të shpërbëj,

Të ankohem,

Të luaj,

Të dashuroj.

PËRSOSJET E TË SHENJTËRVE

(Perfectiunile Sfintilor)

Sërish përballë meje

Duke pritur,

Një çik përpara.

Përsosja e të Shenjtërve

Duke ta shtrënguar dorën

Duke ma përmbajtur

Frymëmarrjen e përflakur.

DRUAJTJE

(Temeri)

 

Harresa e gabimeve,

Mbarimi i dashurive,

Shembja e idealeve

Në skëterrën

E ndruajtjeve të mia.

VIZITUES TË ZEMRËS SONË

(Vizitatori ai inimii noastre)

Bashkëbisedim i tmerrshëm

Në tesha gurësh.

Fluturim ajri kërcënues

Në çdo hap.

Pika të ftohta të mirësisë

Na e djegin frymëmarrjen.

Shpresa

S’po na e viziton zemrën ?

Sot dëbora

S’është e bardhë.

Ajo nuk ka ngjyrë,

Porsi shpatoret tona,

Porsi një mirëdita

E pashprehur nga buzët tona.

Dashuria

S’po na e viziton zemrën ?

Afish i grisur

Nga fërshëllima e erës –

Një nga një fjalët tona.

Guaskat e kaltërta

Të shkrira në kaltërsinë e detit –

Ëndrrat tona.

Poezia

S’po na e viziton zemrën ?

 

POST SCRIPTUME

(Post scriptum-uri)

Ke harruar të shkruash

Se je njeri

Në letrën e hidhur

Të jetës sate.

Ke harruar të shkruash

Në fijet

E zemrës sate

Se edhe dashuria ekziston.

 

PËRNDRYSHE

(De altfel)

Përndryshe

Ti më pret

Ndoshta nesër do të tërhiqesh,

Por sot ke guxim.

Përndryshe

Shpesh herë ke pyetur vetveten,

Por e ke humbur pakicën.

Përndryshe

Para kohe ke vajtur.

Ndoshta se nesër

As që do të vish.

 

AUTOGRAF

(Autograf)

Ti ke vajtur

Para syve

Që kanë fiksuar

Me shikimin

E dyshimit

Autografi

Mission i zbrazët

I ndërgjegjes sate.

 

ABSOLUTISHT DHE TJETRA

(Absolut şi rest)

Kuptime absolute

Të një shpërblimi

Ndjenja të mbetura

Jashtë moralitetit

Ndjenja absolute

Të një epoke të dukshme

Viktima të mbetura

Të tolerancës dhe vetëdijes,

Absolutisht dhe mbetjet

E tepricës

Aq larg dhe aq afër.

 

TINËZARËT

(Tăinuitorii)

Shkëmbinj të skulptuar

Me ikona

Ndjenjash të fuqishme

Platformash të çveshura

Me përfytyrime

Veshjesh pa shëmbëlltyrë

Mashtrimesh në zinxhirë

Vullkanesh active

Vendesh të zbrazta

Që tentojnë të degdisen

Jeta naive

Me plagë të hidhëruara

Të proceseve pa realitet

Dhe ne këta që i ftojmë

Fshehtësitë e ideve.

 

HARTA E BARDHË

(Harta albă)

 

Çka po më thua ti

Tani për të shkuarën,

Në kohën kur dëshprimi

“Për gjithçka”

Dhe nevriku

“Kundër të gjithave”

Ka nënshkruar tradhëtinë

Në hartën e bardhë

Të ardhmërisë sonë.

 

RINIA E ULLIRIT

(Tinereţea măslinului)

 

Më mungon rinia

E ullirit,

I pres pëlhurat

E zjarrit,

Shpresat e shpëtimtarëve

Të ftuar nga vetvetja,

Kufinj lotësh

Të pakësuar.

 

JETËS

(Vieţii)

Psherëtimë

Në ndaljen e autobuzit,

Ndërmjet kllapave

Bashkëndjenja të përbashkëta,

Furi

Jashtë dhomës,

Në vendet ekstreme

Të antitezave absolute,

Klithje e jetës së re.

 

LIÇENCË POETIKE

(Licenţă poetică)

Për shkak të liçencës poetike

Fjalët vërsulen

Në shpirtin tone

Duke u shpallur invalide

Të betejave reale

Dhe na e fshehin zemrën

E armatosur

Me forcën

E kullosva kundër regjimit,

Ngase zemra jonë

Është e përmbushur

Me defekte të lavdishme

Të guximit të një të pandjeshmi,

Me nxitje të përgjakshme.

UJI

(Apa)

Vërshima të dukshme

Të frymëmarrjeve njerëzore,

Qenje pa moralin

E vendimeve të ashpra,

Grimca të fajit,

Një dorëzim negativ,

I ngricave.

GËNJESHTRA BESNIKE

(Minciuni credibile)

Pa mundur

Apo pa dashur

Unë kam lansuar mesazhe

Këndej andej

Që nga lumi,

Momenti i rëndë

I lansimit

Të gënjeshtrave besnike

E zhyt varkën e premtimeve

Në ujërat e poshtra

Të vërshimeve të papritura

Të logjikës së përbashkët.

MOSPIMËS DUHANI

(Nefumător)

Edhe unë i hedh

Cigaret

Si do shigjeta

Gjatë rrugës,

Duke u deklaruar

Mospimës duhani,

Dallaverexhi i qoshit

Të rrugës,

Pasagjer

I ideve të papritura,

Votues

Mungesë e paskajshme

E ligjeve të paligjshme.

LUFTA ËSHTË E BARABARTË

(Luptă egală)

Unë nuk fitoj

Dhe as nuk humb asgjë.

Lufta e barabartë

Ndërmjet indiferencës dhe ndihmës

« Duke traversuar »

Rregullat e ikjes,

Unë gjuaj në mënyrë të qartë

Shenjat e trurit

Të heronjve të vegjël

Që ringjallen

Derisa nata është e gjatë.

 

LISTA E TË MBIJETUARVE

(Lista supravieţuitorilor)

Ëndërra të stolisura

Për idetë e arritjeve,

Plot padrejtësi,

Gabime dhe fajësime,

I tërheq si do vathë,

Si do fantazma valësh

Që degdisen në zhytjen

E miliarda hipotezave,

Pa e kuptuar ndonjëherë

Listën e atyre që mbijetuan,

Pa u humbur ndonjëherë

Në llogaritë njerëzore.

 

TURPET E HESHTJES

(Afronturile tăcerii)

Por ç’të them

Për asgjë,

Për jetën e të tjerëve,

Kur ty të ofron një llojshmëri

Plagësh

Duke e pagëzuar

Gënjeshtrën e zjarrit

Që djeg

Mendime dhe të vërteta.

Ajo q[ prêt

Gjatë natës,

Derisa pikat e ujit

Rrejdhin

Mbi fytyrën tënde

Duke ia mëshuar

Heshtjes me shuplakë,

Sa i përket ditës së djeshme

Në situatën e pafatshme

Të një « duhet » përgënjeshtruar

Dhe të një « përse »

Duke urdhëruar frymëmarrjet

Derisa e lexon Biblën.

URA AJRORE

(Punţi aeriene)

Fjalët e mençura

Të një rradhe të butë

Gjuajtjesh të vjetra

Vënë ura dyshimi

Pikave ajrore

Që bashkojnë bindje,

Që prekin

Fytyrat e dyfishta

Të ujërave të lumit

Që nisin të shemben

Derisa kalimtarët ecin mbi to.

FIJET E SHPRESËS

(Firele speranţei)

 

Këmisha e lirit

E lagtë

Në ballkon

E lëvarur

Vertikalisht

Me një rregull të moshës,

Përndryshe,

Nuk importon vagabondazhin e dikujt,

Qes një hap përpara

Gënjeshtarëve të bukur,

Ua mëshoj me shuplakë

Të sakrifikuarve të shortit,

Ndërsa unë që thurr përmes jetës

Vetëm me fijet e shpresës.

Po e shoh se jam duke e humbur

Gjysmën

Nga viktimat e shqetsimit.

ALGORITME

(Algoritmuri)

 

Duke bërë një ekspreso

Unë zbulova puthje

Duke rënë në kthetrën

E faljeve të pafund

Kështuqë algoritmet

Kalojnë

Në latimin e dashurive.

 

NË TË BARDHË

(În alb)

Pa folur

Ti u kape

Në vallen e banorëve

Të shtëpive të shembura

Nga një shpërthim falso,

Që bëjnë disa hapa të pamundur

Në drejtim të kapitjes

Kur ec mbi telin solid

Duke drejtpeshuar heshtjet

Në një akord të thjeshtë

Zogëzash të painteresuara,

Duke u buzëqeshur përfytyrimeve

Të masakrimeve të pamëshirshme

Madje dhe të lakmive.

PA ERËTIMËN E LULISHTES

(Fără mireasma grădinii)

Shkëlqimi i Orionit

I nxit me ngazëllim

Vuajtjet e papritura

Ndoshta të ashpra

Të dimrave

Të kohërave të harruara

Kur ti tenton të stolisish

Me lule plastike

Pa erëtimën e lulishtes.

 

SHIJA E SHEQERIT

(Gustul zahărului)

Me ëmbëlsinë tënde më djeg

Unë të afrohem me naze,

Ti më tiranizon me hidhërim.

Derisa natën kur zgjohem,

I bluajtur nga pyetjet,

Duart tua qasen pranë meje

Pa fjalë fyese

Ti e hedh sheqerin

Duke lënë të ndjehet

Shija e tij e prangosur

Si një mohim i lutjes më fal.

 

JO-TË DHE ZERO-T

(Nu-urile şi zero-urile)

 

Nata,

Që ka vrarë

Çastet e pakufishme

Të cilat do të doja t’i përjetoj.

Iku

Pa e ndezur unë

Qiriun

Që dëshiroja

T’i ngrohë

Jo-të dhe zero-të.

FJALË FILOZOFIKE

(Cuvinte filozofice)

Minutat e orëve,

Që qenë harruar

Në furtunën e shekujve,

Po afrohen,

Ato u zgjuan

Së bashku me zgjimin tonë mëngjesor,

Masë e mençurisë,

E teksteve të vjetra

Që i moshuan

Fjalët filozofike.

 

DITA QË U PASON DASHURIVE

(Ziua care urmează iubirilor)

«Shën Onissimos, Shën Ephsevios»,

Dita që u pason dashurive,

Betimeve të besnikërisë e dashurisë,

Me shigjeta

Që revendikojnë

Nga gënjeshtrat

Më kate dhe vuajtje,

Ato postohen

Në mbarim

Të një frymëmarrje të paqartë,

Të një iluzioni shtatë herë të plumbuar,

Të cilin harresa

Nuk e hijëson

Derisa alibi e strehon

Në çaste të paguara

Nga prostitutat e ditës së mërkurë.

 

TRUPA TË HARNAQIT TË FUNDIT

(Corpuri ale ultimului arnaq)

Një kremtim i nevojshëm

Për guximtarët

E një trishtimi të pamundshëm,

Sulmi i bajonetës së valëve ka nisur

Dhe ai i dogji

Ndëshkimet

Duke vizatuar

Me linja të thjeshta

Trupat e haraçit të fundit.

 

ME SHKATHTËSI

(Cu sprinteneală)

Mëria shpërtheu

Nga lojërat e mia

Dhe ndëshkimi

Një vapor i vogël që noton

Nëpër qelizat

E mendimeve të mia

Ka dremitur

Në shtratin e shiut

Pa thënë « përpara »

Kur i mashtroja agimet

Për qafore

Duke e varur tokën

Me shkathtësi.

 

IDE CENTRIFUGE

(Idei centrifuge)

 

 Unë i kam bashkuar

Fjalët e zjarrta,

Idetë centrifuge

Pa i shkëputur

Rradhitjet e të mençurve

Më lartë se unë,

Duke hapëruar

Mbi mishin e të dyshuarve

Të një propagande akuzash.

 

KRYENGRITJA

(Răzmeriţă)

 

 Në ballë të revoltës

U vuna vetë

Duke e përmbysur

Atë që deri tani

Ekuilibronte brendinë

E lirisë sime

Duke e nënshtruar

Edhe frikën e çmendur

Dhe dëbimin

E një dyshimi vendimtar.

ËNDËRTRIMTARË TË MARRË

(Nebuni şi visători)

Shikimet e mia

Nga skëterra

U bënë varg tespihësh

Për të cilët ata luajnë

Për të cilët ata humbin

Budallenjtë dhe ëndërrimtarët

Që nuk kërkojnë

Të jenë të pranuar

Në betejat e logjikës,

Por ata derdhen duke qeshur

Duke folur me vetveten

Si një akuzim kalimtar.

 

ADIO

(Adio)

Me duart e mia

Të ndotura

Nga balta

E fushave,

Unë u thash adio

Zogjve që fluturojnë

Shtigjeve të diellit,

Duke prekur mjegullën

Që qante papushuar

Duke e vërshuar

Grurin plot lotë.

 

HESHTJE TË PADUKSHME

(Tăceri invizibile)

I vjedh fjalët

Që unë t’i kam thënë,

Derisa i kam llogaritur ato !

I vjedh dy netë,

Disa agime,

Siç jam degdisur

Në bodrum !

Dhe ti më flet

Për fshehtësi

Zëri ynë i dobët noton

Drejt heshtjeve të padukshme të diellit.

Dhe të them

Me ashpërsi

Se Greqia e shpupurisur

Mban erëtimë jargavani dhe bliri.

 

LOTI

(Lacrimă)

Dua të vish

E të më flasish

Dua të shoh lotët

Që kanë rrjedhur

Kur ke shtuar gënjshtrat

Me kashtën

Kur ke çikur

Frymëmarrjet e mia

Për kandilin e mëkatit.

Përse më pyet ?

Përse të dhemb ?

Ti din të më lëndosh,

Ti e din se

Nesër do të vij,

Se do të harroj, nga një çast në tjetrin,

Gjithë atë që shikimi yt e ka bërë shkrum.

MASKA

(Măşti)

Shikimet e huaja

Më kanë lënduar

Dhe janë bashkuar

Me fjalët,

Atëherë kur maskat

E të tjerëve kanë rënë,

Atë të maskarenjve

Që dëshironin

Ta presin në copa

Mendimin tim,

Që donin të shikojnë

Se sa guxim kam,

Duke tentuar

Të ma zbresin moralin

Që hezitoi të lulëzojë,

Duke shpresuar të shohin

Se sa keq po jam,

Të shohin se si po shembem,

Duke e kërkuar të padrejtin,

Duke dashur zgjidhjen e përhirtë.

 

HIJET E STATUJAVE

(Umbrele statuilor)

Hije statujash

Të shpirtit të përjetshëm

Të grekëve të lashtë,

Përballë lutjeve të patundura

Të ullirit,

Ata i trimërojnë

Kërcënimet e luftës

Që të shpie

Përmes fitoreve

Në Paqë.

