Ahmet ZAJMI – Gala Në Gjakovë para 69 viteve, serbet shfaqen të njëjta dukuri të urrejtjes sikurse me 14 tetor 2014 në Beograd gjatë ndeshjes fotbollistike Serbi Shqipëri Nga Prof. Agim Zajmi

 

flamuri-300x225

 

Ahmet ZAJMI – Gala

Në Gjakovë para 69 viteve, serbet shfaqen të njëjta dukuri të urrejtjes sikurse me 14 tetor 2014 në Beograd gjatë ndeshjes fotbollistike Serbi Shqipëri

 

Nga  Prof. Agim Zajmi 

 

 

Gjakova me rrethinë përgjatë historisë, ka përjetuar ngjarje shumë të rëndësishme për historinë e veçanërisht në historinë e Lëvizjes kombëtare. Gjakova me rrethin përgjatë shekujve ka krijuar traditë të lartë patriotike, kulturore, zhvillimin, ruajtjen e një numri të madh të zejeve të ndryshme e në mënyrë të veçantë sjelljen e mjeteve transportuese dhe zhvillimin e tyre në Gjakovë.

Brigada famëkeqe e quajtur ”Brigada e I e Bokelit” nga Mali i Zi, e cila është e njohur se zhvilloi aktivitet anti çlirimtar në ish Jugosllavi dhe ishte ngushtë e lidhur dhe bashkëvepronte me Ushtrinë e Mbretit, përkatësisht ishte ushtri çetnike, e Jugosllavisë së Vjetër në momentet kur u vërejt se do të kapitulloj ushtria e Jugosllavisë së Vjetër, vendosen që të zhveshën nga uniforma çetnike duke i hekur “kokardat” nga “shajkaqat” dhe në vend të tyre ta vendosin yllin e kuq dhe kështu t’i bashkëngjiten partizanëve.

Ata morën urdhër të vijnë në Kosovë për të zhvilluar aktivitet luftarak. Para se të hyjnë në Kosovë ata në kufirin e Malit të Zi zhvilluan trajnime disa ditëshe, se si duhet të paraqiten dhe të sjellën me shqiptar, përkatësisht atyre duhet premtuar zhvillim të luftës së përbashkët kundër okupatorit, Arsim të mirëfilltë, Zhvillim ekonomik, Vetëvendosje etj. e mbasi që të përfundoj lufta ne e dimë se si duhet vepruar me shqiptar, përkatësisht t’i përndjekim në mënyrë ma mizore sikurse edhe kanë vepruar. Një pjesë e kësaj ushtrie famëkeqe u vendos në Pejë, ndërsa një pjesë në Gjakovë. Gjatë ditës dhe natës kjo ushtri zhvillonte aktivitete të numërta gjakatare kundër shqiptarëve në mbarë Kosovën.

Një ditë prej ditësh kuptohet mbasi “ta quajmë çlirimit të Kosovës”, (1945), përkatësisht tërheqjes të forcave gjermane dhe italiane nga Kosova, Brigada famëkeqe e Bokelit kërkoj të zhvillohej një ndeshje gjoja se miqësore futbollistike me ekipin “Pashtriku” të Gjakovës si quhej para Luftës së Dytë Botërore”, ndërsa mandej quhej “Ylli i kuq” dhe së fundi “Vëllaznimi”.

Mbasi që filloj ndeshja ekipi i Brigadës së Bokelit shënoj gol. Në atë moment ushtria e Brigadës Bokelit së bashku me policinë filluan të shtien me armë zjarri në ajër, përkatësisht duke festuar shënimin e golit dhe në ketë mënyrë duke manifestuar urrejtje të haptë ndaj popullit shqiptar. Kjo dukuri u manifestua pikërisht para 69 vjetëve të ndeshjes Serbi-Shqipëri e cila u luajt në Beograd me 14. 10, 2014.

Për habi populli serb per rreth shtatë dekadash nuk pësoj kurrfarë përmirësimi në sjelljet të tyre te urrejtjes ndaj shqiptareve. Në këto momente publiku i Gjakovës i cili e përcjellte lojën e ndjeu vetën të dëshpëruar, ofenduar dhe të nënçmuar maksimalisht.

