Krishna Prasai (Nepal)

Krishna Prasai (Nepal)   President, Jara Foundation Poet, Travel Writer, Storywriter Email: krishnaprasai2013@gmail.com Phone: 00977-9851033283 A postgraduate in Nepali Literature and Sociology   Krishna Prasai made his debut in writing in 1975 with the publication of his poems in Jhapa-based … Continue reading

Bhaskaranand Jha Bhaskar’s “Soothing Serenades: Straight from the Heart” : A Healing Balm to a Bruised Heart / Review by Paayol Lalwani

Soothing Serenades: Straight from the Heart: A Healing Balm to a Bruised Heart

Bhaskaranand Jha Bhaskar’s “Soothing Serenades: Straight from the Heart” is one of the memorable and wonderful love centric anthologies of contemporary times. Bhaskaranand Jha Bhaskar is a well-known trilingual poet (Maithili, Hindi and English), short story writer, critic and reviewer. Regularly published in various national and international magazines, both printed and online he has to his credit  two collections of poems in English: Soothing Serenades: Straight From  the Heart (2018) and Two Indias and Other Poems (2019). One of his poems on Nelson Mandela is included in the academic syllabus prescribed for the school students of Philippines.

As for Soothing Serenades: Straight from the Heart , I find this entire experience of reviewing this literary work very overwhelming. At the same time extremely honored as it opened a vista for me to this beautiful and novel Bhaskarland. I read the foreword and the first one by Sir Amarnath  Jha  really got me hooked and as I started reading the poems I could relate word by word with his review. The poems by Bhaskar sir are verbal treats. He is a man of word so to speak.

What I especially like about the collection of poems is it considers the readers and it is a step by step guide to unravel the greatest myth and mystery that is love. The first poem is invocation of goddess of love moving on to love presented as an emotion as perceived by the commoners and then a critical interpretation of love which shows a perfect balance of twisted beliefs about love effortlessly brought into focus by soft reminder of its ethos. He invokes:

“O Opulent Love!

Muse of hearts

As divine as Christ

Come and heal the global wound

Of violence, lusts and all ailments of hearts

With comforting and curing touch of divinity

And replete the world with your resplendent grandeur!”

  (To Goddess Of Love!)

How remarkable is the transition from an intellectual discourse on love to making it a mouthpiece of a loon of a lover swooning to charms of love becoming a prison to his dreams yet thriving in the mirage of a Vernal Breeze :

“Like a vernal wind

You gently caress me

From afar

My verse begins to sing

And my heart

Soars up high and higher

On the wings of joy

For I feel you 

All around me

With a bounty of love

Coming all the way

With the fresh gentle breeze..! (Vernal Breeze)”

Heart wrenching is personification of the elusive love which still spreads its Waft of Fragrance for all and sundry. As a reader I feel elevated upon reading the pining of a mortal for showers of love flowing smoothly from the pen of the creator as flawless as a piece of music.

“The invisible footprints 

Of silent love

Visibly etched out in heart

Are quite indelible

For the time 

To obliterate them

As the beautiful humming vibes 

Oscillate romantically

Between the obstinate thoughts

And undying feeling 

For my ‘her’

With unflinching faith

In eternity of LOVE I have.” (Waft of Fragrance)

Priceless in this collection of staggering 62 poesy is a sub group of poems where heart muses and throbs in love with the idea of love. What I find most intriguing in this collection is the poet’s mastery over words. Not a single case of exaggeration but a perfect amalgamation of emotions and expressions. What is amazing is myriad reflections as if from a broken glass of different thoughts on the chosen theme .It has freshness of youthful passion and at the same time worldly wisdom. Definitely these are poems for the common man leaving an aftertaste of something intangible brought alive to your senses by skillful imagery.

Bhaskaranand Jha Bhaskar

In the Foreword, Dr Amarnath Jha rightly encapsulates:

“The poems are rich in the use of figurative language. The figures, such as simile, metaphor, personification, alliteration, paradox, apostrophe, metonymy, allusion etc. have been frequently used. The linguistic devices of polysemy (e.g. ‘The flood of tears tears the heart’ in “Sometimes I Feel” (No.43)) and functional shifts have also been applied very significantly. One poem is entitled “Semantic Fiasco” (No. 41). The cohesive devices used in the individual poems make them stitched together in the overall framework of the volume for the sake of coherence.”

To sum up. Soothing Serenades: Straight from the Heart is a healing balm to a bruised heart. The book is available in amazon.com. I wish this book should be in your must-grab-now list. Just go and grab it at the earliest.

– Paayol Lalwani

Paayol Lalwani is a teacher, poet and reviewer, noted for her passion for poetry .

Koncepti i lirisë dhe patriotizmit në këndvështrimin e autorit Mihal Kalia në studimin monografik “Përqasje e çoroditur”  / Nga: MSc. Albert HABAZAJ

Koncepti i lirisë dhe patriotizmit në këndvështrimin e autorit Mihal Kalia në studimin monografik Përqasje e çoroditur 

Për ju, miq të Librit, të Bibliotekës dhe të Autorit jemi falënderues, sepse këtë ditë, që natyrshëm  e keni aq të çmuar, po na e falni mirësisht për të marrë dhe dhënë mesazhe qytetare të kulturës letrare, këtu, në tempullin e dijes të Qytetit të Flamurit, Shqipërisë Jugperëndimore e më gjerë, në Universitetin “Ismail Qemali”, Vlorë, i kësaj Vlore me histori e kulturë, që është qyteti i dytë me universitetin më të madh në Shqipëri.