 

TEPRICA

(Solde)

 

Teprica sentimentesh –

Këtu –

Ambalazh

Cilësie të mirë,

Me monete humane

Biletash të papaguar,

Përmes huazimeve nga pushimi

Falso pozitiv

I revolucionarëve.

 

ERËTIMAT E DAFNESË

(Înmireasmata Daphne)

Dashuria e Apollos,

Hijeshia e luginës së Tempit,

Ti as që ke dashur

Të trgohesh në dritën

E shprehejes « Të dua »,

Por ke rendur të fshihesh

Në murmurimën

E lutjeve,

Në përqafimet

E një Zoti tjetër,

Daphne, erëtimë e ëndshme,

Në brigjet e lumit Pene,

Për shkëlqimin e dritave,

Kundërmimi i një mohimi absolut

I një «unë i dua» të përvuajturit.

 

ODË KAMIONIT OLIMPIK

(Odă camionului olimpic)

 

Kurorë ulliri

Të duhet,

Nga e gjithë ajo që rinia jote

E ka mundur

Duke u dhënë shekujve,

Gjallërinë

Në kufinjtë e trupit

Me vlerë e me shpirt,

Duke kërkuar

Municionet e trurit

Me një mençuri ideale

Duke i tejkaluar

Pengesat e paimagjinuara

Të rrugës së famës.

 

UJËRAT E PAPRITURA

(Neaşteptatele ape)

Furtunat e verës,

Kurse në hon anemonat

E ujërave të papritura në thellësi

Kanë gulçuar çaste e shekuj,

Harresa magjike e irisit,

Aromat e Pashkëve,

Stopimet e frymëmarrjes

Së të vdekurve,

Ëndrrat e pastrehuara,

Na kanë shtyrë

Drejt zjarrit,

Kah fuqitë mashtruese,

Që kanë një interes

Atëherë kur na dëgjojnë.

Arësye e një mëndjeje të sëmurë,

Të politikave abuzive.

 

DEKLARATAT E TË ASHTUQUAJTURVE «MIQ»

(Declaraţiile aşa zişilor «amici»)

Qytetet bëhen

Nga llaçi,

Zemrat nga çeliku,

Fjalët nga thëngjilli

I ndjenjave përvëlimtare

Të cilat të papërgjegjshmit dëshironin

T’i fshijnë nëpër të vërteta.

Të cilat ti nuk dëshiron

Të mi thuash,

Por vetëm tallesh me mua,

Ti ndërton heshtjen

E anijeve me vela

Që i rrok kapitenët

Dhe i var në litarin tokësor

Valët e ëndrrave,

Kur mendon pa mundim,

Kur sheh se më tiranizon

Përmes prezencës

Së paftuar

Në mbrëmjet e stuhive,

Kur buzëqesh me shtangjen

E përqafimeve falso,

Kur nëshkruaj,

Si me qenë vetë unë,

Deklaratat e të ashtuquajturve «miq».

 

MËNGJEZI TJETËR

(Cealaltă dimineaţă)

I ulur pranë valëve

Ai i ka zbutur ëndrrat

Në krypën dhe në dëshirat

E vetmisë e të trishtimit.

Madje edhe bota sikur të binte

Përpara tij,

Qoftë edhe sikur t’i thonin

Diçka të pandehur

Gjoja se ky mëngjez do të vonohet.

Ndoshta ngase ai e donte,

Ngase ai pat luftuar që të bie shi

Në zemrën tënde

Për çdo herë kur shpirti i tij

Ishte i mbushur me fajësi

Kur ëndrrat s’ishin të përshtashme

Për momentin.

Lotët e detit

Dhe gjumi

I relacionit të pakufishëm

Të padrejtësisë,

Nuk patë guxim

Të zgjojnë te ai

Një mëngjez tjetër,

Atë që u jep kuptim

Drerëve të plagosur

Të pyllit.

AJO QË KËRKOJ UNË

(Cea ce eu cer)

 

Një plis dheu

Lutjet

E murmurosura

Me frikë.

Egotë e marrëzive

Të zhytura

Pa e ditur ti

Kurrë

Se çak kërkoj unë.

REFUZIME

(Refuzuri)

Zhurrma e makinave

Agimeve ua vë llozin

Nëpër përgjigje të ndërprera

Dhe nëpër refizime të papjekura

Që përsëriten

Me rigorozitet

Në çdo perëndim të diellit.

POETI

(Poetul)

Kuptimi i ngjarjeve

E kyç çdo gjë në dry,

I padukshmi i dritave

Simbolizon,

Në darët e të akuzuarve

Aktualitete falso

Trupat lakuriqë

Pikturojnë

Pendët e erërave,

Zogjët e ujërave,

Formojnë

Kafazë prej guri.

Qeliza  të të pajashmëve

I zhdukur,

Gruri i fushave

Të stinëve të çveshura

Të korrurat e gërshetimit të ideve

Të të mençurve të kahershëm

Poeti,

Më në fund gjithmonë

Krijon një fillim të ri.

 

 

 

VOKABOLARI JETIK NË VARËSI KOHERENTE (Dimitris P. Kraniotis, Iluzione, Albanezul, Bukuresh, 2010) / Nga NEXHAT REXHA

 

 

VOKABOLARI JETIK NË VARËSI KOHERENTE

(Dimitris P. Kraniotis, Iluzione, Albanezul, Bukuresh, 2010)

Nga NEXHAT REXHA

 

 

 

dimitris

Dimitris P. Kraniotis

President WPS

 

 

Rrjedhshmëria e tingujve të jetës gjithnjë shkrihet në atributet substanciale artistike. Kështu, vargjet e poetit Dimitris P. Kraniotis vijnë edhe në gjuhën shqipe nën përkujdesjen e përkthyesit të zellshëm, Baki Ymeri, ato kanë ruajtur vlerën artistike dhe simfonia e tyre në brendi reflekton shtjellimin e pamjeve të jashtme me thellësi estetike, e cila depërton mjaft bukur edhe te lexuesi i vëmendshëm shqiptar. Lirikat e këtij vëllimi shpalosin shqetësimin me tërë dramacitetin identifikues të aktualitetit njerëzor, të lidhura ne varësi me ekzistencialen konstruktive, kur realiteti krijon paralele aty ku frymon jeta me të gjitha mundësitë e gjallimit të saj.

Ekzistencialja lëvizëse edhe si sintagmë ka ngjashmëritë e logjikshme nëpër kontinentet e botës, dhe, si e tillë, kjo lëvizje mund të quhet edhe process, edhe perspektivë. Nga këto pikëpamje është strukturuar brendia e këtij vëllimi poetik, në të cilin poeti dëshmon qartësinë e shtruar në vargjet e tërësishme të poezisë së tij. Autori i vëllimit Iluzione, ngjarjet në të shumtën e rasteve i lë në funksion të hapësirës së lirë, e që brenda tyre qëndron edhe aktualiteti universal me konkretësi të përditshmërisë, duke i vënë në funksion e varësi mekanizmat me shfaqjet përbrenda variacioneve frytdhënëse. Vazhdimësia është e arsyeshme, sepse poeti në përsiatjen e tij ka fuqizuar të arritshmen, por në asnjë çast nuk e ka lënë anash destruktivitetin e bollshëm që provokon rendin jetik të njeriut.

Ndjekja e vazhdueshme e krijimit artistik në këtë vëllim del mjaft bukur e qartësuar, sepse ai ka për qëllim eliminimin e asaj që thuhet e nuk mënjanohet, kuptohet, të atyre dukurive njerëzore që kanë shtrirje në horizontin e pakëputshëm universal. Dimitris P. Kraniotis ka për qëllim të shtrijë në vargje dhe në jetë unifikimin konkret në korelacion e vijimësi të kohëve, përmes imagjinatës së kapshme për të gjitha shtresat e lexuesit që arrijnë të shijojnë vlerat estetike të vargut brenda këtij vëllimi poetik. Kur flasim për vlerat e këtilla, kemi parasysh akceptimin dallues të një autori që ka krijuar vlera të mirëfillta letrare në krijimtarinë e gjerë artistike, një krijues i një vendi fqinj që vjen për herë të parë para lexuesin tonë.

Kufijtë e shtrirjes hapësinore nëpër vargjet e tij të japin mundësinë e përfitimit e të përjetimit të asaj që ka shtruar autori në vargje, sepse në shumë poezi ai ka dhënë mundësi për të hyrë në të, varësisht çfarë kërkon e ndjen njeriu në të. Në këtë procedim aktual shtrihen marrëdhëniet e përditshmërisë që e rrethojnë njeriun e të gjitha racave, pavarësisht ku frymojnë ata. Këto pamje të kufishme e të pakufishme, rrethojnë relacione kuptimore me të vetmen arsye se kënga e poetit Dimitris P. Kraniotis, ndërlidhë kohët bashkë me njerëzit e të gjitha kohëve. Ajo vërehet me praninë e saj në shumë poezi, si p.sh. në poezitë: Egot e faljes, Skulptoj, Përsëritje, Nyje Gordiane, Autograf, Tinëzarët, Harta e bardhë. Mospimës duhani, Lista e të mbijetuarve, Ëndrrimtarë të marrë, Adio, Heshtje të padukshme, Loti, Teprica, Deklaratë e të ashtuquajturve “Miq” etj.

Duke depërtuar në mesazhin dhe shprehjen e bukur artistike, shohim e përjetojmë rolin edukativ dhe emancipues në përditshmërinë e njeriut tonë. Ai nëpër vargjet e poezisë “Mospimës duhani” është i hapur, i sinqertë në atë komunikim që duket e fshihet. Në pamje të parë mesazhi i kësaj poezie duket i thjeshtë, por në brendi të vargut të saj autori ka dhënë anën e padukshme të një realiteti interkomunikativ dhe funksional me tërë biosferën origjinale, që prodhon anti-biologji njerëzore dhe universale. Sikurse në poezinë “Lista e të mbijetuarve”, universalja e shprehur në vokabularin artistik, gjithnjë është në varësi të kohëve. Poeti grek, Dimitris P. Kraniotis, shtron ngjarje të cilat kanë një autencitet të fatit e të kolektivitetit njerëzor. Ai arrin të depërtojë në thellësi të brengave që do të mbeten aktuale nëpër të gjitha hapësirat e kohët, te të gjithë ata që mbijetuan krizat e jetës ose mbeten në to, ose nëpër të cilat kalojnë e tejkalojnë fatet e njerëzimit si në poezinë: LISTA E TË MBIJETURVE: “Ëndrra të stolisuara/Për idetë e arritjeve,/Plot padrejtësi,/Gabime dhe fajësime,/I tërheq si do vathë,/…/Që degdisen në zhytjen/E miliarda hipoteza,/Pa e kuptuar ndonjëherë/Listën e atyre që mbijetuan,//Pa u humbur ndonjëherë/Në llogaritë njerëzore.”

Tërësia poetike e këtij vëllimi komunikon me ngjarje nga më të ndryshmet, nëpër të cilat qarkullon dashuria, humanja, padrejtësitë njerëzore nga më të ndryshmet, gjithnjë me fokusim për të arritur kah objektiviteti i natyrshëm dhe i arsyeshëm. Në këto përsiatje autori ka lidhur dashurinë për të kaluarën dhe të ardhmen e vendit të tij. Rëndësia ideore dhe artistike në vargjet e Kraniotisit evolojnë në aspektin e konkretizimit funksional dhe kanë unifikimin ideor dhe tematik që i japin mundësinë realizimit të idesë për të shpalosur vlerat estetike, të cilat pasurojnë në fisnikërimin sensibiluzes të së veçantës kah konkretja.

Poezi kontemporane greke nga autori Dimitris P. Kraniotis ( Iluzione – Iluzii) / Përktheu nga rumanishtja Baki Ymeri

dimitris
Dimitris P. Kraniotis
 
 Iluzione – Iluzii
Poezi kontemporane greke
Dimitris P. Kraniotis
baki
Përktheu nga rumanishtja /
Traducere din limba română:
 Baki Ymeri
Bukuresht / Bucureşti
2010
BIBLIOGRAFI
Poet, prozator, mjek, akademik.
Dimitris P. Kraniotis
u lind më 15 korrik1966 në Stomio, Larisa, Greqia Qëndrore. Ka kryer Fakultetin e Mjeksisë nëUniversitetin «Aristoteli» të Selanikut. Jeton dhe punon në qytetin Larisa, simjek specialist në medicinën interne. Është njëherit profesor në Fakultetin eInfirmierëve me Shkollën e Lartë në Larisa (TEI).Është anëtar i Akademisë së Romës, i Akademisë Internacionale të Miçenës(Itali), Doktor në letërsi pranë Akademisë Botërore të Arteve dhe Kulturës(WAAC), president i zgjedhur i Kongresit të 22-të të Lidhjes Internacionale tëPoetëve Laureatë (UPLI); fondator dhe president i Shoqatës Botërore të Poetëve(WPS), nënkryetar i Lidhjes së Poetëve në Larisa, nënkryetar i ShoqatësMjeksore në Larisa, drejtor i revistës mjeksore
 Hippocrate
dhe anëtar irevistave letrare
Graphie
dhe
 Larissa Spirituelle
, anëtar i Shoqatës Nacionale tëShkrimtarëve Grekë, anëtar i Shoqatës së Shkrimtarëve Grekë, i PEN-QendrësGreke, i Shoqatës së Shkrimtarëve Mjekë të Greqisë, i Shoqatës Internacionaletë Shkrimtarëve Grekë, Ambasador në Greqi i Organizatës Internacionale
Poetes du Monde,
anëtar i Shoqatave Internacionale:
UPLI, IWA, WAAC,UMEM, AEADO, SELAE
etj.Dimitris P. Kraniotis ka debutuar më 1980 me prozë dhe poezi në revistatletrare të Larisës. Seleksione nga lirika e tij janë botuar në revista të ndryshmeletrare dhe antologji, në gjuhët angleze, françeze, rumune, bullgare, italiane,shqipe, turke, çeke, kineze, serbe, holandeze, spanjole, portugjeze, arabe,bengali etj. Ka marrë pjesë në kongrese dhe festivale internacionale të poezisë,ndërsa për veprën e tij poetike ka qenë nderuar me çmime prestigjioze dhemedalje të panumërta në Greqi, SHBA, Itali, Francë, Rumani, Spanjë, Angli,Managua, Bullgari, Maqedoni, Zvicër, Rusi etj.
Bibliografi lirike:
Gjurma,
 Larissa, 1985;
Shëmbëlltyra në glinë
, Larissa, 1992;
 Linja imagjinare
(ediciontrilingv: greqisht-anglisht-frëngjisht), Larissa, 2005;
 Duna/Duna
(edicionbilingv: frëngjisht-rumanisht), Editura e Akademisë Internacionale Orient-
Occident, Bukuresht, 2007;
Endograma, Thessalonique, 2010;
 
Edda,
Editura eAkademisë Internacionale Orient-Occident, Bukuresht, 2010.
 