Një manifestim të tillë populli shqiptar nuk e priste. Në këto momente Ahmet Zajmi i quajtur Gala si lojtar me shumë ndikim në ekip, iu ka drejtuar me zë të lartë bashkë lojtarëve në mënyrë që të mos demoralizohen dhe të angazhohen për ta barazuar rezultatin. Ky urdhër u dëgjua prej gjithë lojtarëve, publikut në stadiumin e vjetër që ndodhej buzë ish kazermës së armatës të ish Jugosllavisë, ku u zhvilloheshin aso kohe lojrat, por edhe nga ana e ushtrisë dhe policisë.

Mbas këtij urdhri në fakt u vërejt një angazhim i jashtëzakonshëm i lojtarëve gjakovar në fushë, çka mbas një kohe rezultojë që ekipi gjakovar të shënoj gol, përkatësisht të barazoj rezultatin 1 me 1. Pas këtij goli barazues, publiku gjakovar i cili ende nuk i kishte dorëzuar armët, sepse sapo kishte përfunduar lufta filloj të gjuaj po ashtu në ajër me armë të ndryshme.

Këto gjuajtje ishin mjaft masovike e në anën tjetër ushtria dhe policia e ndien veten të nënçmuar dhe me këto gjeste erdhi në shprehje se qëllimet e ushtrisë dhe popullit nuk ishin të njëjta dhe se urrejtja dhe shovinizmi serbo-malazez ishin pa ndërprerë prezentë e sidomos kur dihet se kjo ushtri zhvillonte aksione të numërta anti shqiptare në mënyrë të mshehur si në Gjakovë ashtu edhe në rajone të ndryshme të Kosovës.

Mbas golit barazues dhe atmosferës së krijuar në fushë të topit Ahmet ZajmiGala me një entuziazëm edhe më të shtuar, me një zë edhe më të lartë ju drejtohet bashkë lojtarëve që të angazhohen edhe më shumë për të shënuar fitore. Edhe ky urdhër dëgjohet nga të gjithë, publiku i Gjakovës në njërën anë si dhe ushtria dhe policia në anën tjetër.

Kjo u vërejt më së shumti në angazhimin e të gjithë lojtarëve dhe dirigjimin e lojës nga Ahmet Zajmi – Gala.

Si rezultat i këtij angazhimi i cili mund të quhet emocional dhe vullnet të pakrahasueshëm ekipi i Gjakovës arriti që ta shënoj golin e dytë dhe të fitores. Në këto momente mbas golit të dytë publiku i Gjakovës, pothuajse në mënyrë të pakontrolluar prej gëzimit dhe emocioneve filloj të zbrazi armët në ajër duke festuar golin dhe udhëheqjen prej 2 me 1.

Është e njohur se mbas çdo fitore të ekipit të Gjakovës, Galën si simpatizues i publikut dhe qytetit e kanë përcjellë para duarve simpatizuesit deri në zhveshtore. Duke e vërejtur ushtria dhe policia dukurinë e kësaj ngjarje, ata u organizuan që para se të hyjë publiku në fushë për ta marrë Galën para duarve me e dërgua në zhveshtore, policia dhe ushtria që më para kishin bërë plan që ata të hyjnë me armë të cilat i orientuan ndaj publikut dhe e rrethuan Galën si protagonist kryesor i kësaj ngjarje duke mos lejuar që publiku të afrohet.

Por publiku u vu prapa në përcjellje të simpatizuesit të tyre Ahmet Zajmit – Galës dhe ushtrisë me polici dhe kështu vazhduan rrugën deri në OZNE ku e përcjellën Galën. Para OZN-ës tani ndodhej i tërë publiku i Gjakovës, ndërsa kalimtarët e rastit drejtoheshin me pyetje se çka po ndodhë dhe pse jeni grumbulluar dhe po qëndroni këtu. Publiku dhe populli u përgjigjeshin se OZNA e ka marrë Galën dhe si duket donë me e pushkatua.