Pikërisht këtu, në Sallën e Madhe “Rilindja” të Universitetit tonë po realizojmë përurimin e librit “Përqasje e çoroditur”, dhuratë nga mendimi i kualifikuar dhe shpirti bujar i autorit Mihal Kalia. Sa nisëm kështu një punë të mirë, të bukur e të dobishme në funksion të edukimit, në shërbim të plotësimit me kulturë letrare, artistike dhe estetike, për një Vlorë, Shqipëri dhe shoqëri më qytetare, jo vetëm në fushën e letrave.

Studimi monografik i “Përqasje e çoroditur” i kritikut Mihal Kalia është një punim shkencor i thellë, për të cilin autori është marrë gjatë dhe në mënyrë krahasuese, sidomos për autorët më në zë të Letërsisë shqipe, duke vënë në peshore të mendimit të tij këndvështrimet e emrave të njohur apo artikujshkruesve tentues për të shprehur diçka në fushën e gjuhës, gjuhësisë/ filologjisë dhe letërsisë. Në një libër voluminoz prej 560 faqesh, me 28 shkrime (pa hyrjen në krye të veprës) vërejmë unitetin formë – përmbajtje, për çfarë autori trajton si zotim parësor intelektual nga veprat e letërsisë artistike si dhe teoria, mjeshtëria e të shkruarit, kritikat letrare, pa e nënvleftësuar, pa patur synim parësor historinë e letërsisë, biografinë e shkrimtarëve, por vlerat kulurore artistike në dobi të kombit, veçmas nëpërmjet kritikës letrare me standardet që ka kjo displinë shkencore, pa vegjetuar në akuarium si peshqit, monotonisht…

Autori Mihal Kalia, pasi notoi e notoi, qysh nga viti 1993 në Detin e Kritikës letrare, sot po hedh spirancën e anijes së tij të bardhë studimore në limanin e Universitetit “Ismail Qemali”, Vlorë, mbushur autorë, miq, pegagogë, studentë, dashamirës të letrave shqipe, edhe pse shqota ende rreh keq brigjet e Shkrimit e Leximit…

Kemi fatin e mirë, se nga profili i autorit Mihal Kalia shohim personalitetin e një mësuesi veteran, shembullor në mësimdhënie për gati një gjysëm shekulli, të kompletuar në arsim dhe kulturë; shohim kritikun e plotësuar, të talentuar në interpretim, të cilët Vlorës historikisht i janë numëruar me gishta dhe sot, ose nuk janë më fizikisht, ose kanë kaluar në jetë pasive përsa i përket kritikës dhe interpretimit të letërsisë shqipe dhe autorëve shqiptarë; shohim veprimtarin e duhur dhe në fushën e shkrimeve nëpërmjet korespodencës me shtypin, duke qenë aktiv me artikujt teorikë, origjinal dhe i prerë në opinionet e komentet e tij apo polemikat në gazetat qendrore etj. Pohojmë fatkeqësisht, se nga fundi i viteve ’90 të shekullit të kaluar e deri më sot letërsia shqiptare ka shfaqur edhe problemet e saj. Kush ka guximin t’i shohë dhe t’i artikulojë, si autori Mihal Kalia, e pranon me dhimbje këtë fakt dhe falë mundësive intelektule që zotëron, po e jep konkretisht ndihmesën e tij. Është pranuar dhe nga kritika, që kjo letërsi, të paktën brenda kufijve të Republikës së Shqipërisë, në shumë pak raste e tejkaloi vetveten dhe shpesh letërsia e mirë hëngri nga dhjami i vjetër. Edhe pse ndonjë autor shkruan më i shpenguar, në këto vite ndodhi ajo që ndoshta si fenomen ka ngjarë rreth viteve ’30-’40. Dikush shkruan drithirambe dhe nuk do të pranojë realitetin e përditshëm; dikush sikur zhytet në të përditshmen pa vizion. Ka edhe disa autorë të rinj që sollën apo eksperimetojnë të sjellin forma e trajtime të reja.

Në shkencën e bibliotekonomisë flitet për klasifikim hierarkik dhe me hierarki numerike reflektohet hierarkia e koncepteve. Autori Mihal Kalia pasqyron çështje të rëndësishme në gjuhën dhe letërsinë shqipe nëpërmjet shkrimeve të përzgjedhur që, siç shprehet ai, edhe pse në kohë të ndryshme, përfshirë edhe atë të regjimit socialist, kanë të përbashkët frymën polemizuese me autorë dhe  institucione kulturore-edukative, lidhur me qëndrimin dhe vlerësimin e figurave të spikatura të letërsisë shqiptare, drejtimeve letrare, raporteve me historinë dhe gjuhën shqipe, me traditën  letrare dhe, çka është më e rëndësishmja, me Njeriun, bërthamën e shoqërisë që, nëse sot kemi arritur këtë shkallë emancipimi dhe ndërveprimi, kjo, falë luftës dhe përpjekjeve të vazhdueshme të Tij për t’u evidentuar si faktor dhe aktor substancial i  ekzistencës, besimplotë në ngadhënjimin e pritshmërive.

Në hierarkinë vertikale  dhe horizontale të vlerave, të dhjetë fushat e dijes janë në funksion të një jetese më të mirë të njeriut, familjes, atdheut konkret, të vërtetë; kuptueshmërisht në dobi të shoqërisë. Ato zhvillohen e pasurohen që ne të përparojmë duke u përmirësuar, që të kemi të mira materiale në jetën qytetare, të pasurojmë shpirtin me kulturën materiale dhe jomateriale, këtë shpirtërore, ku letërsia ka peshën e saj specifike. Kritiku Mihal Kalia, ndërkohë një qytetar korrekt dhe punëtor i mirë i fjalës së bekuar është serioz, këmbëngulës, i drejtë e dinjitoz në shkrimtarinë e tij, në këtë kohë të të turbullt, të shushatur, të çoroditur, me përqasjet e tij të karakterit debatues në funksion të së vërtetës së botës letrare thotë guximshëm në ballaqim shumë kurajoz: “Unë jam këtu. I tëri dhe i bëri. Ky jam unë! Ju ku jeni? Kush jeni? Cilën fytyrë letrare tuajën të besojmë, xhanëm? Dua t’ju shikoj fytyrën letrare dhe shkencore të fushës, more penëxhinj, sepse unë jam një ndër ata penëtarë, që nuk e turpëroj profesionin dhe dhuntinë e virtytshme që më ka falur natyra.