 
TESHA MONOLEKTIKE
***
VIŞMINTE 
 MONOLECTICE
 
 ILUZIONE
(Iluzii)
 Rrudhat e heshtura
Mbi ballin tonë
Janë kufinjtë e historisë
Që hedhin shikime dashamirëse
Mbi vargjet e poemave të Homerit.
Iluzionet
E mbushura me fajshmëri
I çrobërojnë
Pëshpëritjet e lënduara
Duke u shndërruar në jehonë

Ismet Tahiraj

        Ismet TAHIRAJ u lind më 1956 në Klinë të Epërme të  Skënderajt. Shkollën fillore e kreu në vendlindje kurse të mesmen në Mitrovicë. ,ndërsa shkollën e lartë për gazetari e ka mbaruar në Beograd. Merret me … Continue reading

MIMOZA ZGJON SIRENAT, APO SIRENAT E LIQENIT MIMOZËN? ( SHËNIME DHE MENDIME RRETH VËLLIMIT POETIK”SIRENA E LIQENIT” TË POETES MIMOZA ÇEKIÇI-RISTA ) / Nga Agron Mema

    MIMOZA ZGJON SIRENAT, APO SIRENAT E LIQENIT MIMOZËN?   SHËNIME DHE MENDIME RRETH VËLLIMIT POETIK”SIRENA E LIQENIT” TË POETES MIMOZA ÇEKIÇI-RISTA    Nga Agron Mema       Një buqetë me 73 lule-poezi shumëngjyrshe e shumëaromshe në 84 … Continue reading

Poezi nga Ismet Tahiraj

 

Poezi nga Ismet Tahiraj

 

 

ismet

 

Ismet Tahiraj

 

 

 

 

 

BISEDË ME HASIJE SELISHTËN

 
E si ti ikim
Sëmundjes se sheqerit,
Kur patrullojnë
Etrocitet
Leukocitet
Njëra më tjetrën
Arbitrarisht kundërshtohen.
Se të vënë
Neurozë,
Dhe shtrëngim darësh.
Si në inkuizicion
Kur te shtyp llava.
E ashti i eshtrave
Ciflohet
Del pirg
I rrezuar për tokë…

 

 

 

 

 

UDBASHET

 

Këta të pa orët
E kanë te vete një orë,
Qengja tepër te butë
Bien meteor.
E dielli sos
Kur frynë
Dhe murrlani
Dredhat t’i nxjerrin shpinës
Si gajtani.
Këta kanë te vete një orë
N’ të pa orë
Qengjat e urtë
Qengja aligator
Qielli hapet e mbyllet
Po vdekja kërkon
Dhe vdekjen e tyre
Qoftë dhe pre dyllit….

 

 

 

 

 

VET MAHNITJE

 

 

Ti ishe në
Qendër të periferisë,
Vet mahnitej njerëzimi
Më mlysh
Ushqeheshin shpezët
Pas perdes se tyli
Tirrej përkëdheli e egër.
Ti ishe
Vet mahnitja e madhe
Derdhet kurm
I kutërbimit,
Pas perdes tyli
Nëpër fyt e gjoks
Ngulshin dhembët
polipi
Vet mahnitje e madhe
E adoleshencës.

 

 

 

 

THIKË E KUQE

 
Ti ishe lule ambrozi
Më timbër kokë dhie,
Nuse më thikë te kuqe
Ku grive çarçafët
E gjaku i mbuloj batanijet
Amfore gjithnjë e stër mbushur
E stuhive…

 

 

 

 

 

THJESHT LUMENJTË

 
Thjesht lumenjtë
U futën udhëve,
Nën ura
Nën parvaz hekurash
Ata nuk i flladitën
Fushat , fushë gjëra
Por sillën baltëra
Sillën katrahura
Lumenjtë të tërbuar
Tërbuar përtej lëkurave…

 

 

 

 

 

THUNDRAKËT

 
Lulëzuan lule stepe,lule
Baltërave ,arave ,luadheve
Dhe vënë bërraka më lëmashk
Përtej filozofie
Kur kridhej
Këngë e gjelave hollak.
Kalldrëmeve, shkallëve,
Zyrave, dyqaneve
Profetët autodidakt
Skurrjalë kërkonin gjak
E prehshin ne batak…

Më shumë se një antologji analitike (Refleksione për librin “Portretizime eseistike” të studjuesit Arsim Halili) / Nga Fatmir Minguli

            Më shumë se një antologji analitike            (Refleksione  për librin “Portretizime eseistike” të studjuesit Arsim Halili)                                                                  Mos  i ’a  dish rrënjën qysh e ka,                                                                kqyrja gjethin   ç’farë e ka !                              Thënie … Continue reading

Seremo datur cunctis, animi sapienta pancis! ( gjuha i është dhënë gjithkujtë, mënçuaria pakujt)! Releksion mbi vëllimin me tregime “Enukët ëngjëllorë”, të shkrimtarit Moikom Zeqo. (Bota shqiptare 2013) / Nga Erjon Muça

Seremo datur cunctis, animi sapienta pancis! ( gjuha i është dhënë gjithkujtë, mënçuaria pakujt)! Releksion mbi vëllimin me tregime “Enukët ëngjëllorë”, të shkrimtarit Moikom Zeqo. (Bota shqiptare 2013)         nga   Erjon Muça       Të shkruash … Continue reading

KURIMI NDËRMJET POEZISË ( Nga Dimitris P . Kraniotis) / Përktheu nga greqishtja: Klarita Selmani

 

foto shkrimi

http://www.synek.gr/health/health-news/health-news-arts/item/78-poetry-therapy-therapeia-meso-poiisis-tou-dimitri-p-kranioti#sthash.msNIfIrX.dpuf-

 

KURIMI NDËRMJET POEZISË

 

dimitris

nga Dimitris P. Kraniotis

President of WPS

http://synek.gr

 

klara profil

 

Përktheu  nga greqishtja: Klarita Selmani

 

Kurimi nëpërmjet poezisë, është përdorimi i vetëdijshëm dhe i qëllimshëm i poezisë, me destinacion shërimin. Bëhet fjalë per një proces bashkëveprimi, midis personalitetit të lexuesit dhe tekstit poetik. Poezia si shprehje artistike fleksibël, e dendur dhe abstrakte, shpesh simbolike dhe metaforike, është një mjet aktiv shërues. Me termin “Terapi Poetike”, ( Shërimi Nëpërmjet Poezisë )nënkuptojmë qasjen kurative, që përdor poezinë për të përmirësuar shëndetin fizik, mendor dhe emocional të individëve, pavarësisht nga gjinia, mosha dhe grupi shoqëror. Bazohet në besimin, se ajo ndihmon në çlirimin e mendimeve më të thella, zgjidhjen e konflikteve, zhvillimin e aftësive sociale, uljen e nivelit të stresit, rritjen e vetëvlerësimit dhe zhvillimin personal të individit. Në “Kurimin Nëpërmjet Poezisë”, njerëzit përdorin poezinë, për të ardhur në kontakt me emocionet e tyre, të zgjidhin problemet dhe të ecin drejtë vetëndërgjegjësimit personal. Ndërveprimet që ndodhin ndërmjet poemës dhe lexuesit, ndihmojnë për të promovuar shëndetin emocional dhe mund të veprojnë antistres, parandalues dhe kurativë, sa te të rriturit, aq edhe te fëmijët. Bashkëveprimi ndërmjet poezisë dhe gjuhës, ndihmon veçanërisht në socializimin e individit. Na drejton në burimet e reagimeve tona dhe nëpërmjet krijimit të poezisë, përfton një ligjërim universal dhe të përgjithshëm, i cili identifikohet dhe lidhet ne vendin dhe kohën e duhur. Gjatë “kurimit nëpërmjet poezisë”, poezia rindërtohet dhe riformohet, duke u bërë lëndë e parë për një proces fizik, emocional dhe estetik, duke na ndihmuar që të zgjojmë kujtime, ndjenja dhe sjellje. Një poemë, mund të jetë çelësi për rizgjim të një kujtimi, të një ngjarjeje traumatike, një personi të dashur, apo edhe të neveritshëm. Poezia, me ngjeshjen dhe shpërthimin që na ofron, ndihmon shprehjen dhe komunikimin, duke lidhur universalen, me të përgjithëshmen e individit. Poezia na çon në vetënjohje, aq sa mund të themi se, një poemë, është një model strukturor për organizimin e vetëvetes. Ashtu si ndërmjet fjalëve të ndryshme dhe konfliktuale, krijohet një poezi me ritëm dhe qëndrueshmëri, në të njëjtën mënyrë, nga konvergjenca e instikteve tona, krijohet një vetëvete kompakte dhe e integruar. Gjuha e “koncentruar” poetike, e plotë në imazh dhe kuptim, përfaqëson kontradiktat dhe paradokset e ekzistencës sonë dhe me zbërthimin e fuqisë së imazhit, të transferimit metaforik dhe ritmit, na ndihmon për të zbuluar dhe shprehur, të vërtetën tonë të thellë. Në “kurimin nëpërmjet poezisë”, nuk gjykohen personat, duke u bazuar në prirjet e tyre poetike, por ka më shumë interes, procesi dhe kontakti i personit me anën e tij krijuese. Vlerësohet fuqia transformuese që mund të ketë fjala dhe shprehja, të cilat shërbejnë si pikënisje për takimin me vetëveten dhe evolucionin tonë personal. * Dimitris P. Kraniotis, është mjek specialist patolog dhe poet. -Botuar më 22.12.2013 në faqen e parë, në gazetën kombëtare të Athinës “Shprehje bashkëkohore”

 

KUSH ISHIN BRIGJËT, POPULLI ILIR QË LA GJURMË NGA BREGDETI ILLYRIAN, NË TRAKË E DERI NË AZI TË VOGËL (Një vështrim me studimet e disa autorëve të lashtë e të sotëm) / Nga Artur Vrekaj

      KUSH ISHIN BRIGJËT, POPULLI ILIR QË LA GJURMË NGA BREGDETI ILLYRIAN, NË TRAKË E DERI NË AZI TË VOGËL (Një vështrim me studimet e disa autorëve të lashtë e të sotëm)            Nga … Continue reading

Poezi nga DRITA NIKOLIQI BINAJ

Poezi nga DRITA NIKOLIQI BINAJ

 

 

u1_DritaNikoliqiBinaj

DRITA NIKOLIQI BINAJ

 

 

 

KU… KAH?

 

Kundër mendimeve të mia

si të nisem

rrugës se ndriçimit

të ecë rrudhave të kohës.

Si t’i bishtëroj

kohës

për dashuritë e ëndërruara

rrugës së diellit

si të kalëroj.

 

Si t’u kundërvihem

drithërimave të zemrës

me fuqi furtune.

Si të nisem

e nuk di kah

dora-dorës me kohën dinake

me erërat e tërbuara

mbështjellur.

Në cilin fillim

kah cili fund

nisja ime

Ku… Kah.

 

 

 

 

A DO TA GJEJ

 

Sonte

heshtja

dhëmbje e fjetur mik.

Si t’i quaj

dëshirat e mia

të parealizuara.

Si të pagëzoj

në ditëlindjen

e zogut tim të plagosur

Mik.

Nga netët e errëta

agimet s’më çelën.

Sonte

e theva gotën e shpresave

të këputura.

Cilën ditë e kërkon

në diellin tim të plaguar

të jetës sime të vogël

e dëshirave të mia

të mëdha.

 

 

 

 

ËSHTË NATË

 

Ç’fat i keq

kjo është vetmia ime

Ai që jep

gjithnjë është në rrezik

të humbë.

 

Dua të zhduken

lotët në syrin tim

dhe mëshira

në zemrën time.

 

Ç’vetmi më ka kapluar.

Është natë

prej meje si prej gurrës

shpërthen dëshira

kisha dashur të flas.

 

Është natë

tash zgjohen këngët

e të dashuruarve.

Por edhe shpirti im

është këngë e dashurisë

se të dashuruarit.

 

 

 

 

PËR TY

 

Dëshiroj të shkruaj

këngën më të bukur

dhuratë

për ditëlindjen tënde

miku im i mirë.

 

Por

më ngrihet mendja

Ku t’i gjej

ato shprehje

kur ti je më shumë

se kënga

e fjala e bukur.

 

Je zëri i qetë

i dëshirave

djepi i pa fund

i dhimbjeve.

 

Raja e fshehur

në gjirin tim.

Njeriu më besnik i jetës.

 

Të dua

fort të dua

më fort se ditën

e rinisë sime.

 

Ti ishe gonxhja e parë

që zbukurove

kopshtin e thatë

të zemrës së vetmuar.

 

Të dua

Si drita e syve tu

nëtët e errëta

m’i shndëriste

e dejtë si zjarri

m’i digjte.

 

Tani nuk je i imi

je fati  i tjetërkujt.

Por unë të dua

 

Të dua

më fort se kurrë.

Ndoshta

edhe për atë

se je i huaj.

 

Në bulzën e lotit tim

përcolla ofshamën

e zemrës sime

ngarkuar me dhimbje.

 

Isha si qiell i thatë

pa gëzimin e hënës

në fytyrë

e pa yllin

e rinisë sime.

 

Si fole e vjedhur

pa dhimbje në zemër

e pa gëzime në sy.

 

Të putha atë natë

të derdhur

në saksinë e dëshirave

në lulëzim.

 

Qeshe

atë natë të ndezur

nga flaka e zjarrit

të syve të pangopur.

Jo nuk dua

që kjo këngë

të fashitet

si vullkan i lodhur.

Nuk dua

mallin që më djegë

për ty

ta lajë me lotë.

 

Ty

që më dhurove lumturinë

po t’i fali sytë

që të ngihesh

prapë me lotë

dhe lulet

që nuk vyshken

nga brëngat.

Të dua!

 

 

 

 

GËZHOJË ÇMENDIE

 

Gjithëçka pikturova

me emrin tënd.

 

Si të dalë

nga kjo gëzhojë

çmedie

e ndjekur

nga rrufetë e dëshprimit.

 

Rashë në prehër

të dhimbjes

në mes të errësirës

e qetësisë dhe frikës.

 

Me zemër të gënjyer

për atë

që kurrë s’e gjeta

e kurrë nuk do ta gjej.

 

Dua të vdes

për të lindur

në mëngjesin

e pranverave të ëndërruara.

 

 

 

 

E Ç‘TË THEM

 

Kur të kthehesh

në këngët e mia

të dhuruara në vajë

si do të më njohësh

shpresa ime

e fundit.

 

Në ujërat e turbullta

zëri im pikëllim

me shpresat

e vuajtjeve tua

lule të vyshkura.

 

E ç’të them

pikëllimi im i fundit

gëzimi im i parë

në fishkëllimën e trenit

të harruar

në kohërat zhurmitëse

ç’të them?

 

 

 

 

KËNGË E PAPËRFUNDUAR

 

Je moment

i humbjeve të mia.