Në këtë mënyrë numri i popullatës para OZN-ës vinte duke u rritur. Brenda në OZN-ës zhvilloheshin biseda për veprime të mëtutjeshme me Galën. Në atë kohë në situatën e krijuar, rol me rëndësi ka pasur një njeri me emrin Misin Sanajanga Gjakova, i cili në mënyrë elokuente e ka neutralizuar situatën e elektrizuar e që ka mundur shumë lehtë të eskalojë në një gjakderdhje me përmasa katastrofale në mes të simpatizuesve-popullatës dhe organeve policore-shtetërore.

Misin Sanaja, ka punuar në Gjakovë, Prishtinë, Podujevë dhe Ferizaj, ku ka lënë përshtypje shumë të mira te qytetarët. Misin Sanajaishte njeri i butë, i urtë, i thjeshtë dhe modest. Ishte njeri i cili e kishte mundur frigën dhe kishte fituar guximin.

 Misini mbasi që i dëgjoj planet e veprimit me Galën shkoi deri të Gala ku ishte i izoluar dhe i tha se kështu po përgatitet dhe le të kenë kujdes në kontakt me ta, përkatësisht të mos jetë shumë i vrazhdë se ka për të pësuar edhe me jetë. Gala si ishte i njohur shumë zemërnik dhe i guximshëm i tha “vetëm le të provojnë diçka”. Me mençuri të veçantë Misin Sanaja i cili e ka njohur Galën, ju përcjelli policisë së OZN-ës që të kenë kujdes me veprime se përndryshe ai dinë me qenë shumë i rrezikshëm dhe se numri i popullit me kohë po rritej.

Duke e parë që turma e popullit po rritej para OZN-ës, mandej duke e ditur që një numër prej tyre ishin të armatosur, ata filluan të zhvillojnë biseda me Prishtinën, për tu konsultuar dhe për të marrë urdhra për veprime të mëtutjeshme. Mbas disa bisedave dhe faktit se po rritej numri i popullit te cilët shprehshin mos kënaqësi dhe protesta për marrjen e Galës, ata dhanë urdhër që ta lirojnë por ndaj këtij njeri të kenë kujdes të veçantë mbasi qenka kaq i rrezikshëm, e në të vërtet ky vetëm luante me zemër dhe luftonte për fitore të ekipit.

PËRSËRI “HIJET E BARDHA”! / Nga AFRORE SHAIPI

 

af2

 

PËRSËRI “HIJET E BARDHA”!

   

Në mbrëmjen e së enjtes, për të dytën herë Galeria Qahili ia hapi dyert “Hijeve të Bardha”. Kjo ekspozitë ka bërë bashkë dhjetëra fotografë, shqiptarë e të huaj, me veprat e tyre artistike, duke krijuar kështu një mozaik kulturash e fotografish. Në muret e Galerisë, janë të ekspozuara plot 88 vepra artistike dhe secila është e bukur në mënyrën e vetë! Secila është e veçantë në stilin e vetë dhe secila ka një mesazh që do të përcjellë. Fotografi bardhë e zi e me ngjyra, fotografi që paraqesin realitete, por edhe fantazi të artistit, fotografi sa domethënëse aq edhe impresionuese… fotografi që më së miri kuptohen dhe shpjegohen nga shpirti i artistëve.

 

 

afr

 

Janë vepra të 46 autorëve! Ami Vitale, Burim Myftiu, Matilde Gattoni, Larry Loie, Stuart Klipper…janë vtëm disa prej tyre. Ata janë fotografë të njohur ballkanas e botëror. Vijnë nga vendet e rajonit, nga Gjermania, Italia, Amerika, India, Australia e vende të tjera. Në këtë mënyrë, Galeria Qahili edhe këtë herë nuk zhgënjeu me organizimin e ekspozitës. Edhe pse jo të gjithë fizikisht, me veprat e tyre ajo i solli artistikisht këta fotografë të mirënjohur në kryeqytetin kosovar. Një mundësi e mirë për publikun kosovar për të parë dhe shijuar artin e mrekullueshëm të fotografisë.

