Abdulla ORIPOV (Uzbekistan)

Abdulla ORIPOV (Uzbekistan)   ЙИЛЛАР АРМОНИ Инсон ўз умрини ўйласа кўп вақт Қийнайди ўзидан ўтган қусурлар. Кимгадир айтилмай қолган бир раҳмат, Кимдандир сўралмай қолган узрлар. Мукаммал кўрмоқчи бўлдик дунёни, Етук бўлолмадик ўзимиз бироқ. О, йиллар армони, йиллар армони, Армон кўрмадим … Continue reading

“Loja e rruazave prej qelqi” – Roman (në dy vëllime) – HERMAN HESE – *Laureat i Çmimit Nobel / Përktheu nga orgjinali: Aristidh Ristani

“Loja e rruazave prej qelqi” – Roman (në dy vëllime)

HERMAN HESE – *Laureat i Çmimit Nobel

Ajo që nënkuptojmë ne sot me fjalën personalitet ndryshon dukshëm nga ajo që nënkuptonin me këtë fjalë biografët dhe historianët e kohërave të hershme. Për ata, dhe sidomos për ato epoka që kanë pasur një prirje të theksuar për biografinë, do të thoshim se duket që thelbi i një personaliteti kërkohej bash në tiparet e tij të kundërta, anormale dhe unike, madje shpesh edhe patologjike, ndërsa ne të sotmit flasim për personalitete të rëndësishme vetëm atëherë kur ndeshim njerëz që, duke lënë mënjanë gjithçka origjinale e të veçantë, kanë arritur të integrohen në mënyrë sa më të përkryer në rendin e përgjithshëm dhe t’i shërbejnë me një përsosuri sa më të madhe një ideali më të lartë se vetja e tyre.

Po ta shqyrtojmë më nga afër këtë çështje, do të zbulojmë se ky ideal njihej qysh në kohët e vjetra: për shembull, figura e “të diturit” ose e “të përsosurit” te kinezët e lashtë, ose ideali sokratik i virtytit, nuk dallohen thuajse fare nga ideali ynë i sotëm, dhe ndonjë institucion i madh shpirtëror, siç ishte, bie fjala, Kisha Romane në epokat e veta më të fuqishme, i ka njohur parime të tilla, dhe disa prej figurave të saj më të spikatura, si për shembull Shën Thoma d’Akuini, na duken, njësoj si skulpturat e lashta greke, sikur përfaqësojnë më fort shëmbëlltyra klasike tipash njerëzorë sesa persona të veçantë. Prapëseprapë, shihet haptazi se në periudhat që i paraprinë reformimit të jetës shpirtërore, reformim që filloi në shekullin e njëzetë dhe për të cilin ne e quajmë veten trashëgimtarë të tij, ai ideal i lashtë e i mirëfilltë qe zhdukur thuajse plotësisht.

Ne habitemi kur në biografitë e atyre kohërave gjejmë të përshkruar gjatë e gjerë, ta zëmë, se sa vëllezër e motra kishte heroi ose çfarë blanash e gjurmësh i patën lënë në shpirt shkëputja nga fëmijëria, puberteti, lufta për t’u bërë i njohur, përpjekjet për të fituar dashurinë. Për ne njerëzit e sotëm s’kanë rëndësi as patologjia e as historia e familjes, nuk na interesojnë as jeta seksuale dhe as tretja e ushqimit ose gjumi i një heroi; nuk na duken si ndonjë gjë kushedi se çfarë as sfondi i tij intelektual dhe as edukimi i tij nëpërmjet studimesh e leximesh të parapëlqyera, e kështu me radhë.

Sipas nesh, hero dhe njeri i denjë për vëmendje të veçantë quhet vetëm ai që natyra dhe edukimi i kanë dhënë mundësi të kridhet thuajse plotësisht në postin e vet hierarkik, por pa e humbur ndërkaq atë shtysën e fortë, të freskët e të admirueshme që përbën aromën dhe vlerën e individit. Dhe, kur lindin konflikte që ia kundërvënë individin hierarkisë, pikërisht këto konflikte i shohim si gur prove për madhështinë e një personaliteti. Sikurse nuk miratojmë rebelin, të cilin dëshirat e pasionet e shtyjnë të shkelë rendin, po ashtu nderojmë kujtimin e viktimave, kujtimin e fatit të tyre me të vërtetë tragjik.