 

Ankth

që unë

dua ta fshij

nga kujtesa ime

nga unë…

 

E kurrë

nuk të përfundova

moj këngë

e bukur

mashtruese.

 

 

 

 

SONTE

 

Sonte

në heshtje

përjetoj thellë

dëshirat e mia

të parealizuara

 

Me lotë pikturoj

sytë e tu të gjelbërt

në mes të errësirës

se përflakur

 

Sepse

me çdo agim

humbi

nga një pjesë shprese

 

Sonte

po tretem e trishtuar

në shqetësimin

e lamtumirës

 

Në buzëqeshjen

e hidhur

as ndarja nuk e turbulloi

shikimin tënd të kristaltë.

Ike…

 

 

 

 

ËNDËRR E NËTËVE TUA

 

Sikur jeta

të ishte përrallë

do të isha

ëndërr

e nëtëve tua.

 

Sikur agimet

të çelnin

vetëm në pranverë.

Çdo lotë

i shterrur

në fytyrën time

do të kërkonte

shkëlqimin

e humbur

në sytë e tu blu.

 

 

 

 

NË MJEGULL JETOJ

 

Nuk të ka pasur

askush kështu

si unë

që nuk të kam.

 

Në kryqëzimin e epsheve

në mjegullim

me kaplon shpresa.

 

STUHIVE – QETËSINË

DHIMBJES – HARENË

 

Në lëvizje – njëmijë dridhje.

Fluturoj dhe bije

E dij

se nuk të kam.

 

Të kërkoj

Të ndjej pa të prekur.

Në lojën e së vërtetës…

MASHTRIM.

 

Jetoj

për të qeshur.

Bie se bashku me shiun

kur shtëpia më qanë.

 

Peshë

e se vërtetës…

Në mjegullë jetoj

që të kem

E e dije

se askush

nuk të ka pasur

kështu si unë

që nuk të kam.

 

 

 

 

DO TË NA KËNDOJNË

(Diçka ishte e turbullt)

 

Desha ta vras vetëveten

atë natë.

Gjithëçka

më ishte e çuditshme.

 

Më gufonte

edhe dhimbja edhe gëzimi

më bëhej

edhe errësirë edhe dritë.

 

Desha ta vras vehten

me thika mallkimi.

Atë natë

 

Tmerrshëm ishte

kur të godasin rrezet

e agimeve të vonshme.

E pëllumbat

t’i plagosin në fluturim.

 

Diçka më ishte e turbullt

ajo natë zhurëmitëse

e vallëzoja me ty

siluetë e dëshirave të mia.

 

I dhe fuqi

trupit tim anemik

dhe eca e eca

mijëra shkallëve të pikëllimit

deri te dëshirat e mia

të coptuara.

 

Më beson

fillimin e dhimbjeve tona

nuk e pranoj

fundin

nuk e di.

 

Një ditë

do të na këndojnë rapsodët

rapsodinë e dhimbjeve tona

me telat e këputura

të çiftelisë se fatit.

 

E do të na këndojnë

atë rapsodi

që kaherë e pritnim.

 

 

 

 

NUK MË KUJTOHET

 

Nuk më kujtohet

se ndonjiherë

ke qënë

banorë

i vargjeve të mia.

 

Por

jam e sigurtë

se emri yt

qëndron fshehur

në zemrën time.

 

Dhe më beso

nuk më është e qartë

ç’kërkon një kalimtar

strehim

në shpirtin

e një ëndërrueseje.

 

 

 

 

LOTËT QË DJEGIN

 

Je thellë në zemren time

si lumi

pa shtratin e vet.

 

Je në këngët e mia

në buzëqeshjet

në lotët

që djegin

e përvelojnë

 

Në çdo ditë

që kob ndjellë

në çdo dhimbje

që plagë shkakton

 

Je

fshehur thellë

në mua

si hije

që më përcjellë

si fantazmë

në dëshirat e mia

të heshtura

 

 

 

 

MË KOT

 

Kur u nisa

për ta gjuajtur fatin

armë

kisha shpresën

 

Më kot

në dridhërim

të kërkova

të të godas

 

Në gënjeshtrën

e syve tu

me plumbat

e mallit tim

të djegur.

Më kot!

 

 

 

 

SI T’IA BËJ

 

Në sy

rrrufetë.

Në fytyre

kaltërsi qielli.

 

Nga libri i vjetër

nxjerri

qafore fjalësh.

Në makinën shtypëse

histori e shkrumbuar.

 

Në damartë e mi

as gjak

as ujë.

 

Ç’kërkon

kjo puhi pranvere

në vronësinë

e fytyrës sime.

 

Ç’po bartë

kujtimet e djegura

motesh.

 

Ç’më kalamendin

këto fjalë

të pashkruara.

 

Nuk e di

a do të më kthehet

djelli im

këtij mëngjesi.

A do të cicërojnë

Zogjtë.

 

Ç’mu dashtë

të të kërkoj

mes errësirës

e dritës

kur buzët

më janë ngrirë.

 

As ajo që nisem

As ajo që mbes.

E duartë

kah ti drejtojë

Ku ta hudh

këtë brengë

për ty

që kujtimet

mi ngjallë?

 

As ajo që e hudhë

as ajo që e mbajë.

 

 

 

 

KËNGËN E DUA

 

Natë e bukur

këndo

në këtë aheng

të qetë

e mashtrues

nostalgji ndjejë.

.

Dhimbjen

në sy e shoh.

 

Në këtë afekt

botën tënde

të qetë

dua ta shuaj

pa lotë.

 

Këngën…

edhe në dhimbje

edhe në gërç.

Këngën e dua.

 

Në këto ditë

të vështira

të njëjtë jemi.

 

Jemi fantazmë

e natës se kaluar.

Nënvetëdije

e dëshiruar

por

e heshtur.

 

Natë e bukur

për këngë vajtimi.

Vajtojmë se bashku.

 

Dhimbjet tona

nuk mallëngjejnë askend

në këtë mëngjes

të ndotur.

 

Ne vërtetë

të njëjtë jemi.

Të vetmuar

Të heshtur

e të përvuajtur.

 

 

 

 

KOHËN E KEMI ARMIK

 

E ngrirë

prej ndjenjave të tendosura

të lumturisë.

Në vetmi

për ty këndoj

kush e di

për të satën herë.

 

Sepse

kam nevojë për ngrohtësinë

e buzëqeshjeve tua.

Pëllumb

me zemër të përvëluar.

 

Këtë mbrëmje

me shpirt

të plagosur.

Pregadis

një hap të lehtë

të nisem kah ti.

 

Dhe tek vëreje

se kohën e kam armik.

Sepse

ditët para meje

ngelen në errësirë

të varrosura.

 

Kurse

ato prapa meje

në agun e huaj

të robëruara.

 

 

 

 

NUK JEMI MË

 

Këngën e fundit

e harrova

në këtë mëngjes

të bardhë.

 

Nuk jemi më

as ti as unë.

Vetëm një zë

i huaj

përshpërit

syve tu blu.

 

E në ta

është shkëndija

e të gjitha

gëzimeve të mia

që aq shumë

më mashtroi.

 

 

 

 

EDHE MË TUTJE E VETMUAR

 

Kur të takova

e humbur

prej lumturisë

mendova

do të zgjasë

sa përjetësia

 

Edhe pse

e dija

se kjo kohë që kalon

nuk do të kthehet më.

 

A thua kush troket

në derën time

kaq vonë.

 

E hap derën

dëshiroj ta di

por…

ti nuk je.

Mbetëm edhe më tutje

të vetmuar.

 

 

 

 

EJA

 

Eja

kurdoqoftë

po të kërkoj

në turmën e njerëzve

në teatër

në rrugë

në…

 

Eja

Eja në mbrëmje

në mesnatë

në agim

 

Eja së bashku

me lindjen e diellit

ose përëndimin.

 

Eja në mes

lindjes e perëndimit.

 

Eja

së bashku me shiun

borën e erën.

 

Eja

në dritën e diellit

të hënës

në errësirë

mjegull apo stuhi.

 

Eja

vetëm eja!

 

 

 

DRITË RRUFEJE

 

Çuditërisht

në krahërorin e tij

gjeta ngrohtësinë

e dëshirave të mia

 

E jeta

më buzëqeshi

si sytë e agimeve

 

Hyre

heshtazi

si dritë rrufeje

e rrezet m’i solle

befasisht

 

Në jetën time

të vogël

me shpresat

e mia

të mëdha.

 

 

 

 

NË VUAJTJE JAM SHNDËRRUAR

 

Pranvera në mua

zgjoi zemrën nga gjumi.

E gjithë qënja ime

të thërret

 

Shikimin

e kam ngulur në lumin

duke u shkrirë në kaltërsi

 

Desha të ik sa më larg

nga këto rrugë

nëpër të cilat

vrapuam së bashku

kah lumturia

 

Doja dike tjetër

të dashuroj

në agun e parë të mëngjesit

dike tjetër…

 

Doja t’i këthej

gjithë ato që ndjenja

për ty

e të mos dënesë më

në vuajtje jam shndërruar

Monolog dhimbjesh, dashurie, malli e proteste…. (Esse-analizë e vëllimit me poezi, “Dhimbjes i rrinë të vogëla këpucët e heshtjes” e Poetit e Publicistit -Vasil Tabaku) / nga Raimonda MOISIU

  Monolog dhimbjesh, dashurie, malli e proteste…. (Esse-analizë e vëllimit me poezi, “Dhimbjes i rrinë të vogëla këpucët e heshtjes” e Poetit e Publicistit -Vasil Tabaku)     nga  Raimonda MOISIU     Poeti dhe publicisti i njohur, Vasil Tabaku … Continue reading

Kur përflaken qiejt e Finlandës / nga Silvana Berki

 

fot s

 

Kur përflaken qiejt e Finlandës

 

 

 

silvana

 

  nga Silvana Berki

 

 

 

…kur përflaken qiejt e Finlandës,

Unë jetoj kuqezi,
Marr frymë kuqezi,
Vdes kuqezi,
Shoh kuqezi,
Besoj kuqezi,
Shaj kuqezi.

Ky ishte teksti i këngës ” Proud to be Albanian” i grupit REP – ETNO ENGJEJT, i cili sëbashku me të ftuarit e tjerë këngëtarin e serenatave GENA dhe SURPRIZA e instrumentit popullor shqiptar, i bënë qiejt e Finlandës të shpërthejnë në mbrëmjen festive të 15.2.2014 si asnjëherë tjetër.
U deshën plot 23vite që shqiptarët e integruar tashmë në Shtetin demokrat të Finlandës, nga të gjitha trevat Shqiptare të festonin si asnjëherë më parë kaq të bashkuar festën kombëtare të clirimit të Kosovës nga zgjedha Serbe. Jo paqëllim zura vënd sapo hyra në një cep të korridorit të klubit APOLLO në Helsinki, vetëm e vetëm të shikoja pjesëmarrësit me një pyetje dhe dyshim në shpirt; a do të jemi bashk, apo do të kenë ardhur vetëm shqiptarët e Kosovës. Megjithatë kurioziteti im u shua shpejt, kur pash të rinj e të reja, të veshur si për ballo me rrobe të shtrenjta, me makiazhe festive, djem e vajza të gjata e të bukur, e tek- tuk ndonjë simbol kombëtar si ciftelia në duart e dikujt apo qeleshja me shkabën dykrenare në flokët kacurrelë gështenjë të hynin të qetë duke folur nga të gjitha aksentet. Pra, tabuja ishte thyer edhe këtu në skandinavi. Që aty zemra ma bëri trak dhe një ndjenjë malli ma pushtoi shpirtin. Miku im që më shoqëroi për gjithë mbrëmjen më pëshpëriti në vesh kur kuptoi sytë e mi të lumtur ” tani e di që do fillosh të lotosh”. Dhe ai kishte të drejtë. Eh, sa shumë kisha pritur për një atmosferë të tillë, për një ndodhi të tillë apo një simbol të tillë si ky i bashkimit në një shpirt të vetëm. Jo se ishte hera e parë e festimeve të tilla, por ashtu si edhe populli ynë i kudondodhur e i përvuajtur nga plagët që koha i ka sjellë, nga ndryshjet e përcarjet, edhe ne emigrantët e Europes veriore në hapat e parë të emigrimit tonë përjetuam përvec integrimit me një kulturë të re si kjo e Finlandes edhe një integrim tjetër edhe më të rëndësishëm; atë të njohjes mes veti, njohjes nga të gjitha trevat, Shqipëria, Kosova, Maqedonia, Camëria, Mali i Zi, Presheva etj. U deshën këto dy dekada, që kufijtë e paragjykimeve të thyheshin, tabutë të mënjanoheshin dhe ne të fluturonim në qiellin e Finlandës të lirë si vet shqiponja jonë, si një komb i vetëm.
Ishte shqiponja jonë ajo që në ngjyrën e flamurit të kuq dukej sikur fluturonte në të gjithë mbrëmjen nga njëri cep i sallës së mbushur në tjetrën sikur të donte t`i ledhatonte të gjithë të pranishmit me dashuri.
Salla e madhe APOLLO, me mbi 500 pjesëmarrës buciste nga këngët e bukura të Genës ku lumturia e të cilit nuk fshihej në fytyrën e tij të ngazëllyer prej dashurisë së emigrantëve. Zëri i tij melodioz dhe i fuqishëm ua solli të gjithëve vëndlindjen aty, dhe kapuci me shqiponjën dykrenare udhëtonte nga një kok në tjetrën duke përfunduar edhe tek koka e Genës.
Programi vazhdoi duke sjellë në skenë repistët Etno Engjëjt, që vërtet me plot gojën mund të them që janë engjëjt e REP:it shqiptar. Kënga e tyre, ” Proud to be ALbanian”, ngriti jo vetëm ndjenjën kombëtare duke u kënduar nga të gjithë rinia shqiptare dhe pjesëmarrësit duke bucitur nga forca voluminoze e instrumentave. Shikoja herë pas here DJ-finlandez dhe disa punonjës të tjerë të cilët rrinin të mahnitur nga ky lloj shpërthimi atdhedashurie për këngët dhe muzikën e vet, dhe sepse më pëlqente që të mahniteshin. Por surprizat e asaj mbrëmje nuk kishin të mbaruar. Pikërisht, atëherë kur entuziazmi ishte në kulmin e saj, mbërrijnë dy të rinj me daulle shqiptare në duar. Asnjëherë në jetën time nuk kisha parë të tingëllojë aq fuqishëm ai instrument, anjëherë më parë në asnjë vënd të botës nuk kisha parë manifestime kaq të lira në shërbim të ruajtjes së identitetit ku flamuri i kuq dukej sikur kishte përflakur jo vetëm atë sallë të vogël në një pikë të Helsingit, por të gjithë qiellin e Finlandës, asnjëherë nuk kisha lotuar aq shumë nga gëzimi . Ai djaloshi i daulles sikur të donte të fluturonte sëbashku me daullen e tij hypën në bordurën më të lartë për të qënë më afër zemrës së shqiptarëve e cila dukej që frymonte e rrihte në ato momente vetëm me ritmin e saj. Ndërsa unë ia kuptoja dhe zbërtheja gjuhën ” Caje këtë qiell, të derdhen rrezet e dashurisë në zemrën e cdo shqiptari si asnjëherë ”. Dhe unë kërceja, qeshja, qaja.
Diku, dëgjova të thonë ” Ohoo, e morëm Finlandën”. E diku më poshtë dikush tjetër i përgjigjet me po të njëjtin humor ” Po more po, e morëm me pesë birra”. E qeshura i jipte edhe më shumë ngjyra kësaj atmosfere të paharruar. Sa shumë të malluar ishin shqiptarët. Në ato momente askujt si shkonte mëndja të dinte prejardhjen e njërit apo tjetrit. Ato momente ne të gjithë ishim NJE-, SHQIPTAR.