“Hijet e bardha” do të vijnë përsëri! Vitin e ardhshëm do të jenë ndryshe! Por deri atëherë, deri në ekspozitat e radhës dhe deri në edicionin e tretë, publikut i mbetet të shohë fotografitë e kësaj ekspozite. Galeria i mirëpret të gjithë deri më 20 dhjetor. Kështu, edicioni i dytë i ekspozitës “Hijet e bardha”, është mënyra më e mirë për të përmbyllur këtë vit të Galerisë Qahili.  Është një ekspozitë për festat e fundvitit! E në fakt, është një dhuratë e çmuar për të gjithë adhuruesit e artit. “Nuk ka dritë pa hije” ishte shprehja që i inspiroi organizatorët, e artdashësit kosovarë kanë nevojë edhe për më shumë “Hije të bardha”!

                                                

afrore

 

Nga Afrore Shaipi

 

Prejardhja pellazge e shqiptarëve sipas amerikanit George Fred Williams / Përgatitur nga Adrian Lazaj

 

f 1

 

Prejardhja pellazge e shqiptarëve sipas amerikanit George Fred Williams

 

Përgatitur nga Adrian Lazaj

 

 

George Fred Williams më 1914 ka shkruajtur: “Po të kthehemi në parahistori, para se rapsodët homerikë t’u këndonin hyjnive dhe heronjëve mitologjike, para se të shkruhej gjuha greke, jetonte një popull i njohur me emrin Pellazgët…

Shqiptarët janë të vetmit që kanë ardhur deri më sot nga kjo racë e fuqishme parahistorike. Vetëm vitet e fundit është përcaktuar se Pellazgët kanë qenë Ilirët e lashtë… Këta Ilirët kaluan edhe në Itali me emrin Toskë, siç quhen ende edhe në Shqipëri, ndërsa në Itali kanë mbetur si Toskë, toskane, etruskë…

Shqipja ka qenë gjuha e vërtetë e Homerit, se grekët e kanë huazuar nga rapsodet Pellazge eposin e tyre të shquar… Shqipja ka qenë gjuha amtare e Aleksandrit të pushtimeve të mëdha dhe e Pirros së Epirit, një prej gjeneralëve më të mëdhenj të historisë…

Është tragjedi tej çdo përfytyrimi, që kjo racë e madhe dhe shumë e lashtë teë katandiset në këtë gjendje, e cila meriton të quhet skandali i qytetërimit Europian. Nuk është për t’u çuditur që pushtuesi otoman ndalonte çfarëdolloj gërmimesh në tokën shqiptare, që mund t’i kujtonin popullit lavdinë e tij të dikurshme…

 

f 2

 

Ç’pasuri e madhe dijesh e pret arkeologun kur toka shqiptare të hapë thesaret e historisë së Pellazgëve!”.

 

 

Origjina e shqiptarëve

 

Prapa në kohët parahistorike, para se poetët e Homerit të këndonin për perënditë e tyre dhe heronjtë e përrallave, përpara se të shkruhej gjuha greke, rronte një popull i qujtur Pellazg. Herodoti (484 – 425 p.e.s.) iu vesh Pellazgëve historinë e cila këto i përmend shumë më parë se sa qytetërimin e grekërve; punimi i ashpër që mbulon anët e Panteonit në Athinë akoma quhet Pellazgjik. Këta ndërtuan mure të mëdhenj që quhen ciklopike dhe për të cilët Prof. Pokok thotë që qenë ndërtuar shumë më përpara se të egzistonin grekërit e Homerit. Prej kësaj race të fortë parahistorike mbetën vetëm Shqiptarët. Vetëm në kohë të vona u shkoqit se Pellazgët qenë Ilirianët e vjetër, e para degë Indo-Europiane, perandoria e të cilëve shtrihesh që nga Azia e Vogël deri në Adriatik dhe nga Veriu deri në Danub. Nga studimet e shkrimtarëve të rinj, si Prof. Maks Myller dhe Prof. Pot, në gjuhën Shqipe u bë e qëndrueshme kjo origjinë. Këto Ilirianë, që rrojnë akoma në Shqipëri si Toskë, u shpërndanë edhe në Itali dhe njihen si Toskë, Toskanë, Etruskë.