(Hermann Hesse, Laureat i Çmimit Nobel:
“Loja e rruazave prej qelqi”, Titulli i origjinalit:
“Das Glasperlenspiel”, Roman në dy vëllime)

 

Përktheu nga orgjinali: Aristidh Ristani

Poezi nga Mihal Gjergji

Poezi nga Mihal Gjergji   KRONIKË Vdekja ka veshur këpucët e shtetit dhe bredh në Tiranë mes tiranëve Trokas në një zyrë; mbi qemerin e portës tundet kryq i mallkimit -Kush je: filozof, poet, mendimtar? Buza ime ndrydh fjalën, zemra … Continue reading

JETA ËSHTË TEATËR APO TEATRI JETË? / Poezi nga Bardhyl Maliqi

JETA ËSHTË TEATËR APO TEATRI JETË?
 
Jeta është teatër apo teatri jetë?
Ne luajmë role,
aktorënë skenë, aktorë edhe në jetë,
por këtu, lojën me role e lozim vërtet.
 
Muret e teatrit kanë gjithmonë kujtesë,
muret e teatrit kanë sy, zemër, veshë,
ndërgjegje të vrarë,
prej ankthit, tragjedisë,
ndaj rropaten njerëzit
nën shkelmat e policisë!
 
Në këto mure ishin fiksuar mbresat
e sa e sa brezave.
Nuk patet dhimbje kur i rrezuat muret,
ndonjë brejtje ndërgjegje,
duel me vetveten?!
Mos më thoni “Jo”,
brenda jush ka qenë një Makbeth,
sepse edhe ju e keni dashur teatrin,
ashtu si Makbethi mbretin,
por më tepër se Atë,
ju keni dashur dhe doni
paratë dhe pushtetin!…
 
“Trokit e zgjo!” ndërgjegjen e vrarë
personazh shekspirjan,
ti, kokëpalarë!
Buldozjerët, sigurisht, nuk kanë ndërgjegje,
por pas tyre jeni ju të pandërgjegjshmit,
të pamëshirshmit si ata!
 
Por le të pyesim cilindo
aktor, regjizor apo qytetar
A na duhet teatri?
Ç’është ai për ne?
Në këto vite kur skena është kaq e parëndësishme
kur sheshet e qyteteve dhe trualli amëtar,
shiten në ankand
ku tragjeditë e vërteta të jetës marrin jetë,
ky po, është teatri,
teatri i vërtetë!
 
Një gju i policit të bardhë
në qafën e një zezaku në Amerikë,
mjafton,
që botën ta tronditë!
Dhe demokracive false, perçen ua gris!
Vallë janë teatër
Ca galeri, qofshin të veshura me pellush ngjyrë ari
ca ballkone në holle teatrore,
anekse të ndotura skene,
zëra të mirë-llustruar aktorësh.
 
Apo e kundërta,
diçka që mund të ketë dukje të ndryshme:
kabina të zeza, njollosur prej baltës e gjakut,
me një tufë trupash lakuriq e të dalësh mendsh,
brenda zgafellash të errrëta, pa lëvizje.
Ç’mundet ai të na thotë?
 
Gjithçka!
 
Teatri mund të na thotë gjithçka.
Shikoni “Prometeun e mbërthyer” të Eskilit
të bindeni si jetojnë zotat në qiell,
dhe si të burgosurit lëngojnë
si Prometeu i mbërthyer në shkëmb,
atje larg në Skithi,
apo të tjerët nëpër shpella të harruara nën dhe,
dhe si pasioni mund të na ngrejë lart,
dhe si dashuria mund të na shkatërrojë,
dhe se si askush nuk ka nevojë
për njeriun e mirë në këtë botë!
 
Dhe si dredhia sundon,
dhe si njerëzit jetojnë në apartamente,
ndërsa fëmijët shtrëngohen nëpër kampe refugjatësh,
prej Sadamit apo Alkaedës
në Irak apo në Siri
dhe si të gjithë ata ukthyen prej shkretëtirës,
dhe si ditë pas dite
jemi të detyruar të ndahemi prej të dashurve,
qoftë edhe prej një vrasësi bastard,
që quhet Covit 19…
Më ndje Ofeli
edhe ti Hamlet!
 
Teatri i thotë të gjitha.
 
Teatri gjithnjë ka qenë, e do mbesë përgjithmonë,
në ngrehinën e vjetër
apo në kullën e re.
 
Dhe tani, në këto dekadat e fundit,
është veçanërisht i nevojshëm,
sepse nëse i hidhni një sy gjithë arteve publike,
menjëherë mund të dalloni
se vetëm teatri na kalon një fjalë gojë më gojë,
një shikim sy më sy,
një gjest dorë më dorë,
e trup më trup.
Por distanca dy metërshe
dhe maskat në fytyrë
dhe dorezat plastike
s’të shkaktojnë asnjë emocion!
 