Sado të arritura të jenë manifestime të tilla, nuk duhet të lemë pa përmendur atë që na e mundësoi një liri të tillë, dhe kjo është politika demokrate e Finlandës e cila para 22 viteve hapi krahët plot bujari, i shkolloi ata fëmijët e vegjël shqiptar që sot ishin aq të pashëm, e të bukur e të cilët fluturojnë të lirë botës së madhe si qytetarë të denjë.
Falenderime gjithashtu të gjithë stafit organizativ për cilësinë e lartë të punës së tyre dhe për më tepër fjalëve të para në hapjen e festës: ” HERË TJETËR KJO FESTË TË NA GJEJË TË BASHKUAR TË GJITHË SHQIPTARËVE”!

Si edhe pasaportës së vlerave e cila iu shpërnda të gjithë pjesëmarrësve në hyrje të sallës:

1. Të dish dhe të jesh i sigurt se fatbardhësia dhe lumturia juaj gjendet në Shqipëri e cila të jep nder dhe të fal emrin Shqiptar.
2. Ruaje mirë karakterin kombëtar dhe kryelartësinë shqiptare: bindju ligjeve dhe urdhërave të vendit kudo që të jesh.
3. C`do shqiptar është vëllai yt: nderoje kurdoherë dhe ndihmoje kur të ketë nevojë.
4. Mos e përbuz gjuhën e nënës tënde duke folë në gjuhë të huaj kur nuk është nevoja.
5. Ndero flamurin e atdheut tënd: kush nuk e nderon shenjën/simbolin e kombësis, nuk e nderon as vetveten.

DASHURIA PËR ATDHE NDIHET ME SHUMË NË MËRGIM, PRANDAJ KËTË DASHURI RUAJE EDHE KUR TË KTHEHESH NË VËNDIN TËND.

Kur historia shkruhet pa klientelizma ( Shënime kritike për librin “ Inxhineri JANI ( Xhuf ) KOLJAKA ; diplomati STAVRO STAVRI “ të studjuesit Zyhdi Shehi ) / nga Fatmir Minguli

    Kur   historia   shkruhet   pa klientelizma  ( Shënime kritike për librin “ Inxhineri  JANI ( Xhuf ) KOLJAKA  ;  diplomati STAVRO  STAVRI  “ të studjuesit  Zyhdi Shehi )        Nga Fatmir Minguli     Kohët e fundit … Continue reading

KUR POEZIA I NGRE HYMN VETES ( Mendime mbi poezinë e Sokrat Habilaj) / nga Drita Lushi

        “Ndodh rrallë të shihemi në sy të heshtur,

          Mbështjellë me urrejtje, mbështjellë me mall.

         Unë që s’vrava kam pjesën tënde të vdekur,

         Ti që vrave ke pjesën time të gjallë.”

 

 

 

                KUR POEZIA I NGRE HYMN VETES.

             Mendime mbi poezinë e Sokrat Habilaj.

 

 

 

 images.jpdrita

nga  Drita Lushi  

 

 

Për sa kohë poeti shkruan dhe e mban poezinë për vete, ajo është e tij; E ai, e lexon, e rilexon, i lëmon vargjet… por, kur vendos t’ia paraqesë  lexuesit, ajo s’i përket më atij.

Poeti mbahet mend si ati i poezisë, ndërsa bija e tij, tashmë lindur në vargje, ngjall adhurim tek lexuesi i cili e lexon e stërlexon, dhe e do.

Kështu poeti,mund të kthehet në një “hero” popullor edhe me vargun e tij.

Kjo më shkon në mendje, tek lexoj poezitë e Sokrat Habilajt. Lirikat e tij, në dukje tingëllojnë të thjeshta por mjaft të këndshme, kanë  rimim e muzikalitet spontan që të bën për vete, të tërheqin, përpihen me një frymë, e ndonjëherë të lënë pa fjalë për gjetjet e veçanta që ai përdor e që s’janë të rastësishme, por rrjedhojë e një pene dhe mendje të stërvitur, e talenti të konsoliduar ndër vite.

 

 

183103_1618818347184_3190282_n

           Sokrat Habilaj

 

 

Shprehje dhe gjetje nga më interesantet, të bëjnë ta lexosh me dëshire, e të jesh kurioz/e se cili do t’jetë figuracioni i spikatur i rradhës;

Ecën pa kuptuar  mes gjetjeve poetike të Habilajt e teksa lexon rresht pas rreshti ,diku sheh  “hënën mbi ullishte që zbret  në flokët e saj”, diku ndjen “çuçuritjen e fjalëve të ëmbla, e pastaj ndihesh pjesë e tablove poetike, kur poeti i thotë “asaj”, “Ik, kur nata të më ikë nga sytë”,apo:  “bëhesh hënë e më merr në gji”, edhe kur “tradhëtitë e mia kanë emrin tënd” apo kur tregon se:”Dikë s’e merr gjumi pa ndjerë frymën time në flokët e saj”, ose “dikush i besoi gjumin”, apo, gara me “atë” është më shumë se puthje, etj etj.

Ai luan me fjalën, me rimën, me vargun, por gjithmonë, në funksion të poezisë , përmbajtjes dhe asaj ç’ka kërkon të përçojë tek lexuesi.

Është evidente që një pjesë e madhe lexuesish gjejnë veten tek poezitë e tij,e ky është një sukses i padiskutueshëm i poetit.

Ai ka aftësinë si rrallë kush, të shndërrojë ngacminin e tij poetik në hymne  për mjaft njerëz.

Poezitë e tij s’janë të rënduara në metafora e abstraksione poetike që do të duhej  një rilexim për ti kuptuar;

Rileximi ndodh për kënaqësi,  e kjo është  gjë e bukur.

Poezitë e Habilajt  janë si stinë të një viti, ku gjen të gjitha gjendjet brenda tyre;

Një çast shkrepëtime poetike në qiellin e poetit, arrin të lindë mrekullira që i rezistojnë viteve dhe kohës.Habilaj, i shkruan dashurisë, mallit, lotit trishtimit, harrresës, pritjes, gjendje këto që i ka çdo njeri në jetën e përditëshme,por ai arrin ti përgjithsojë.

“Të kisha thënë se loti që rrjedh në faqe,

Është shpirt i vrarë që humbet për pak çaste”

 

-shkruan ai në poezinë :”Të kisha thënë për lotin”,titull të cilin mban dhe vëllimi i tij poetik.

Një mendje e hollë, formuar  nga ndjesi dhe perceptime njerëzore  arrin ti sintetizoje ato, duke i mbjellë në zemrat e qindra njerëzve, edhe pa qenë nevoja për trumbeta, pa zhurmë, sepse poezia e tij është aq e bukur, sa e gjen vetë lexuesin.

Meritë e autorit është, që ai  arrin të futet në skutat e ndjesive të njerëzve pa dallim moshe, apo gjinie. Kësaj, pak autorë ia  arrijnë.

Nga ana tjeter,të shkruash me rimë nuk ështe aq e thjeshtë sa duket, dhe aq lehtë sa thuhet.

Përpos rimës ne lexojmë mbi të gjitha art, sepse poezitë e tij nuk rendin të gjejnë fjalën për një gërmëzim e tingull të ngjashëm fundor, por fjala lidhet me fjalën ndjenjësisht e simbolikisht, duke pasur një pranverë poetike në lulëzim, të cilës ne duam ti marrim rrezet që lëshon.

Krysisht tema që ndeshim më shpesh,është ajo e dashurisë, në kompleksitetin më të gjerë, si koncept dhe si ndjenjë.

Por ai nuk është i parcelizuar ose linear në krijimtarinë e tij;

Keshtu psh.vargjet e Atdheut janë mjaft të spikatura në penën e Habilajt.Ato janë me patos, të përcjellin emocion e ndihesh krenar për mëmëdhesinë tënde.

Do të mbetet perlë në krijimtarinë e tij(dhe jo vetëm!)poezia për Atdheun ku ndër të tjera shkruan:

“Ma shanë atdheun buzë detit Egje.

Si m’u mbyll goja e nuk volla mallkime!?

Po për kë t’i shaja!? Ata s’kishin atdhe…

Ma shanë atdheun, në gjuhën time

 

Ne poezinë tjetër, po me temë Atdheun, ai shkruan :

 

Kujt ia latë Atdheun ju që ikët larg,

Ndërsa luteni:-Veç të vdesim atje!

Po Atdheu nuk është thjesht një shtrat,

Ku mund të prehesh, para ikjes nën dhè!

Në poezitë e Habilajt,shpesh gjejmë dy personazhe-le të themi, të cilët janë, djali dhe vajza, të simbolizuar në përemrat “unë” dhe “ajo”, ose “unë dhe “ti”, por mund të jenë nëna, fëmijët miqtë, vëllezërit etj.Gjithsesi ai arrin, që në dy tre strofa, apo diku më shume apo më pak, të na japë të plotë një tablo ku fundi është një precipitim me shumë vlerë në tërësinë e poezisë duke përcjellë emocione të mëdha te lexuesi, siç ndodh në këtë dyvargësh

“…Nëse nuk sjellë gaz në zemrën time,

Eja zbukurom gjithë dhimbjet e tjera…”

…duke portretizuar kështu imazhin e femrës me mirësi dhe dashuri, si një bekim në jetën e një mashkulli.

Poeti shpesh i trajton si lojëra lirikat e tij,e shpesh gjatë leximit buzëqesh natyrshëm…

Në “Grimca dashurie”,ai shkruan:

…..

“Ndoshta ato grimca, i kthen në grua,

Ndoshta dhe e fton, të pini bashkë çaj.

Që në sytë e saj, të më gjesh mua,

E të hakërrohesh, të më bësh me faj.”

Tek lexon në mënyre të njëpasnjëshme poezitë e Habilajt, kupton që ai,shkruan me zemër në dorë, me shumë ndjenjë, e kjo ndodh thuajse në çdo poezi të tij; jo vetëm në ato të dashurisë, por edhe në ato me temë familjare e ndërnjerëzore.

Tek varri babait”, ai shkruan:

“Mbi fijet e barit, njomur me vesë,

Ndjej në çast të më djegin lotët në sy.

Hapat nis i hedh një nga një me kujdes,

Nga ndrojtja se mos të zgjoj, padashur ty”

Simbolet dhe epitetet, krahasimet, shprehjet e figurshme dhe personifikimet, janë si fill që ndërlidhin të gjitha poezitë e ti.Shpesh personazhi ështe femra, por edhe nëna e himnizuar në poezi,”miku” që s’duhet ti besosh…etj

Në poezinë :”Post mortum” kushtuar nënës se tij ai shkruan:

“S’di pse më vjen të shkallmoj rrasën në çast.

Po ti e dashur ku je? E pra fol, ku je?!

“Shëëëët…!”,- pëshpëritë ti një motiv të lashtë:

“Unë jam brenda teje edhe nën dhè”!

 

Ne poezitë e Sokratit, shpesh trajtohen probleme të shoqërisë së sotme shqiptare;

Natyrisht ato nuk paraqiten shabllon, por në trajten e një fabule tërheqëse e muzikale, të veshur bukur që të shtyjnë ti shohësh dhe jo vetëm.

Poeti është elegant dhe i kujdesshëm me vargun e tij edhe kur trajton probleme shqetësuese për shoqërinë, pa kaluar në mllefe që s’kanë asgjë të përbashkët me poezinë.
Ne poezinë:”Epitaf për stacionin e trenit” ai shkruan:

“E prishën këtu dhe të vetmin stacion,

Dhe sirenat i mbytën bashkë me të.

Ata që e prishën, ikin me avion,

Të tjerët s’kanë ku shkojnë, s’u duhet më”

 

Ndërsa në poezinë : “Ky është im bir”, shohim një rrëfim poetik të marrdhënieve at-fëmijë që të emocionon shumë, për mënyrën si i tregon në vargje, të gjitha ato detaje që në fund të fundit, përbëjnë përditshmërinë e një familje.

 

“Biri im është, unë me emër tjetër,

Ai që qeshë e qanë vet i dytë.

Ai që dhe në faj, shton gaz më tepër,

Më ofron veshin, unë i puth sytë.”

Apo në poezinë “Per ty: ai i këndon kështu të dashurës dhe nënës së fëmijëve të tij, duke na përcjellë emocione të një jete me dashuri dhe të plotësuar:

Tridhjetë vjet pas, tre burra dhe ajo grua,

Dy dalë prej ëndrrës, një nga shpirti i saj.

Vazhdon më pëshpëritë: Të dua… të dua!

Thoni…prozaike, veç mos më bëni me faj”

 

Poezitë e Habilajt arrijnë të prekin me fjalë të paarritshem, atë që njerzit mendojnë e ndiejnë, që shpesh ngelen të pa thëna, ndoshta se s’mund të gjejnë fjalën apo shprehjen e duhur.

Krijimtaria e tij është mjaft e gjerë( jo vetëm në poezi). Për çdo poezi mund të shkruhej më vete,e jo për qindra poezi të përmbledhura në libër, dhe atyre që presin të bashkohen në një vëllim të ri;

Mbi të gjitha, ato  shkruhen në “faqet” e mendjes së lexuesit.

Sokrat Habilajn (duke lexuar tërë krijimtarinë e tij) mund ta quajmë poet i shpirtit të njerëzve.Nuk ka lexues që të mos gjeje pak apo shumë nga vetja, në poezitë e tij.

Shpesh,teksa  poezitë të përcjellin emocion, ndjen që s’ka vend për shumë komente apo fjalë. Gjerat e bukura më shumë i ndjen se sa mund të flasësh për to, ndoshta se s’mund të gjendet fjala e duhur për të thënë atë ç’ka ndjen pas leximit të një poezie të bukur…

E shpesh, natyrshëm veç thua: “Sa bukur! Uaaaa, sa bukur!”

Sokrat Habilaj prej kohësh  ka identitetin e vet te spikatur poetik;kjo do te thotë që nëse lexon një poezi e kupton se kujt autori i përket, për nga stili, forma, përmbajtja dhe ajo që tejçon tek ne.