Pena e Mihal Kalisë nuk ka si qëllim analizën e veprave letrare, as të autorëve të tyre, edhe pse atë e kryen lartësisht sipas standardeve dhe vlerave të shfaqura në tekstin përkatës; synim ka përballjen me disa gjykime cungale, gjymtake për autorët më në zë të letërsisë sonë. Autori trajton 12 ndër autorët më të njohur të letrave shqipe, që nga Naim Frashëri, Pashko Vasa, Ndre Mjeda, Millosh Gjergj Nikolla-Migjeni, Faik Konica, Lasgush Poradeci, Ali Asllani, Dritëro Agolli, Ismail Kadare, Kryeakademiku i Kosovës – Rexhep Qose, Daut Gumeni- rrezëllitës lirie, diamantini i fjalës Ylli Polovina, gjuhëtarë të lartë si Gjovalin Shkurtaj, Rami Memushaj, Ali Dhrimo etj. Duke marrë në shqyrtim dhe katër autorë vlonjatë, pikërisht poetët Hiqmet Mehmetaj, Albert Habazaj, Luto Lamçe dhe romancierin Leka Skëndaj, ky tekst i autorit Mihal Kalia ka vlera të veçanta njohëse dhe emancipuese për letërsinë në qytetin e Vlorës, pasi veçse dëshmon provën identitare dhe natyrshëm imponuese të penës së tyre dhe frymëmarrjen letrare pastërtisht origjinale, deri më sot nuk është trajtuar nga asnjë kritik i nivelit lokal apo i rangut kombëtar. Në emër të të katërve, si dhe në emër të poetëve dhe shkrimtarëve dhe artistëve të qytetit: MIHAL KALIA FALEMINDERIT! MIRËNJOHJE! Autori ëshët qytetar, njeri i lirë, jo rob i natyrës. Si çdo njeri flet, por më tutje, falë dëshirës, vullnetit, guximit dhe diturisë që zotëron, shkruan edhe për filozofinë, politikën, sportin etj., por unë nuk mund të flas dot për mendimin filozofik të Mihal Kalisë. Të mos harrojmë se autori i këtij libri radhitet në krahun e optimistëve dhe shkruan me dritë shprese e besimi, edhe pse është një luftëtar i pamëshirshëm i ditirambeve lajkatare nga do që vijnë e për këdo emër të përveçëm të letrave shqipe pa veçuar as Kadarenë, Konicën etj. Ky libër nuk është një studim për studim, por një punim shkencor i mirëfilltë, që kërkon kohë e përqëndrim vëmendjeje për ta lexuar, kuptuar e reflektuar jo vetëm letrarisht, pse jo për të formuar reflekse letrare letrarët e tij, sidomos nxënësit e shkollave të mesme dhe studentët e departamenteve të Gjuhës Shqipe dhe Letërsisë. Koha nuk më lejon të bëj panoramën e librit, por kam bindjen që, të paktën për të shumëpërfolurën poezi “Pashallarët e kuq”, që është gati e papërfillshme në Opusin e të madhit Kadare, studiuesi Mihal Kalia ka bërë një vështrim mbushmendës, gati shterues të pakundërshtueshëm.  Në një shkrim tjetër, Kalia na thotë se Pashko Vasa vetëm me 72 vargjet e të famshmes poezi “O moj Shqypni” jo vetëm që ka siguruar një vend të merituar  në historinë e letërsisë shqiptare, por është sipër, në apogjeun e letërsisë shqiptare, sepse kjo poezi kushtrim është një aureolë e kurorës me vlerat më të spikatura të kësaj poezie. Dhe ne, logjikisht, njëmendjesohemi me deduksionin shkencor të autorit.