Por nuk ka nevojë për ndërmjetës,
për shkes apo ndërmjetësi,
që të veprojë mes qenieve njerëzore,
Ai nuk i përket as jugut apo veriut,
as lindjes, apo perëndimit
Jo, ai është vetë esenca e dritës,
shkëlqimtar në katër anët e botës,
menjëherë i dallueshëm nga çdokush,
miqësor apo armiqsor, qoftë ndaj tij.
 
Ne na duhen qeniet diverse
ndaj kemi nevojë që teatri të mbesë i ndryshëm,
ne kemi nevojë për teatër të shumë llojeve,
siç kemi nevojë për ylberët shumëngjyrësh
me të gjithë spektrin e dritës!
 
Ende, mendoj se mes gjithë formave
zhanreve dhe trajtave të mundshme të teatrit,
format e tij arkaike,
do të jenë më të kërkuarat.
 
Ndaj na duhej teatri ashtu si ishte.
 
Ra flaka në Noter Dame
dhe Parisi mund të ngnente një katedrale të re.
Por jo,
i duhej ajo që përshkruante Hygoi,
më e vlerëshmja mbi dhe!
 
Teatri i formave rituale
nuk duhet kundërvënë artificialisht
me atë të kombeve të “qytetëruara”.
Kultura shekullare,
tashmë, po bëhet gjithmë e më shumë e mashkullorizuar,
i ashtuquajturi “informacion kulturor”
pak e nga pak po zëvendëson
e shtyn jashtë njësitë e thjeshta,
ashtu si edhe shpresat tona
për t’i ndeshur ato një ditë.
 
Por unë tani shoh qartë:
teatri po i hap kanatet e dyerve të veta.
Hyrje e lirë për të gjithë e gjithëkënd.
 
Në dreq me gjithë pajisje e kompjutera
Veç shko në teatër,
pushto gjithë rreshtat e sallës dhe galerive,
dëgjo fjalën dhe shih figurat e gjalla!
Teatri është para teje,
mos e neglizho dhe mos humb rastin
për të qenë pjesë e tij,
ndoshta është mundësia më e vyer,
që ndajmë së bashku
në jetët tona boshe e të ngutura.
 
Ne kemi nevojë për çdo formë teatri!
 
Por ka vetëm një teatër,
që padyshim nuk i nevojitet askujt
E kam fjalën për teatrin e lojrave politike,
një teatër çarqesh për minj,
një teatër politikanësh bastardë,
një teatër prostitutash politike.
 
Ajo që padyshim nuk na nevojitet
është një teatër terrori të përditshëm
individual apo kolektiv,
ajo që nuk na nevojitet
është një teatër me kufoma e gjak nëpër rrugë e sheshe,
në kyeqytete e provinca,
një teatër qesharak përplasjesh
mes besimesh fetare apo racore
dhe luftra grupesh etnike!
 
Por edhe tani,
pas fjalëve premtuese
për teatrin e ri,
mos mendoni se nuk fshihen gjëma të medha;
se mbi gjëma të vogla ju shkelni përditë,
naziskinë,
krishtkryqëzues,
jezuitë!
 
Ju gjëmen e madhe e bëtë
duke rrafshuar memorjen tonë.
duke na i prerë nervat me brisk,
duke na i ngurosur skeletet në beton!
 
Por edhe vrasësit e Rozafës
ishin më njerëzorë se ju,
se ja lanë gjirin jashtë,
që të mëkonte birin e vetëm,
më dëgjon,
mëndjehu!
 
Teatro të rinj mund të ngrihen,
por ato do jenë pa veshë,
me kujtesën e ngurosur
në vdekjen që quhet
hekurbeton!
Naim, Sandër,
Kadri më dëgjon?!
 
Me Margaritën dhe Tinkën jemi takuar më shpesh,
kemi pirë kafe, jemi parë sy më sy
herë si aktorë dhe si spektatore të tjera herë,
këtu në tatrin tonë nën qiell të hapur,
në Butrintin e lashtë,
në Jug,
në Kaoni!
 
Timo, Agimi e Vangjush Furxhi,
luftëtarë të mosprishjes,
e kuptojmë brengën tuaj,
por ne kërkojmë një Teatër të Ri!
 