E ndërsa lexoj krijimtarinë e tij poetike, me shtrirje, frymëmarrje, ndjenjë, bukuri

mendoj me vete: “Përse të mos marrim si “etalon” poetë të tillë shqiptarë, kur bejmë  krahasime për  poetet e rinj në krijimtari?”

Dhe së fundmi, krijimtarinë e Habilajt do ta konsideroja si  një mozaik të bukur në gdhëndje, pjesën më suprizë, të të cilit s’e kemi parë dhe lexuar akoma.

Intervistë e ndërsjelltë midis Shpend Sollaku Noé e Thoma Jançe, botuar ne Fenix n. 30 ( “Nuk di nëse në qeverinë që sapo filloi punë të ketë njerëz që kanë vënë në konkurim aftësitë e tyre me kandidatë të tjerë.”)

foto kryesore

 

Intervistë e ndërsjelltë midis Shpend Sollaku Noé e Thoma Jançe,  botuar ne Fenix n. 30

 “Nuk di nëse në qeverinë që sapo filloi punë të ketë njerëz që kanë vënë në konkurim aftësitë e tyre me kandidatë të tjerë.”

 

 

 

Th.Jançe: Pas vizitës tuaj të fundit në Shqipëri ju ftoj virtualisht të vini sërisht. Asaj ç’ka patë herën e fundit tani mund t’i shtoni ripërtypjen që ka bërë ndërgjegjja juaj intelektuale, për të pasur një panoramë të plotë shumëdimensionale. Mund të na e ritregoni me pak fjalë për lexuesit tanë?

 

Sh.S.Noé: T’u përgjigjesh pyetjeve për gjendjen e Shqipërisë kur je atje është e rrezikshme për gjithë ata që e ëndërrojnë ndryshe vendin e tyre. Gjaku i nxehur për ç’ka sheh përreth mund edhe të të çojë në përgjigje ekstreme e të shtrembëruara. Ndoshta është më mirë kështu, pasi e ke ripërtypur atë realitet për ca kohë. Por fatkeqësisht vë re që, edhe pas një periudhe ftohjeje të gjakut, zemërimi që kishe mbetet në të njëjtin nivel, sidomos kur vë përballë përshtypjeve të tua leximin e mëpastajmë të shtypit të manipuluar në dy polet kryesore politike me të vërtetat lakuriqe që shqiptarët jashtë klaneve sjellin nëpërmjet rrjetës botërore të merimangës www.

 

 

Th.Jançe: Më konkretisht?

 

 

Sh.S.Noé: Rrjedhja e kohës nuk mund të të zbehë ndierjen keq përballë një shteti që duhet të jetë krah e nxitje për qytetarin e tij por që është vetëtrasformuar në një lopë për t’u mjelë nga kopera të paaftësh dhe të korruptuarish. Mbushja e fryrja e administratës shtetërore në propocion me votat që të punësuarit u japin partive është shembulli më i shëmtuar, më i papranueshëm dhe më i dënueshëm me ligj në të gjithë botën progresiste. Votëblerja e vret demokracinë, vret përfshirjen e të aftëve e të të pastërve në administratë – kusht ky i domosdoshëm që një shtet të funksionojë. Me këtë lloj administrate në Shqipëri nuk zgjidhen më problemet në zyra, por kafeneve. Nëse ke ndonjë problem, edhe fare të thjeshtë, takimi nuk lihet në zyrë, por në klub. Sidomos me zarfën e fryrë në xhep. Sa më i madh problemi, aq më e fryrë zarfa. Blihet e shitet gjithçka: edhe vendi i punës edhe nderi, edhe dinjiteti. Në këtë aspekt është arritur pika më e ulët e mundshme.

 

 

Th.Jançe: Si ish-politikan si e keni ndjekur zhvillimin e mëvonshëm të politikës në Shqipëri?

 

 

Sh.S.Noé: Ish politikan? Pak para dhe pak pas viteve ’90 u mora me politikë aktive, pasi dikush duhej të rrezikonte. Duheshin tërhequr intelektualët në politikë dhe kjo doemos do të sillte edhe përfshirjen e vetvetes. Administrata diktatoriale e athershme ishte ngopur me militantë injorantë e si rrjedhim të paaftë. Pikërisht intelektualët e përndjekur apo të mënjanuar nga ajo administratë duhej të hidheshin të parët në vorbullën e rebelimit. Shembulli i Havelit në rrëzimin e komunizmit çekosllovak ishte i freskët dhe shpresëdhënës. Përdreq tek ne ajo eksperiencë rezultoi, të paktën deri tani, një utopi, duke vënë në llogari faktin që niveli i injorancës në politikën tonë u trashëgua tek administarata e re, nëpërmjet devotshmërisë për partinë në pushtet. Përsa më përket, politikës nuk i jam ndarë ndonjëherë edhe në këto njëzet vjet të ekzilit. Ajo ka qenë pjesë e natyrshme e shkrimeve të mia jo vetëm në publiçistikë, por edhe në kusurin e krijimtarisë. Duke qenë vazhdimisht i angazhuar në mbrojtjen e të drejtave të njeriut, sidomos të të përndjekurve për arësye politike, kjo më ka bërë të ndjek me vëmendje të vazhdueshme edhe zhvillimet në Shqipëri.

 

 

foto 3

Përbindësh betoni në breg të liqenit të Ohrit.

 

Th.Jançe: Ndërkohë patëm zgjedhjet. Prej tyre doli një rezultat i bujshëm. Si e lexoni këtë proces, tronditës për humbësit dhe të frikshëm për nga përgjegjesia për fituesit?

 

 

Sh.S.Noé: Mjerë kush ka një maxhorancë të tillë. Është me të vërtetë një mundësi që i fut tmerrin vetvetes, pasi, në fund të legjislaturës nuk të lë vend për asnjë alibi. Humbësit? Vetëm krerët e tyre ndoshta nuk e parashikonin një kërbaç të tillë. Tashmë ai pushtet, i brerë prej korrupsonit, nepotizmit e militantizmit mbahej akoma në këmbë me paterica të kalbura, që u thërmuan vetvetiu. Dyshimi im i parë pas zgjedhjeve të fundit ishte nëse fitorja plebishitare e kundërshtarëve ishte meritë e programeve të tyre apo më shumë e kalbësimit të koalizionit të mëparshëm qeverisës.

 

 

Th.Jançe: A mund të paragjykohet një qeveri për shkak të origjinës së Partisë kryesore që e ka pjellë?

 

 

Sh.S.Noé: Këtu është mirë të ndahen paragjykimet prej realitetit. Paragjykimi i parë që peshon, edhe jo pak, në sytë e shqiptareve që e vuajtën më tepër se të tjerët diktaturën enveriane është ky: këta që kanë fituar zgjedhjet janë vazhdim i natyrshëm i Partisë së Punës. Shumë janë ata që përdorin rëndom emërimin «komunistët» në vend të fjalës «socialistët». Realiteti është ky: Edhe partia që sapo humbi zgjedhjet, që në fillim, ricikloi shumë komunistë (duke filluar nga lideri) dhe sidomos bijtë e tyre të privilegjuar. Më pas asaj iu bashkangjitën edhe shumica e ish të përndjekurve, duke e votuar, mbështetur, shpresuar. Një pakicë e tyre, që unë e quaj «aristokracia e ish të të persekutuarve», gëzoi vazhdimisht privilegje në vitet e PD-së, ndërsa shumica e tyre, edhe sot e kasaj dite, sheh t’i mohohen të drejtat më elementare për mbijetesë. Lideri i socialistëve ndërkaq nuk ka qenë ndonjëherë anëtar i PP-së, por në gjirin e partisë së tij krahu i ish-ëve, ai më konservatori, që ka patur teserën e partisë mëmë, por që trashëgoi prej saj edhe mentalitetin, është akoma i fortë dhe në numër të konsiderueshëm. Druhem se reformat që mund të kërkojë të bëjë Edi Rama mund të ndeshin në rezistencën e këtyre të fundit.

 

 

foto 2

 Breg i Shkumbinit të ndotur

 

 

Th.Jançe: Cilat mendoni ju se janë problemet e menjëhershme që duhen zgjidhur?

 

 

 

Sh.S.Noé: E para është politika që duhet të ndryshojë vetveten. Komunizmin e bëri të dështojë politikisht mungesa e lirive, por ekonomikisht qenë militantizmi që shtynte drejt karrieres paaftësinë, bashkangjitur me korrupsinin e pashmangshëm. Edhe PD-ja u fundos në rërërat e lëvizshme prej militantizmit e korrupsionit. Prandaj lufta kundër klientelizmit, shirblerjes politike të votës dhe në kash të vendit të punës, është e para në rendin e ditës, me të cilën duhet të merren seriozisht qeraxhinjtë e tanishëm të parlamentit. Kur them që politika duhet të ndryshojë vetveten, kam parasysh edhe që kjo duhet të fillojë që nga mënyra sesi duhet të bëhet politikë. Reforma duhet të fillojë që me zgjedhjen e kandidatit të mundshëm për udhëheqës të qeverisë, që duhen bërë nëpërmjet të ashtuquajturave primarie. Secila nga partitë kryesore duhet ta zgjedhë atë me multikandidaturë, me votim kombëtar të fshehtë, në kuti votimi të vendosura jashtë degëve të partisë, me numërim të votave prej komisionesh të përbërë nga njerëzit më të ndershëm. Fituesi përfaqëson koalicionin apo partinë në fjalë për postin e kryeministrit. Nuk duhet të jetë ligj që kryetari i partisë fituese në zgjedhje të jetë patjetër edhe drejtuesi i qeverisë së ardhshme. Pak a shumë kështu bëhen zgjedhjet edhe në SHBA. Sfidoj lexuesin jo specialist të më thotë në këtë moment cili ishte kryetari i Democratic Party kur u zgjodh Obama kandidat për president.

Pas zgjedhjes së një udhëheqësi të tillë të qeverisë, është e domosdoshme të vihen ligje në lidhje me jetëgjatësinë në pushtet të një lideri, që nuk duhet të zgjatë më shumë se dy legjislatura. Tetë apo dhjetë vjet janë të mjaftueshëm për realizimin e një programi politik real. Pas Enver Hoxhës, Berisha është më jetëgjati në pushtet. Aq sa u bë edhe viktimë e vetes. Ai mund të qëndrojë udhëheqës partie për sa kohë të dojë, nëse të tijtë e mbajnë në krye të PD-së, por jo në krye te shtetit. Kjo duhet të vlejë edhe për Ramën; pas dy legjislaturash ai, edhe në pastë sukses, duhet me ligj t’ia lëshojë vendin e kryeministrit një tjetri, dhe sikur PS të ketë fituar zgjedhjet.

Mendoj gjithashtu se është thelbësore të njësohet figura e kryeministrit me atë të presidentit. Sipas modelit amerikan. Mund edhe të kalohet gradualisht gjer atje – nëse kihet frikë prej rënies nën një diktaturë tjetër – edhe nëpërmjet gjysmëpresidencialismit francez, në të cilin pushteti është i ndarë mëdysh midis kryeminstrit e presidentit, të kontrolluar rigorozisht prej parlamentit. Në kushtet e sotme presidentit shqiptar i ka mbetur vetëm dhënia e dekoratave, pasi, praktikisht, figura më e rëndësishme është ajo e kryeministrit. Atëherë përse duhet të mbahet presidenca, për të paguar kukulla e administrata të tepërta me paratë e popullit?

 

 

Th.Jançe: Është e udhës të bashkëpunohet edhe me sugjerimet e intelektualëve jashtë vendit? Angazhimi i tyre dhe i profesionistëve të tjerë në qeverisje a do të ndihmonte për një hop cilësor të një administrate tashmë me shumë probleme?

 

 

Sh.S.Noé: Është e domosdoshme, nevojë jetike. Nga kjo pikëpamje Shqipëria duhet të fillojë të importojë veteveten, trurin e saj të emigruar. Për këtë duhen formuluar ligje që ua lehtësojnë kthimin, që u krijojnë kushte atyre për integrim jo traumatik në jetën e vendit. Hapi i parë mund të jetë shpallja e konkurimit të hapur për një vend pune të rëndësishëm, qoftë edhe në qeveri, ku ata mund të vihen në garë të ndershme me intelektualët që jetojnë në Shqipëri, dhe të hiqet dorë përfundimisht prej emërimeve «nga lart». Nuk di nëse në qeverinë që sapo filloi punë të ketë njerëz që kanë vënë në konkurim aftësitë e tyre me kandidatë të tjerë.

 

 

Th.Jançe: Po politikisht a ka mundësi dhe si mund të ndikojë diaspora në përmirësimin  e jetës politike tepër konfliktuale në Shqipëri?

 

 

Sh.S.Noé: Kjo arrihet vetëm me të drejtën e votës për diasporën, duke i lënë asaj një numër të arësyeshëm deputetësh, që zgjidhen nga vetë diaspora, duke votuar në vendet ku jetojnë. Në kushtet e sotme, nëpërmjet votimit on line, kjo është plotësisht e realizueshme. Ambasadat tona janë të gjitha të paisura me internet. Mjafton vetëm vullneti i mirë dhe shumë pak shpenzime.

 

 

Th.Jançe: Situata politike midis kampeve është tepër konfliktuale dhe niveli mjaft banal. A mendoni se një terheqje e intelektualëve me peshë në politikë mund të jepte më tepër cilësi ? Si mund të joshen ata?

 

 

Sh.S.Noé: Sigurisht, pëfshirja e intelektualëve me peshë në politikë jo vetëm do të sillte më shumë kompetencë dhe mençuri në atë fushë, por edhe do të ndikonte në edukimin e asaj pjese të parlamentit me burra – qenër të Sharrit e gra yorkshire që dinë avetëm t’i ulërijnë kundërshtarit. Vipat e inteligjencies tonë mund të merren me politikë edhe duke qenë jashtë partive. Eksperienca e vendeve politikisht të përparuara tregon se kjo mund të bëhet edhe me dekrete të Parlamentit, sipas propozimit të presidentit, apo të një komisioni të paanshëm. Kjo arrihet vetëm duke krijuar me ligj figurën parlamntare të «deputetit për jetë». Ai nuk zgjidhet nga populli, por me mënyrat që përmenda më lart. Ai shndërrohet në prani të përhershme në parlament. «Deputetët për jetë» do jenë një farë kryepleqësie e pavarur e parlamentit (ku jo domosdoshmërisht pjesëmarrsit duhet të jenë të moshuar), që në fakt nuk është larg traditës shqiptare të zgjidhjes së problemeve.

 

 

foto 1

Hedhje të paseleksionuara në plazhin e Durrësit

 

 

Th.Jançe: Juve personalisht cilat probleme të shoqërisë dhe të politikës shqiptare ju interesojnë më nga afër?