Ndërkohë shqetësimet e autorit janë se çfarë po ndodh me interpretimet “e reja” të veprave letrare të traditës? Shkrimet lënë gjurmë, sidomos tek brezi i ri, po çfarë gjurmësh se ky brez mund të jetë dhe ndoshta i paformuar, ndoshta i painformuar si duhet. Ndaj autori thekson: “Ka një çoroditje në përqasjen e re të asaj prodhimtarie letrare të periudhës së socializmit, ndaj së cilës nuk  funksionon dot mekanizmi i bjerrjes së vlerave artistike, duke ua  citosur ato parimeve të një tjetërsoji realiteti, që do të mbartte në vetvete sa tragjedi dhe dhimbje, siç mund të shkaktojë rrjepja, shqitja e lëkurës prej trupit të shëndetshëm, aq edhe  komedi, kur mbështjell një trup të skeletosur për shndërrimin e shëmbëlltyrës” (f. 6). Vërtet liria e fjalës, e shkrimit, e shprehjes, janë themel i demokracisë, çelës i gëzimit të shumë të drejtave të tjera të njeriut, se liria është jetë dhe jeta liri, por jo liri pa kufi, sepse pa kufi ligjorë e moralë, shoqëria dëmtohet,  shpërfytyrohet, shëmtohet, prishet, sepse liria pa kufi e fjalës, shkrimit e shprehjes na sjell imazhin e demonit  të së keqes, që mirësinë e bën keqësi.  Jo thjesht si studiues me merakun e mësimdhënësit, por shqetësimi kryesor i intelektualit qytetar Mihal Kalia është edukimi i brezit të ri, shkolla jonë, shëndeti fisnik i saj, prandaj i bie kambanës së fjalës së shkruar të lëshojë kushtrimin sepse tejduket më e keqja, qoftë larg e mos ndodhtë, pasi artikujgatuesit e paplotësuar: “Të shenduar prej rrethanave trallisëse, ushqejnë ngasjen për t’u shtrirë edhe më gjerë, të gërvishtin e ciflosin historinë, gjuhën, kulturën, traditat e shkëlqyera në çdo kohë e në çdo fushë të jetës, të krijuara këto me shumë mund, gjak e sakrifica, si emblemë e identitetit tonë kombëtar” (f. 6). Dhe na kujton kryerilindasin tonë, mësuesin e ndritur, bilbilin e gjuhës shqipe, Poetin Kombëtar Naim Frashërin, që thoshte “Një komb, ç’vleftë t’i vërë vetes, atë i vënë dhe të tjerët”. Kalia është i kthjellët në argumentet bindëse, që sjell, kur shtjellon sesi Naimi u bë simbol i gjallë i atdheut dhe lirisë, sepse “përdori metodën krijuese në funksion të qëllimit dhe ai ishte i karakterit kombëtar” (f. 156). Autori është trim i fjalës dhe nuk ua përton shkronjëzinjve të llojit [shih në tekst] M. Aleksi, K. Ujkaj, B. Cengu, A. Stefani, S. H. apo dhe të tipit [shih në tekst] P. Kulla e B. Beci, paçka se i pari është figurë e njohur e humorit shqiptar apo tjetri akademik, profesor i Gramatikës  së Gjuhës Shqipe. Ai nuk “kursen” as emra të tjerë të dëgjuar dhe shumë të respektuar të penës shqiptare si [shih në tekst] M. Zeqo, apo N. Jorgaqi, kur ata gabojnë, shkasin në mendimin kritik që bëjnë si qoka për njëri-tjetrin apo të preferuarit e interesit të vockël. I vlerëson për vlerat universale  në të shumtën e rasteve në fushën e studimeve letrare, të estetikës, kulturologjisë, për vargun apo prozën elegante, por nuk i ngre dot, siç mendon ai, të pavërtetët e tyre. Autori nderon fytyrën, nderon fjalën. E ka të shenjtë fjalën. Nderi i fjalës është thesar. Me këtë shqetësim, kërkon të dijë sa fytyra ka x zotni i nderuar që ka uzurpuar mediat, shtëpitë botuese, televizionet? Cilin Moikom apo Nasho të besojmë? Nderimi dhe çnderimi, fjala dhe llafet janë fushëbeteja e studiuesit.

Ai nuk i duron dot dhe nuk i fal gjithologët jo profesionistë, servilët, konformistët, magazinierët e llafeve pa inventar, sahanlëpirësit për një dekoratë të pamerituar varake. Atë e shqetëson shumë fakti që vargjet e Nolit të madh “Ti, Halim, që s’di këndim/ shko ministër në arsim janë ende realitet i hidhur e dëshpërues në organigramën e strukturës sonë vertikale dhe horizontale.

Falë ushtrimit të profesionit të bukur e të vështirë të mësuesit, metodistit, përvojës së gjatë në arsim dhe inspektimin e shkollave në fushën ku u arsimua e dha mësim, nëpërmjet këtij teksti autori synon të ndihmojë nxënësit e studentët në formimin e tyre, sepse libri ka vlera pedagogjike-arsimore dhe përbën një model edukimi për t’u ndjekur, sepse mendimet e autorit janë të rëndësishme për fushën që trajton, sepse është e dukshme ndihmesa që ai jep për shkollën, mësuesit dhe nxënësit. Kuptohet që gjuha e autorit në tekst është gjuha e specialistit të fushës, gjuhë e nivelit akademik dhe mund të jetë literaturë e duhur për edukimin shkollor dhe universitar të nxënësve të shkollave të mesme dhe studentëve të Departamentit të Gjuhës Shqipe dhe Letërsisë në Fakultetin e Shkencave Humane të paktën në Universitetin “Ismail Qemali”, Vlorë.

 

Nga: MSc. Albert HABAZAJ / përgjegjës i Bibliotekës Shkencore “Nermin Vlora Falaschi”, Universiteti “Ismail Qemali”, Vlorë

Universiteti “Ismail Qemali”, Vlorë, Albania, 08.01.2020

MES SHKALLMIMIT E VETËMOHIMIT: Linditë Ramushi-Dushku: “ EVA, njëra nga ato” (roman) / Nga: Mehmetali Rexhepi

MES SHKALLMIMIT E VETËMOHIMIT

Linditë Ramushi-Dushku: “ EVA, njëra nga ato” (roman); SHB “Beqir Musliu”; Gjilan,2019

Botuar nga SHB”Beqir Musliu” në Gjilan, më 2019, me editor Sabit Rrustemin dhe redaktore Orjona Tresa, doli për lexuesit e prozës artistike romani i autores së re Linditë Ramushi-Dushku, “Eva, njëra nga ato.”