Ne jemi më shumë, ne duam mjedise, salla, rekuzitë
që duam hapsira, por edhe siguri,
ashtu si zogjtë ne e duam fluturimin,
jo në gërmadha, por në qiej me dritë,
ndaj na quajnë Robert Ndrenikë,
Ema Andrea,
Luftëtar Paja,
Viktor dhe Vasilikë,…
Ne jemi më shumë,
më tepër se ju që mblidhni turmën në sheshe
me furka politike që s’mbahen dot në këmbë,
me tufa peticionesh,
ashtu si një gazetar qesharak nëpër ekrane,
me pantallona nëpër këmbë!
 
O zot, as dje, as sot,
mos e pafshim këtë skenë idiote,
oxhakun e vjetër, ku sorrat kërkëllijnë,
ullukët e lagësht, ku enden salamandra
dhe krimbat petashuqë, që vetveten përtërijnë!
 
Spiro Duni,
Hotel Ballkan, apo te Kafeneja e magjistricavem poshtë pallatit 176-të
Ai atje pin, bashkë me kopracin dhe Arturo Uinë….
Apo të pyesim Leka Bungon më mirë_
 
Para jush kam recituar
“Përse mendohen këto male”,
kur isha ende femijë.
Dhe më kujtohet fare mirë
Muri i katërt,që ishit ju:
Aktorët e Mëdhenj dhe populli në sallë!
Natyrisht ishte edhe Juliana,
shoqka ime e bankës, 15 vjeçare.
Dhe një zë që tha:
“Ke shkuar dëm, mor djalë,
në aktrim shkëlqen,
por pse nuk ndoqe këtë rrugë, vallë!”
 
Dhe mua m’u kujtua
hungërima e shokut të tim eti,
kur shkova në konkursin e pikturës
që më tha: “I shokut X je ti?!
Po i shokut tuaj, të kemi pritur në shtëpi…!
“Po ç’ke ndër mend të bëhesh,
bojaxhi në komunale!
Mos të gënjen mendja, vallë?!”
 
Përfundimisht shkova për gjuhë ruse,
qefprishur se s’do të bëhesh piktor,
aktor apo poet;
megjithëse me Rusinë
qemë prishur këtu e dhjetë vjet!
Por babai gjëmonte “Mëso!”,
Ai kërkonte që unë të realizoja
“ëndërrën” e tij të gremisur,
por a ishte e mundur vallë?!
 
Prindër, lejoni fëmijët të bëhen vetvetja,
ashtu rriten më shpejt
dhe shkojnë më larg!
Nuk hallakten në ish teatrin,
si aktorët e patalentuar
në prapaskenë apo nëpër shkallë!
Tani vonë më kujtohet një rast
me aktorin Rikard Ljarja
të ulur në sallë.
I thashë me shaka, si mik familjar,
Rikard, do të shkoj unë në skenë!
Mund të shkosh, më tha,
kur ke qenë nxënës
unë të kam dëgjuar në sallë!
 
U habita,
atëherë s’e njihja.
Ndaj u trishtova shumë tani që iku,
më duket se vdiq si fillërojtësi në mal.
“Apo jo Marjeta, gruaja e tij shpirtbukur,
a më dëgjon, mua vallë?!”
 
Sa e sa emocione
kemi përjetuar në këtë shesh, që lëngon
nën gërmadha dramash e tragjedish në lëvizje,
jeta është e bukur, por ju, bojënxirës,
e ngjyrosët në të zezë,
e ngjyrosët ndryshe!
Mavija juaj
është motra e muzgut dhe e natës!
 
Ndaj jashtë prej meje,
në theqafje,
në Lakuriqstan e keni vendin,
bashkë me urithët dhe minjtë,
që s’lindin dot heronj,
se u dhembin pëqinjtë!
 
 
 
Bardhyl Maliqi

Rajashree Mohapatra (India)

  Born in Odisha in India received her masters degree in ‘History’ and ‘Journalism and Mass Communication from Utkal University. She is a teacher by profession. Being a post graduate in Environmental Education and Industrial Waste Management, from Sambalpur University, … Continue reading

Stoianka Boianova (Bulgaria)

  Master’s degree in Physics from the Plovdiv University. Chief Expert at the Bulgarian Institute of Metrology, Sofia. Author of twelve books: poetry, novel, collection of short stories, published in Bulgaria. Co-author of a bilingual haiku book, published in India. … Continue reading

Minko Tanev (Bulgaria)

  Lecturer of Bulgarian language for foreign students – Medical University, Plovdiv. Author of 6 books of poetry, published in Bulgaria. Co-author of a bilingual haiku book, published in India. Participated in anthologies and editions in Japan, Philippines, India, China, … Continue reading