 

 

Sh.S.Noé: Kam patur dhe kam gjithmonë për zemër zgjidhjen e problemeve – edhe pas kaq vitesh të lëna pezull – të ish të përndjekurve politikë. Qeveria e Ramës do t’i ketë si gjyle lidhur nëpër këmbë, por edhe si bankë prove çështjet e tyre. Ajo ka rastin t’u thotë atyre që origjina politike e partisë kryesore që e mbështet nuk e paragjykon zgjidhjen e këtyre problemeve, që pjesa konservatore e saj është vetëm një minorancë brenda PS-së, etj, etj. Nëse në fund të kësaj legjislature ish-të përndjekurit do të kenë ndërruar opinon rreth partisë së Ramës, kjo varet vetëm prej qeverisë së tij. E njëjta gjë vlen edhe për intelektualët në mërgim të detyruar.

 

 

Th.Jançe: Si e shikon shkrimtari Shpend Sollaku Noé momentin aktual të kulturës dhe letrave shqiptare?

 

 

Sh.S.Noé: Në evoluzion, por tepër të politizuar. Një pjesë e mirë e njerëzve të letrave dhe të kusurit të kulturës shqiptare kaloi lehtësisht prej demonizimit të Berishës tek dashuria pothuaj mishtore për Ramën, nisur vetëm prej pozicionit politik të secilit. Cilësia e letrave dhe artit shqiptar varet edhe nga pavaresia e tyre nga politika. I vetmi shërbim politik që artistët dhe shkrimtarët mund t’i bëjnë Shqipërisë është qëndrimi i përhershëm pranë problemeve të popullit, pasqurimi i jetës së tij nga një këndvështrim i pavarur. Shpresa që ndërrimi i forcave politike në qeveri mund të ndryshojë gjëndjen e tyre është e gënjeshtërt, po aq sa edhe tendenza e ndokujt për të harruar se shkrimtarët e vërtetë janë gjithmonë në opozitë me fuqitë politike.

 

 

Th.Jançe:A besoni në një Shqipëri normale? Cilat janë dëshirat tuaja ndaj vetes dhe vendit? 

 

 

Sh.S.Noé: Sigurisht që besoj. Besoj tek aftësitë krjuese të shqiptarit, në dhuntinë e tij për t’u ambientuar e për të mbijetuar edhe në kushte ekstreme, besoj tek truri i saj kudo që ndodhet, besoj tek rinia e saj që nuk është vetëm ajo që ka blerë diplomat, por sidomos ajo që është shkolluar me djersë e konkurencë të ndershme, brenda e jashtë vendit. Dëshira më e madhe? Të kthehem në Shqipëri sapo të më krijohen kushtet. Lista e dëshirave të tjera është e gjatë, por unë do të veçoja ëndrrën që të shoh një ditë brigjet e detit dhe ato të liqeneve të mbrojtura prej spekullimeve të paskrupullta që po i shpërfytyrojnë. Nuk dua të shoh më gërryerje ishujsh si ato në Ksamil, rrënime peizazhi prej shitësve të karburanteve në rrugën për Pogradec, ndërtime përbindshash prej çimentoje në buzë të liqenit, ndotjen e Shkumbinit e të Osumit… e, për ta mbyllur, po shpreh atë më sublimen e dëshirave: shqiptarët të bashkuar në një shtet ku mbizotërojnë kombi, familja, morali i pastër dhe merita.

 

* * *

 

Tani, besoj se është momenti, që edhe unë t’ju drejtoj disa pyetje, zoti Thoma Jançe. Dhe po e filloj prej njërës që më duket më e arsyeshmja:

Ju bëni pjesë tek botuesit që së fundi po përpiqen të krijojnë polin e shtypit të pavarur prej partive. Çfarë u është dashur të përballoni?

 

 

Th.Jançe: Të flasesh për pol është pak shpejt, por po mundohemi të krijojmë një hapësirë të lirë shprehjeje. Ne nuk arrijmë të informohemi saktë si shoqeri sepse lajmi është bërë pronë, dhe më keq, mall. E drejta e informimit është një e drejtë themelore në një vend demokratik dhe nëse nuk funksionon kjo kemi si rezultat një manipulim shoqëror me përmasa të frikshme dhe pasoja të rrezikshme, që jo rrallë i kemi parë në Shqipëri. Që shtypi dhe mediat në përgjithësi të jenë një shërbim qytetar i pavarur duhet të kenë mundësi financimi alternative, që nuk varen nga interesat apo humori i mirë apo i keq i partive. Paraja ka bërë deri më sot fuqinë e medias në Shqipëri dhe kjo para nuk vjen nga tregu si shkëmbim të mallit informacion, por vjen nga interesi i përpunimit të manipuluar të këtij malli informacion. Shpesh përpunimi i manipuluar i informacionit krijon përfitime apo konflikte të stisura sipas nevojes së interesave të caktuara. Ne kemi një vizion tejet demokratik mbi shërbimin mediatik sepse besojmë në vlerat e vërteta demokratike. Ne besojmë se një media e lirë dhe korrekte sjell dobi shumë herë më të mëdha edhe se vet një parti politike. Ne i besojmë trios, informacion, kulturë, zhvillim. Sot rruga nëpër të cilën kalon emancipimi i një kombi nuk është vetëm shkollimi, por filtri i medias. Pra, ajo që është dashur të përballojmë është së pari burimi i pastër financiar i pavarur. Së dyti presionet nga konkurrenca e mediave të tjera, por edhe nga segmente të veçanta administrative apo partiake për të të vënë në shërbim të tyre. Përveç këtyre na duhet të formojmë gazetarë me mentalitet të emancipuar, të aftë e të guximshëm, të mprehtë në kapjen e problemeve dhe këndvështrimeve origjinale. Na duhet më shumë se kurrë ndershmëri profesionale. Nuk është e lehtë. Edhe nderi ka filluar të shitet dhe shtrenjtë madje në Shqipëri. Faik Konica na jep shpesh frymëzim në punën tonë.

 

 

 

Sh.S.Noé: Si investitor si ia keni arritur të mos përkuleni?

 

 

Th.Jançe: Eshtë e pamundur të mos përkulesh sot në Shqipëri në fushën e sipërmarrjes private. Pa humbur dinjitetin. Bie dhe ringrihesh përsëri. E them me dhimbje se shpesh jemi gjendur përballë situatash të pakëndshme. Nuk ka barazi trajtimi nga elementë të administratës shtetërore, që shpesh sillen si xhandarë të cilët nuk e shikojnë bisnesin si partner, por si lopë të interesave personale. Ti je viktimë dhe nuk ke ku të ankohesh. Kjo pengon zhvillimin e vendit.

 

 

 

Sh.S.Noé: Dhe si shkrimtar ?

 

 

Th.Jançe: Ah, si shkrimtar! Kam ëndërruar gjithmonë të jem shkrimtar. Nuk mbaj mend qëkur kam nisur të shkruaj e s’kam rreshtur kurrë. Madje them se jam. Jam një shkrimtar virtual, pa vepra. Kam botuar diçka në Itali. Kam një marrëvëshje të re me një shtëpi botuese të rëndësishme italiane, por tepër i tërhequr, duke ripërtypur veten. Mendoj se jeta ime vetë është një vepër artistike. Atë që ka qënë individuale duhet ta bëj në një farë formë artistike publike. Druhem, sepse dua ta jap me forcë thelbin e jetës, dicka që të mbetet. Të shkruarit është komunikim. Të mundesh të komunikosh në mënyrë të bukur dhe të dobishme është fat dhe domosdoshmëri. Eshtë arsye të jetuari.

 

 

Sh.S.Noé: Ju keni shumë projekte, në fusha të ndryshme, mund t’ia zbuloni lexuesit?

 

 

 

Th.Jançe: Endrra ime më e madhe është që të ndryshojë Shqipëria. Më duket habi e madhe pse ende jemi në këtë gjëndje të mjerë. Të gjitha projektet tona, sepse unë nuk jam vetëm, konvertojnë në këtë ëndërr sublime që e shikoj shumë shpejt të realizueshme. Ne jemi kështu sepse këtë nivel edukimi kemi pasur, sepse pjesa më e madhe e elitës, trurit dhe e rinisë së kombit iku. Së pari duhet edukim dhe për këtë bashkë me një grup pune italian po hapim në Tiranë Universitetin Italian diplomat e të cilit do të njihen automatikisht në Itali. Do të jetë një kampus edukimi i modelit më të mirë evropian, që do të fillojë që nga niveli elementar. Jemi të ndërgjegjshëm për nivelin ekzistues të edukimit mësimor ndaj do të bëjmë diçka ndryshe. Kemi nisur gjithashtu polin editorial i cili do të ketë në fokus jo vetëm prurje nga bota, por edhe anasjelltas. Jemi të idesë dhe mbi këtë synojmë, që Shqipëria e ka mbaruar tranzicionin e saj cfilitës. Tani ajo duhet të eksportojë vetveten, produktet e saj më origjinale dhe më të mira. Kjo është e mundshme, dhe duhet të jetë rruga kryesore e zhvillimit.

 

 

 

Sh.S.Noé: Çfarë shpresash ushqeni tek qeveria e re?

 

 

Th.Jançe: Asnjë shpresë. Unë shpresat i ushqej tek njerëzit, tek vetvetja. Qeveria është në detyrë dhe duhet të kryeje detyrën. Nëse nuk e kryen ky popull duhet t’i kërkojë llogari, gjë që nuk ka ditur ta bëjë mirë deri më sot. Qeveria duhet t’i garantoje kushtet e nevojshme popullit të vet. Duhet të garantojë një administratë të aftë dhe efiçente. Duhet të garantojë një sistem drejtësie të normalizuar. Duhet të çrrënjosë korrupsionin. Qeveria duhet të ketë partneritet të ndershëm me biznesin. Ky popull duhet ta përmbysë qeverinë nëse nuk është në shërbim të tij. Vetëm shoqëria civile mund ta zgjidhë këtë problem për të mos lejuar formimin dhe mbizotërimin e klikave mafioze në vend. Deri më sot populli ynë ka qënë i mefshtë. Ka protestuar në mënyrë sporadike dhe për interesa shumë të ngushta personale. Ka njezetë e tre vjet që grabitet e dhunohet sistematikisht. Kjo qeveri që është duhet të reflektojë ndryshe. Shqipëria nuk ka rrugë tjetër.

 

 

 

Sh.S.Noé: Ju dhe qyteti juaj buzë Osumit – një binom i pandashëm. Si duket Berati i sotëm në sytë tuaj?

 

 

Th.Jançe: Absolutisht të pandashëm. S’ka si të jetë ndryshe. Eshtë qytet i veçantë në këmbët e tempullit madhështor të Dodonës antike. Berati ështe një perlë dhe jo vetëm në historinë shqiptare. Eshtë një perlë në agoni. Ekonomikisht në gjunjë. Moralisht i çnderuar. Kulturalisht i masakruar, i vjedhur. I fyer nga mosvëmendja e qeverive qëndrore. I tradhëtuar nga hajdutëria dhe paaftësia e pushteteve lokale. Qyteti më i injoruar i vendit që bie në kontrast të thellë me pasurinë dhe bukurinë e tij mijëvjeçare. Thjesht dhe shkurt, i përdhunuar.

 

Sh.S.Noé: A keni projekte të veçanta për Beratin dhe si shpresoni t’i vini në jetë?

 

 

Th.Jançe: Kemi një projkt shumë të madh në fushën e turizmit. Berati duhet të kthehet në kërthizën e turizmit shqiptar duke ofruar të gjitha cilësitë dhe llojshmëritë. Po punoj dhe synoj ta realizoj shpejt.

 

 

 

 

Sh.S.Noé: Çfarë shohin intelektualët me banim në Shqipëri tek ata të emigruar: një kërcënim të pozicioneve të paraktuara tashmë, një prishje të ekuilibrave?

 

 

 

Th.Jançe: Jo nuk besoj. Kërcënimi i pozicioneve nuk duhet të vijë nga emigranti, por nga niveli i aftësisë. Nuk besoj që ka një garë të tillë. Mendoj se shihet pozitivisht për eksperiencën që sjell. Sot ka shumë emigrantë që kthehen dhe sjellin përvoja tepër pozitive dhe të dobishme, madje kanë filluar edhe të huaj të tjerë të punojnë në Shqipëri. Madje intelektualët në Shqipëri janë në avantazh dhe s’janë sepse me kohë aftësia e tyre matet me letra të kota dhe fallco që rëndom quhen diploma, mastera, doktoratura. Këta janë ushtria e vdekur mendore që i serviret dhe i shërben segmenteve të korruptuara të pushteteve. E shoh pozitive një ndeshje të tillë ku arbitër të jetë aftësia direkte në proces pune dhe rezultate dhe jo letrat e certifikuara më kot apo zarfat e miqve.

 

 

 

 

Sh.S.Noé: Si mund të nxiten ata të kthehen sipas pikëvështrimit tuaj?

 

 

Th.Jançe: Kjo është një pyetje e vështirë. Unë këtu mund të tregoj përvojën time. Jam kthyer vet, me iniciativën time. Nuk kam pasur kurrë një punë shtetërore. E pamundur të çaje. U mora me sipërmarrje private për t’i dhënë zgjidhje ekzistencës time. Përvoja jashtë më krijoi mundesinë e lidhjeve me partnerë të dobishëm. Mendoj se ka disa menyra nxitjeje për të kthyer sidomos njerëzit që sot i nevojiten vendit. E para është krijimi i kushteve të barabarta të garës për punësim. E dyta financim të projekt-planeve të bizneseve që ata sjellin për t’i realizuar në Shqipëri. Por, kushti kryesor është të gjejnë ambientin sa më mikpritës, një administratë ndihmuese dhe të zhdërvjellët, garanci investimesh dhe siguri prone.

 

 

Sh.S.Noé: Ç’qëndrim do të mbajnë intelektualët si ju, deri tani të paangazhar hapur politikisht, ndaj të porsardhurve në pushtet?