“Kjo nuk ishte bota e saj…” Me fjali të tillë pohuese e fillon romanin Linditë Ramushi -Dushku, i titulluar “Eva, njëra nga ato.” Hyrja ose prologu i kësaj proze, paralajmëron hyrje në atmosferën e dhunës e të trazimeve të femrës, të njërës nga ato femra e emërtuar Eva… Eva një emër simbol mitik i ngrënies së mollës, të mëkatit të ndaluar; një emër aq i përfolur deri në bashkëkohësi. Arsyet e autores për një emërtim të këtillë mund të jenë simbolike… Në të vërtetë, Eva është krye-personazhi i dyzuar i kësaj proze…Të gjitha ndodhitë, ngjarjet, gjëma e përdhunimit, kujtesa, trishtimi, ankthi, kahet e drejtimit të jetës me plagë shpirti, jepen të lidhura përmes dy linjave, të cilat e përshkojnë tej e mbanë subjektin e romanit. Epiqendra që i mbështjell të gjitha fijet, pamjet, zgjerimin e tkurrjen e tyre është Eva, njëra nga femrat shqiptare e mjedisit dhe periudhës kohore të ngjarjeve të Luftës Çlirimtare…
Duket se autorja e ndjeu me mendje e me rrahjet e pulsit të shpeshtuar të zemrës, që të gjente mënyra e trajta për shkarkimin e peshës së borxhit që kishte, për kategorinë e femrës sonë të përdhunuar; të përdhunuar aq vrazhdë e mizorisht!… Andaj, asaj sikur iu lehtësua frymëmarrja, një lloj çlirimi nga barra në shpirt, për prurjen e një teme kësisoj në letërsi…
Tematika problemore e kësaj proze për përmasat e pa shpaluara, të pa dëftuara është e thellë, e gjerë, e trishtuar, e ndryrë në kodet e mendësisë patriarkale shqiptare…
Linditë Ramushi-Dushku, si duket, ka eksploruar në mënyrë asimiluese përvojën e trajtimeve të fateve të ndërlikuara artistike nga letërsia e përbotshme. Për ta shtjelluar plagën e përdhunimit dhe reflektimin kundërmues të kësaj plage në mjedisin shoqëror, ajo mori mbi vete dy barrë: a) spikatjen në mënyrë artistike të plagës ende të pashëruar të përdhunimit seksual, plagën e shëmtuar, që shkallmoi breza të tërë të femrës sonë; dhe, b) sprovën e shtjellimit të kësaj tematike në llojin aspak të lehtë të prozës së gjatë, në një roman të këtillë. Këto plagë lënduan sedrën etike dhe etnike të shqiptarëve.
Përmes kësaj poetike, shkrimtarja pikturoi fytyrën e zezë të pushtuesve serbë e të shtetit të Serbisë, gjenocidin fizik, etik dhe etnik të tyre mbi viktimat e pafajshme: vajzat, gratë, fëmijët, të miturat shqiptare!… Estetika e zezë e gjëmës së pashuar mbeti e pandëshkuar?!… Tërësia e kësaj proze nxjerr në pah akuzën artistike: për ideatorët dhe ekzekutorët e gjenocidit mbi femrën shqiptare dhe, falsitetin e ndërgjegjes njerëzore e të drejtësisë ndërkombëtare?!…
Gjithsesi autorja do t`i ketë shtruar vetës pyetje për mëdyshjet: a do t`ia dilte mbanë t`i përmbushte faqebardhë këto caqe të parashtruara në faqet e prozës së gjatë?

* * *
Mëdyshja e parë autoren do ta përballte me ndjeshmërinë, ndërlikimet dhe shumësinë e të ndodhurave… Mëdyshja e radhës: si të depërtohej në alter egon e krye-personazhit, për t`i kapur e lidhur të gjitha lektisjet shpirtërore dhe kategoritë estetike me përbërësit motivues, stilin e ngjyrave figurative, vërtetësinë ideore, kontrastet shpirtërore me rrethanat e jetës, pleksjet e fakteve me sferën imagjinare?…
Sfera e fantastikës në këtë prozë nuk ka rol udhërrëfyes, ndaj është në margjina të saj. Pse mund të pohojmë kështu? Stili i prozës “Eva, njëra nga ato” i ofrohet kryesisht trajtave dëftore të paraqitjes, një lënde jetësore bartëse plagësh afatgjata, shumë-planesh…

* * *
Subjekti i prozës “Eva, njëra nga ato” është i përtrollitur, jo fiktiv. Mjedisi, ndodhia, mentaliteti, poshtërimi, tragjikja nuk janë ngjarje të shkuara e të harruara… Ato fshihen në shpirtra që digjen si qirinj, atje ku nuk ua shohim zbehtësinë e dritësimit… Përderisa spikaten vetëm rrapëllimat e kusive të zbrazura të një parie mburracake!…
Për ta tejkaluar dëshminë e cekët e të përciptë të rrëfimit dokumentar, i cili vjen e paraqitet përvjetorëve të masakrave në Kosovë, në emisionet televizive, aq sa mund ta shtrijnë efektin e tyre te shikuesit, pa i nënvlerësuar ato; Linditë Ramushi-Dushku flaku rutinën… Ajo përmes fjalish të thjeshta e të zgjeruara, hapi gamën e gjerë e të thellë të krimit dhe, e shumëfishoi jehonën e zezonës së dhunës me gjuhën e saj artistike në romanin “Eva, njëra nga ato.” Gjithsesi, ndryshe nga rutina, shkrim-qëmtuesja rrëfimit i dha shpirt, duke shtruar fraza krahasimtare, krahasime të portretit të jashtëm të dukshëm, me brendinë e dramës, me aktet e nën-aktet e rrjedhës së shkallmuar si ndodhi, si kujtesë ripërtëritëse që i fryn zjarrit të djegies në shpirtin e Evës.
“Dashuria duket si një gënjeshtër për trurin dhe një ushqim i kotë për shpirtin.”
Autorja me stilin e të shprehurit artistik, do të dijë të depërtojë në botën e Evës të kapluar nga fyerja e gjatë dhe e pashlyer e asaj zezone; në një botë të thyerjeve e kthesave, pothuajse të pariparueshme. Uji rrjedhës së vet i merr ngjyrat të atilla çfarë i ofrojnë stomet dhe qielli; ndërsa rrjedha e kujtesës së Evës nuk i shmangej dot burimit… Te ai burim kishte kokën zezona dhe, ajo zezonë e ndiqte si hije e pa shqitur e formatit të saj. Ngjyrat e stilit të autores përshkruanin dhe përshkonin, nxirrnin në letër të bardhë të zezat e jetës, lemerinë, anën e gënjeshtërt të realitetit, përdhosjen e kodit themelor njerëzor, egërsinë e shartuar në butësi, zbërthimin e egos të qenies më të fëlliqur, me pamjen cullake të dykëmbëshit mbi brishtësinë e një adoleshenteje!… E tmerrshme dhe e ndëshkueshme me çdo mënyrë, me çdo kod dhe me çdo mjet!…
Një subjekt i tillë, me këtë botë përjetimesh, duhej të përjetësohej mbi rutinën e heshtjes, mbi paqen e shpifur… Ana dokumentare e dëshmive historike, di të jetë sipërfaqësore, duke dëshmuar me gjakftohtësi ndodhitë, ngjarjet, kronika krimesh mbi një popull, për ta sheshuar paqen, sikurse përmes një cilindri shtypës e rrafshues rrugësh mbi koka e trupa njerëzish, me të dhëna të sheshuara në numra!
Dhuna dhe trajtat e përjetimeve të dhunës në shpirtin e Evës ngërthejnë ankthe, ëndrra mes zhgjëndrrës për gjetjen e udhës së vetëmohimit e të vetëpohimit, se jeta duhej jetuar… Jeta pa kundërvënie është nënshtrim prej të keqes. Këtej del porosia për përpjekjet si dëshmi e mos nënshtrimit…
Proza e autores Linditë Ramushi-Dushku shpërfillë konceptet e shpifura dhe tabutë e botës së ndrojtur femërore. Një rol shpërfillës të lidhjes me nyje e mendësi patriarkale, të mendjes e duarve të femrës, ia jep pikërisht personazhit të viktimizuar, Evës. Por, siç thotë urtia popullore: nxerr nji kashtë dalin gjashtë… Rendin ironik për statusin e femrës në shoqëri, Eva e sheh dhe e pohon pa ngurruar: “Nga trëndafili i kuq mes këmbëve të femrës” Çka do të thotë kjo? Një fjalor kësisoj në mendjen dhe gojën e Evës tingëllon banal! Reflektimi me një gjuhë të këtillë i Evës, krye-personazhit qendror të prozës “ Eva, njëra nga ato”, të shpie në konstatimin e dhimbshëm: nderi i shkallmuar ia paska rrjedhur trurin kësaj zonje?!… Ja, ku e shpuri këtë zonjë mynxyra?!… Kjo mynxyrë i dha vashës sonë të bukur liri të shfrenuar!… Në shikim të parë këto duken kështu… Por, vazhdës së mëtejme shohim se kemi ndjekur një logjikë të lajthitur!… Në shpirtin dhe karakterin e ndërlikuar të Evës, u ngjiz dhe u forcua vetëdija revolucionare, për përmbysjen e rendit të shpifur për femrën nga tirania e mashkullit…
Kjo rrjedhë logjike, në dukje pornografike, madje me aset të natyrës seksuale, i dha kahe, ndjeshmëri e vëmendje shtjellës së romanit. Politesën e ngurrimit Eva e flaku tej, ndaj në situata të natës do të luante aktoren e pasionuar, sipas skenarit e regjisë së vet, për t`i joshur, rrëzuar, cullakuar e “poshtëruar” meshkujt pa mbaruar punë!… Kjo i ngjau: maskarait, epshe-sëmurit, plengë-prishësit, fodullit, mburracakut në stilin: t`i shpiesh buzë kroit e të mos u japësh ujë!…

Linditë Ramushi-Dushku

Në të vërtetë bota mashkullore është nën këmbët e femrës, por hipokrizia e mashkullit është mbi femrën! “Gjithçka nga aty filloi. Edhe ajo vetë nga aty kishte ardhur në jetë. Nga aty nisi edhe historia e saj e trishtë. Në një vorbull të zezë traume, dhe më vonë, urrejtje e plot makth”
Gjithnjë sipas këtij diskursi ideor, i prozës të përfaqësuar nga Eva, motivimi artistik shpie në kahen dhe gradacionin e rritjes të forcës emocionale; të forcës akuzuese, kritike për paragjykimin e pabesinë e rrënjosur të mentalitetit primitiv, të botës mashkullore kundruall asaj femërore. Si konceptohet femra, sipas filozofisë së vjetër të meshkujve, në kontekstin e këtij romani? Meshkujt femrën prore e shohin të zënë poshtë; burim për shuarje epshesh; njëkohësisht shkaktare të lindur për joshje kënaqësish të pista; magji për terratisje mendjesh; prishëse baraspeshash; zanë që shiton; vetëm femra e fut djallin në shishe; femra është romantika e kobit!…