 

 

Th.Jançe: Monitorues. T’i jepet besimi i domosdoshëm në kohë për të parë operimin e qeverisë në të gjithë gamën e aktivitetit të saj. Të vihet gishti në plagë gjithmonë. Shqipëria nuk ka më kohë për të humbur. Sot kemi një brez shumë të aftë dhe ky duhet të shfrytëzohet. Unë jam i bindur se ky vend bëhet shumë shpejt. Shqipëria nuk është makinë e rëndë si shtetet e mëdha. Për të mbajtur të lartë standardin e popullit tonë nuk duhet shumë. Resurset tona, aftësitë, dhe gjenialiteti nuk mungojnë. Ajo që mungon është qeveria. Monopolet kanë hyrë kaq thellë sa duhet një vullnet dhe guxim konkret për t’i normalizuar. Dhe kjo gjë bëhet. Edhe një kryeministër i vetëm e bën nëse ka këto atribute. Kemi shumë shëmbuj botërorë. E ka shansin. Mundet. Eshtë vetëm çështje vullneti dhe jo pamundësish që varen nga tjeterkush. Kemi humbur shumë kohë

We Shall Meet in Other Deaths (Shihemi Në Tjetër Vdekje ) / MMD Newswire, Press Release ~ Komunikatë Shtyp nga MMD Newswire për publikimin e autorit Sami Gjoka

  MMD Newswire, Press Release ~ Komunikatë Shtyp nga MMD Newswire  Washington DC (MMD Newswire) – – We Shall Meet in Other Deaths: (ISBN-10:1482501996) After his masterpiece, “Shadows Speak In Riddles”, and the unforgettable poetry collection, “If I Go to … Continue reading

COMUNICATO STAMPA “Il Foglio volante” di febbraio 2014″ / Amerigo Iannacone

Foglio 1-14

COMUNICATO STAMPA

 

*    *    *

 

“Il Foglio volante” di febbraio 2014

 

È pronto il numero di febbraio 2014 del “Foglio volante” e sta per essere spedito agli abbonati. In prima pagina un microracconto di Amerigo Iannacone, “Solitudini”. Vi compaiono poi, oltre alle solite rubriche, testi di Bastiano, Loretta Bonucci, Serena Angela Cucco, Lino Di Stefano, Georges Dumoutiers, Monica Fiorentino, Séamus Heaney, Amerigo Iannacone, Gerardo Vacana.

Ricordiamo che per ricevere regolarmente “Il Foglio volante” in formato cartaceo è necessario abbonarsi. L’abbonamento – che dà diritto a ricevere tre libri omaggio per un prezzo di copertina superiore al costo dell’abbonamento (18 euro) – serve anche a sostenere un mensile letterario e di cultura varia che non ha altre forme di finanziamento. Per ricevere copia saggio, ci si può rivolgere all’indirizzo: fogliovolante@libero.it oppure al numero telefonico 0865.90.99.50.

Riportiamo, qui di seguito, il testo di apertura, un breve testo dalla rubrica “Appunti e spunti – Annotazioni linguistiche” e una poesia di Gerardo Vacana.

 

 

Solitudini

 

Stamattina mi sono alzato alle prime luci dell’alba. Un brutto sogno mi ha fatto svegliare e non ho preso piú sonno. Da quando non mi succedeva di scendere dal letto cosí presto non ricordo. Di solito mi alzo tardi, anche molto tardi.

Da anni, da decenni, la notte mi dedico alla lettura e alla scrittura. Leggo e scrivo la notte perché il giorno ci sono troppe distrazioni. Suonano alla porta, squilla il telefono, rumori che vengono da fuori, la tentazione di alzarsi, magari per andare ad aprire il frigorifero. La notte no. Nessuno ti disturba e non hai scuse. Ma non è solo questo. La notte il cervello lavora in modo diverso, non si deconcentra, non gira a vuoto. Non so perché. Forse è il buio intorno alla luce da tavolo che mi consente di leggere e di scrivere.

Ma stamattina mi sono alzato che il sole ancora non spuntava e sono uscito. Provavo una sorta di accidia, di indolenza, che stonava con la bella giornata serena che si prospettava.

Sono uscito in strada e mi ha sorpreso la vita che ferve la mattina in città. Un formicolio di persone, tutte di fretta. Forse anche la notte c’è gente in giro. Ma io la notte non esco, sono con le mie carte.

Quanta gente. Gente che va, gente che viene. Entro in un bar. Non ricordo da quanto tempo non mi succedeva di entrare una mattina in un bar. Ci sono almeno una quindicina di persone. C’è chi prende un caffè, chi cappuccino e brioche. Uno davanti a me, sembra un camionista, ordina una Vecchia Romagna. Da un televisore situato su una mensola in alto, un giornalista dalla faccia inespressiva e anonima fa la rassegna stampa.

Mi siedo a un tavolino e ordino un caffè. Vorrei conversare con qualcuno, ma non so con chi. Alcuni stanno parlando di calcio: discutono, si accalorano. Sento nomi, calciatori, allenatori, che non conosco. Per quel che riguarda il calcio sono completamente analfabeta.

Rimango almeno un’ora seduto, a sorseggiare il mio caffè. Molti sono entrati e sono usciti. Ma io sono solo. Le sole parole che io ho pronunciato sono “Buongiorno” e “Un caffè” e il solo che si è rivolto a me è il barista, con “Buongiorno” e poi “Prego”, senza nemmeno guardarmi.

Ci sono tante persone. Io non sono solo, sono tremendamente solo. È un mistero come faccia la solitudine a impossessarsi della tua anima. La solitudine non tiene conto della gente, che ti passa davanti, indietro, accanto, sopra: la solitudine si impossessa di te e ti conduce in un mondo misterioso e inquietante. Un mondo dove tutto è niente. Non vivi.

I miei pensieri torneranno a vivere stanotte. Vivranno, si illuderanno di vivere, in un mondo frequentato da fantasmi. Personaggi-fantasmi, come quei sei che vanno in cerca d’autore. C’è Adriano Meis, ci sono Luca Cupiello e Luca Marano, c’è Zeno Cosini, il tenente Giovanni Drogo e tanti altri. Ognuno con la sua solitudine.

 

4.5.12/13.10.12

 

Amerigo Iannacone

 

 

 

Appunti e spunti

Annotazioni linguistiche

di Amerigo Iannacone

 

Rottamazioni linguistiche

 

Il grande rottamatore Renzi, dimenticandosi che viene dalla città che si dice orgogliosa di aver dato i natali al padre della nostra lingua, sta rottamando anche l’italiano a colpi di flexsecurity e job act. “Job act”? Ma job non significa, come si vorrebbe far significare, “lavoro” che in inglese si dice work, bensí “impiego, posto di lavoro, affare, appalto” ed altro.

Il motore di ricerca italiano lanciato l’anno scorso con enfasi dai fondatori del motore Arianna in collaborazione con l’Università degli Studi di Pisa e il Consiglio Nazionale delle Ricerche e realizzato da Tiscali, spiega agli italiani che possono «contribuire ad arricchire il progetto Istella, la grande digital library del sapere comune italiano» (il corsivo è mio). Ecco la grande “innovazione italiana”: si chiama “digital library”. Mica una “biblioteca digitale”! Volete mettere…

 

 

 

La strage del 1° gennaio 2014

 

Sei cadaveri nella mia corte,

la strage piú grande da quando esiste.

Cinque galline morte e una dispersa;

ucciso anche il gallo Bersagliere

(acquistato di recente per dare

un po’ di piacere alle galline

e a me la speranza che qualcuna

chiocciasse e mi allevasse pulcini):

tutti li ha scannati il predatore

piú feroce, la faina.

 

Se penetra in una corte è strage certa.

Solo assetata di sangue, lascia

i cadaveri ghigliottinati

sparsi sul luogo dell’agguato.

Affine al lupo, si comporta

come lui con le pecore e gli altri ovini.

 

Rimpiango la sobrietà della volpe

che prende una gallina alla volta,

ammiro l’orso che si porta via

con dignità una pecora sola.

 

La seconda stalluccia, già pollaio

di zia Lucia quasi centenaria,

è trasformata ora in obitorio:

ospita i corpi esangui,

in attesa di degna sepoltura.

(Scartata con orrore l’ipotesi

di un cassonetto della spazzatura.)

 

Mi restano, a conforto, gli uccelli,

da quest’anno anche storni a non finire,

e le ospiti piú assidue e piú belle:

le tortore.

Ma s’involano tutti al mio apparire!

 

(3 gennaio 2014)

 

Gerardo Vacana

                Gallinaro (FR)

“Syri i së dielës”, vëllimi më i fundit poetik i Lida Lazaj – Xhamo vjen nën siglen e Shtëpisë Botuese “ADA”, me redaktimim e nje tjeter poeti Arqile Gjata.

    “Syri i së  dielës”,  vëllimi më i fundit poetik i Lida Lazaj – Xhamo  vjen nën siglen e Shtëpisë Botuese “ADA”,  me redaktimim e nje tjeter poeti Arqile Gjata.      Imazhe për vëllimin poetik “Sytë e së … Continue reading

Përse të dua? (Duke pritur “Shën Valentini”-in) / nga Drita Lushi

Përse të dua?
(Duke pritur “Shën Valentini”-in)

 

drita

 

              Drita   Lushi

 

 

 

Unë i dua njerzit.
Ndonjëhere i dua më shume se sa më duan, ndonjëherë më shumë se sa e meritojnë.Ani.
Të duash nuk është kurrë keq, të duash i bën mirë vetes, qetësisë, shpirtit,qenies dhe e pret ditën që do lindë, syçelë dhe buzëgaz që s’mbolle ëndrra të trazuara në natën tënde.
Disa njerëz arrin t’i dallosh edhe në mes të një turme të madhe, për mirësinë, disa për dlirësinë apo sinqeritetin, disa per fjalën, disa për humorin, disa për thjeshtësinë.Secili nga ne, mund të shfaqë dukshëm një cilësi pozitive që mund të lërë gjurmë në vëmendjen e të tjerëve.
Mandej disa i simpatizon për mënyrën si shfaqen, disa i do për vlerat dhe atë që arrijnë të transmetojnë tek ty,disa se të bëjnë të ndihesh mirë, disa i do çdo ditë ti kesh afër e në çdo çast,derisa arrin në atë tringëllimën veçante të zemrës,që e degjojmë vetëm ne, ndonse na duket si një këmbanë me ding-dong-et e saj.
Ky është bekim për njeriun!
Te prekësh dorën e dashurisë është e ngrohtë,thua se aty prek shpirtin,syri i saj ka formën e zemrës,e kur ajo shfaqet është si të shohësh rrjedhjen e gjakut në vena e kapilarë të tejdukshëm.
Eshte e pashmangeshme ajo,është e fortë dhe tej parashikimeve tona aq e bukur! Mund ta mbash në pëllëmbë, ta duash dhe ta ruash nën lëkurë çdo ditë,e të mos ia japësh veten mërive apo urrejtjes,lotit apo trishtimit.
Nëse e pranon pashmangshmërisht dashurinë, ke mundur që ëndrrën ta pikturosh tek vetja, e ti të jesh ëndrra,e kjo arrihet duke mos qenë skeptikë e dyshues.
Ashtu sikurse mëson duke studjuar,mëson të duash duke dashur.
Nuk të rëndon të duash çdo çast;
Madje nuk lodhesh as ta mbash me vete dashurinë çdo ditë; Aty në një xhep, si një libër i kuq i dridhshëm që me dig-dong-et e tij, të bën të ndjesh që jeton.
Te dashurohesh është një stinë e sigurt që të jep lumturinë,pa kërkuar në maja të pamundurën,por aty, e thjeshtë, e qeshur, në hapin tënd mjaft të sinkronizosh lëvizjet mes vallëzimit të saj e qenies tënde.
Dashuria nuk ështe lojë, por pranon lojra;
Lojra të bukura si ato me petalet e luledeles kur vajzat e djemte pyesin : “Më do”, “S’më do” derisa arrijmë tek fleta e fundit që mund të na japë buzëqeshjen ose mërzinë( e një loje dashurie)
Arsyet pse e duam një njeri janë tëresisht të dukshme dhe të bindshme për ne, ndryshe nga çasti kur ndihemi të dashuruar;Të jesh i dashuruar, nuk ka arsye.
Përpara se të pyesim, në heshtje apo me zë, partnerin, bashkëshortin apo të dashurin :”Përse më do?”, duhet t’ia bëjmë së pari pyejtjen vetes:
“Përse të dua?”
Unë e di përgjigjen time:“Të dua… sepse të dua”

Gëzuar Dashurinë!

HOMAGE TO PETE SEEGER (Nderim për Pete Seeger) / Poems by Teresinka Pereira

Poems by Teresinka Pereira

teresi10

Teresinka Pereira

 

 

 

HOMAGE TO PETE SEEGER

 

Pete Seeger, official age 93,

well lived and accomplished, truthful and honored.

Pete Seeger, faithful dove with a voice as free

as the ocean, activist, visionary and brave militant,

defender of social justice.

Pete Seeger, steady presence in the struggle against

the reality of injust economic classes

and racial discrimination

in this country of dreamers.

Pete Seeger, poet, singer and life long hero:

peace beats and shines always making futures

in his young heart.

Pete Seeger became immortal

January 28, 2014

“How are we gonna save tomorrow”

without Pete Seeger?

 

 

Nderim për Pete Seeger

 

Pete Seeger, mosha zyrtare 93 vjeç.

Me jetë të mirë dhe i talentuar, i sinqertë dhe i nderuar.

Pete Seeger, pëllumb besnik me një zë si i lirë

si oqeani, aktivist, vizionar, ushtarak trim,

mbrojtës i drejtësisë shoqërore.

Pete Seeger prezencë e qëndrueshme në luftën kundër

realitetit  të padrejtësisë së klasave shoqërore ekonomike

dhe diskriminimit racial

në këtë vend të ëndërrimtarëve.

Pete Seeger, poet, këngëtar dhe hero me jetë të gjatë

Paqja rreh dhe shkëlqen gjithmonë duke krijuar të ardhmet

në zemrën tuaj të re.

Pete Seeger mbetet i pavdekshëm

28 Janar, 2014.

“ Si do të mund ta shpëtojmë të nesërmen

pa Pete Seeger ?

VALENTINE EXPECTATION ( DUKE PRITUR VALENTININ ) / Poems by TERESINKA PEREIRA

Poems by  TERESINKA PEREIRA

 

          teresi10

TERESINKA PEREIRA

 

 

VALENTINE EXPECTATION

The radio and the television

of Toledo, Ohio

have decreed “Snow Alert!”

again today.

We stayed snowed in

with sad eyes behind

the closed window

looking at the white

mountains outside,

and the wind whiling

the snow flakes

on the streets…

I hope that this

VALENTINE day

the traditional chocolate gift

comes very warm and

filled with love!

 

 

 

DUKE PRITUR VALENTININ

Radioja dhe Televizioni

i Toledos, Ohio

dekretuan “Alarm dëbore!”

sot përsëri.

Me sy të trishtuar

prapa dritares së mbyllur rrimë

duke vështruar përjashta

tufanin e dimrit

dhe malet e dëborës në rrugë…

Shpresoj se kjo ditë e Valentinit

me dhuratën tradicionale të çokollatës

vjen e ngrohtë

dhe e mbushur me dashuri.

 

Translation into Albanian by Vangjush Ziko

 

 

 

Njohja me “Kojrrillat”…, sa për fillim! (Analizë e romanit “Kojrrillat” të Fatmir Terziut) / nga Dr. Zejnepe Alili – REXHEPI

  Njohja me “Kojrrillat”…, sa për fillim! (Analizë e romanit “Kojrrillat” të Fatmir Terziut)      nga Dr. Zejnepe Alili – REXHEPI Njohja me kojrrillat…, është histori më vete! Të shkruash mbi to është guxim, sakrificë…, por edhe dhunti do … Continue reading