* * *
Nëpërmjet shtjellimit të dy linjave, njëra: Eva e natës dhe, tjetra: Eva e ditës, autorja e romanit ngre dy karaktere kundërthënës, të cilat ushqejnë, sa të jetë e mundur, ndërtimin e një karakteri femëror joshës e refuzues… Përbuzëse e të pasinqertës, lustrës së rrejshme të meshkujve, të falsitetit burrëror, e shpirtrave të korruptuar, burracakëve që bien nën këmbët e femrës dhe krekosen si ngadhënjimtarë, ndotësve të parimeve bashkëshortore, shkelësve të kurorës e të shenjtërisë familjare!…
Si personazh trup e shpirt-lënduar, sedër-fyer, Eva mbetet e vetmuar dhe e mallkuar!.. Ç`prej dhunimit nga ushtarët serbë, mbi të bëjnë trysni mëkati, fajësia, përbuzja dhe heqja dorë e babait, atëbotë kur më së shumti i duhej dora e ngrohtë e tij prindërore! Botës saj doemos ia zinte shtigjet dëshpërimi… Ankthi si një përbindësh i pa shqitur ia përshkonte ëndrrat…
Gjatë ecejakeve të mëtejme, vendosjes në kryeqytet falë prirjes për gazetari, Eva e personazhit të ditës ishte vasha e përgjegjësive të heshtura profesionale.
Linditë Ramushi-Dushku fatit të përdhunuarës shqiptare, i dha një qasje krejt tjetër-fare. Çfarë? Përjetimeve të Evës iu qas jashtë klisheve të marrëdhënieve femër-mashkull. Ndoshta pikërisht kjo përmasë i solli tipare veçantie dhe fizionomi këtij karakteri jetësor e letrar? Me se? Me ndjenja, me vlime emocionale, me ngërthesa të shumanshme ideore, figurative, me simbolikën etike, me ndeshtrashat e mëdyshjet ekzistenciale, situatat groteske dhe kapërcimin e tyre pa ndonjë gërvishtje, kafshim a vurratë trupore?!…
Akuza për plagën psikike të Evës kapërcen përkatësinë etnike; ajo shndërrohet në mjet hakmarrjeje për gjininë mashkullore! Mbase ideja kësisoj është skajshëm e përgjithësuar… Mirëpo, autorja i ka lejuar një zbrazje të tillë viktimës së përkëdhelur… Spekulantët, prostitucioni kronik, kategoria e “zotërimadhërisë”, i kalon caqet kombëtare. Kompozita ironike “zotëri madhëria” fliste shqip!…
Do të ishte e natyrshme dhe e pritshme, që pas mynxyrës së përdhunimit, shkallmimi shpirtëror i Evës, ose i ndonjërës nga të tjerat sikurse ajo, t`i shtynte aventurave e drejtimeve të paparashikuara të jetës… Çfarë do të ishin ato kahe? Mund të ishin përsiatje monologu të zymtë, afatgjatë ose afat-shkurtë për jetën vetmitare, në një mjedis aspak miqësor, as mirëkuptues, paragjykues me etiketa në gojë, frenues, kundërmues i ndotur indiference… Materialja dhe epshi mbushnin xhepat, shpirtrat dhe tjetërsonin dashurinë, themelin e njerëzimit! Mund të supozonim
se po të merrte drejtime të këtilla rrjedha e jetës tyre, nuk do të vazhdonte më tej, duke u përplasur në terratisje të digës fatale!… Si rrjedhojë: personazhi femëror do t`i humbte perceptimet reale të ditës e të natës dhe, t`i jepej bredhjeve si një somnambul i përhershëm, ose thyerja e saj t`i përkiste ndonjë trajte tjetër të padëshiruar…?!
Shkrimtarja e talentuar Linditë, Evës ia përcaktoi një udhë krejtësisht të papritur, një “mision” të pa rëndomtë, të pa lëvdueshëm për psikologjinë e traditës konservative të mesit të vet jetësor. Duke e sprovuar vashën Evë me qëllimin e paravënë, jashtë kornizave etike të mjedisit përkatës, për “poshtërimin” seksual të botës së korruptuar mashkullore, mëtohet rrënimi i një morali me kode kaherë të rreme!… Të ngresh një “mision” shoqëror të kësisoj, më shumë se demaskues e akuzues, të tjerat të duken aventura me plot mëdyshje?… Por, ideja e këtij “misioni” gjithnjë i përket sferës artistike…
Shkathtësia e një shkrimtareje vihet në pah, kur me artin e rrëfimit ngre dilema, hap paranteza… Si është e mundur të përmbushet qëllimi i “poshtërimit” të botës së meshkujve, përmes aktesh tunduese të përbashkëta, mbi njëra-tjetrin, pa u shndërruar femra në një instrument të lavires?! Por, ja: në prozën e shkrimtares sonë kjo është e mundur! Eva shfaq një forcë të mbinatyrshme të frenimit të epshit!…Tjetri dështon shënjestrën… Ndjehet si një karikaturë e cullakuar, e fyer, e shpërfytyruar… Me sy të zgurdulluar… Kush është frenues i shpërthimit të ndjenjave të saj? Urrejtja mbi maskarenjtë… Këtu flaket tabuja!… Çka ndodhi? Intuita poetike ngadhënjeu mbi mëdyshjet dhe klishetë tradicionale. Këtu, në këtë hapësirë vlerësuese vjen simotra e reflektimit, së paku si titull “Lavirja e denjë për respekt”, e shkrimtarit dhe filozofit francez Jean Paul Sartre.

* * *
Trinia e karakterit të Evës përshkruhet edhe me diskurs komentues, le ta nënvizojmë: “Njëra që ishte “dashnorja e flaktë”, tjetra “punëtorja e suksesshme e gazetës.” Dhe, ajo “e vërteta e vetës” Përzierja e aty-këtushme e diskursit eseistik, publicistik cenon stilin e dëftimit poetik. Proza artistike rrëfen, por nuk shpjegon. Depërtime të këtilla stilesh i ndjekin edhe shkrimtarët më me përvojë dhe me talent të sprovuar krijues.
Personazhi i Evës, me të gjitha mësymjet dhe qëllimet, sprovohet ndërmjet tre karakteresh… Por, a është e mundur t`i përballte këto karaktere në këso rrethanash? Si t`i shkrinte karakteret në një karakter të vetëm, jashtë syrit dhe veshit të mesit shoqëror?! Mëdyshjet e identifikimit Evës do t`ia ngritin e zbresin temperaturat… Në çdo kënd e trembin hijet përgjuese, provokuese… Mbi Evën ishin hedhur epitete, si ”zonja e nderuar me një veshje modeste prej një femre me stil”; “për t`u radhitur kështu në linjën e damave më të bukura të qytetit…” Mandej, “një tjetër modelim dhe artikulim i vetës së saj përshtatej me takimet e fshehta dhe sekrete, mbrëmjeve për “qejfin” e saj, një “vrastare” e burrërisë dhe e mashkullit, duke e kthyer atë në një femër vulgare, të egër dhe shumë magjepsëse njëkohësisht.”
Eva e konceptit të natës dhe Eva e konceptit të ditës, nuk mund ta mbante gjatë një karakter të mesëm, në një ambient të caktuar, pa u shpaluar njëri nga dy karakteret e kushtëzuar?…
Në tërë zezonën e dramës së Evës, fytyra e bardhë e shpëtimtarit do të jetë Ardi, miku i heshtur i bashkë-profesionit të saj. Kush është Ardi? Ardi është rrethanë e gjallë e dorës së zgjatur të mirëkuptimit, për kthimin e Evës përgjithnjë në konceptin e bardhë të ditës me diell.
Skenat e herë pas hershme seksuale të konceptit të natës në romanin “Eva, njëra nga ato”, japin shkas për radhitjen e romanit në llojin e prozës pornografike?! Megjithatë, assesi! Përsiatjes sonë le t`ia përballim kursin e posaçëm që ndoqi Eva:
“Ajo Evë i përkiste vetëm atyre çasteve. Nuk mbante mend as edhe një nga ata burrat e mbrëmjeve, për historitë me ta. Ajo arrinte ta ndante vetën e saj, në ato pjesë që zgjodhi. Në dy femra krejtësisht larg konceptit të njëra-tjetrës”

* * *
Prozën e gjatë “Eva, njëra nga ato” e autores Linditë Ramushi-Dushku, e përshkojnë fjali të rrjedhshme, strukturuar nëpërmjet një stili që bartë peshë emocionale, dendësi kumtimesh, kontraste semantike-ideore, pleksje estetike ngjyrash, frymëmarrje dhimbjesh e vizione dritë-dhënëse për të ardhmen… Përshkrimet e situatave autentike, që ngërthejnë dhimbje, zbërthejnë e shpalojnë pamje, përfytyrime, rrethana, dilema, tendosje dramatike, përsiatje për jetën në zgripe, monologu, dialogët, të gjithë gamën e motiveve, rënkimet, afshet, çastet e kthjelltësisë; stili letrar-poetik i prozatores së re, arriti t`i bartte e t`i shpinte atje ku ishte projektuar qëllimi. Kjo nuk është pak për pasionin letrar të Linditës! Kështu Lindita, u sprovua guximshëm dhe, me intuitën e saj krijuese, ia doli mbanë projektit të dhimbshëm artistik e tragjik për nënat, gratë dhe motrat tona.

* * *
Interesante janë ndërtimet metaforike të ngërthyera me shtresime idesh, reflektimesh poetike-estetike: “Asnjëherë nuk do të dashurohej. Sepse dashuria ishte një bishë për të gënjyer femrën, e dalë nga imagjinata e mashkullit, si një armë për të pushtuar femrën seksualisht”
Dialogu i kontrasteve ironike-satirike:
“-Ti je trëndafil i kuq i jetës time!-shkroi ai.
– Unë jam veç gjembi i trëndafilit të kuq në ëndrrat e tua!”
Trajta e mizorisë:
“Mizorë e të pistë. Nuk e kuptoja a ishin qenie humane, apo kafshë e bisha të futura në trupa të njerëzve!”

* * *
Romani i Linditë Ramushit-Dushku “Eva, njëra nga ato” komunikon me dinamikën, ritmet e frymëmarrjes, të gradacionit dhe shqetësimeve të hapësirës bashkëkohore…
Epilogu dramatik i zezonës së Evës përmbyllet me happy end. Kjo nuk lë të kuptohet njëkohësisht, se i erdhi fundi torturës shpirtërore të femrës së shkallmuar shqiptare!… Por ja: dikush mendoi të ngrehte një përmendore shpirtërore dhe të përulej para saj…
Mbarësi për shkrimtaren tonë Linditë Ramushi-Dushku!

 

Nga: Mehmetali Rexhepi

Gjilan, nëntor 2019

 Sincere Love (Amor sincero) – Violeta Marquéz / Versión español después de inglés

Poema de Violeta Marquéz
Versión español después de inglés

 

 Sincere Love

Stay with the person who fills you
of encouragement and kisses, not of suffering.

Stay with who fills your whole being
And makes you reborn and shine.

Stay with who helps you get up,
not with who throw you to the ground and humiliate you.

Stay with who releases your Soul
and fills you with breath.

Stay with who embrace you with love.

Stay when they are loyal,
because that’s the star connections.

Stay when that love inspires you
and admires you.

May the two reach the top
May they be filled with energy and joy.

Stay there

When being together both feel peace
and both caress the souls.

When your afternoons and mornings
Be pleasant, divine and beautiful.

Stay there

If they feel like soulmates
that they yearn for each other.
STAY THERE.

 

Amor sincero

Quédate con la persona que te llena
de aliento y besos, no de sufrimiento.

Quédate con quien llena todo tu ser
Y te hace renacer y brillar.

Quédate con quien te ayude a levantarte,
no con quien te tira al suelo y te humilla.

Quédate con quien libera tu alma
y te llena de aliento.

Quédate con quien te abraza con amor.

Quédate cuando sean leales,
porque esas son las conexiones estelares.

Quédate cuando ese amor te inspire
y te admira.

Que los dos lleguen a la cima y
que se llenen de energía y alegría.

Quédate ahí.

Cuando están juntos, ambos sienten paz
y ambos acarician las almas.

Cuando tus tardes y mañanas
Sean agradables, divinas y hermosas.

Quédate ahí.

Si se sienten almas gemelas
que se anhelan el uno al otro.

PERMANECE AHÍ.

© Violeta Marquez  2019