Është e kotë të kërkohet për perënditë e Greqisë në etimologjinë e gjuhës së saj. Në gjuhën Shqipe këto janë shumë të qarta dhe domethëniet e tyre shumë të drejta.

 

f 3

 

Për shembull,

Kaos është hapsi, hapësira;

Erebus, biri i Kaosit, është er-het-os, me e bërë të errët;

Uranos është I-Vran-os, domethënë zana e reve, vranët;

Zeus, Zaa, Zee, Zoot-Zot, zë rrufe;

Athena është E thëna, me thënë fjalën;

Nemesis, nemës, domethënë nam, thirrje e djallit;

Muse, Mosois, është mësuesi;

Afërdita domethënë afër ditës, agimi.

Kur do të jetë studiuar mirë gjuha shqipe dhe kur do të jenë zhvarrosur gojëdhanat e saj, atëhere shumë nga veprat e Homerit do të rishkohen dhe ca nga ato do të jetë nevoja edhe të korigjohen. Herodoti nuk e pati ditë që emrat e heronjve të veprës së Homerit ishin fare qartë në gjuhen Pellazgjike. E deri edhe emri i vet i Homerit mund të gjurmohet në gjuhën Shqipe: I mirë, dhe në formën Imiros do të thotë poezia e mirë.

Në gjuhën shqipe është,

Agamemnon, Ai-ge-mendon, ai që mendon;

Ajaks, ai gjaksi,gjakderdhës;

Priamos, Bir-i-amës, biri i amës e me kuptim ironik Biri i tokës, i vendit;

Akili, i qiellit, një i zbritur nga qielli;

Odiseu, i udhës,udhëtari, aji që shëtit;

Ithaka, i thak, idhnak;

Droilos, Droili(os), ai që druhet, frigac.

Shumë të tjera mund t’i shtohen kësaj liste. Nuk është çudi në se njerëzit që kanë studiuar gjuhën shqipe të thonë se kjo është gjuha origjnale e Homerit dhe që grekërit e morën nga poetët Pellazgjike të shumtën e këngëve të trimërive dhe ato heroike. Sa dituri e madhe e pret arkeologun kur toka Shqiptare do të hapi thesarin e historisë Pellzagjike! Këta dhe shumë rrjedhime të tjera provojnë që Shqiptarët sot janë mbi tokën e të parëve dhe flasin gjuhën e stërgjyshëve të tyre. Edhe përpara se dega helene të njifej në malet e Thesalisë, Shkodra, qyteti kryesor i Shqipërisë, qe pa dyshim kryeqyteti i mbretërisë madhështore të Ilirisë. Shqipja qe gjuha amtare e Aleksandrit të Madh që pushtoi botën dhe e Pirros së Epirit, një nga gjeneralët më të mëdhenj që përmend historia dhe përballues i fundit i ushtrive pushtuese Romake. Një tragjedi, përtej përfytyrimit të tragjedistit, është kjo që një racë e vjetër dhe e fortë erdhi në një gjendje kaq të keqe dhe mizore, gjë e cila shikohet si skandal i qytetërimit Europian. Nuk është për çudi që otomanët nuk lejuan ndonjë gërmim në tokën Shqiptare, sepse ajo mund t’i sillte ndërmend këtij populli lulëzimin e parë

Pas një leximi të këndshëm të vëllimit poetik “Porta të hapura”! ( Fjala – gravurë e një ditari poetik “Porta të hapura” – Shefqete Goslaci ) / Nga Dr. Zejnepe Alili -Rexhepi

Pas një leximi të këndshëm të vëllimit poetik “Porta të hapura”! Fjala – gravurë e një ditari poetik “Porta të hapura” –  Shefqete Goslaci     Nga Dr. Zejnepe Alili -Rexhepi      E djeshmja dhe e sotmja e luftëtares … Continue reading

DRITË NË SHTJELLËN E GËRBULËS, TË SHPIRTIT NJERËZOR. / Nga : (Hamdi) Erjon Muça

 

DRITË NË SHTJELLËN E GËRBULËS, TË SHPIRTIT NJERËZOR.

 

 

erjon

Nga : (Hamdi) Erjon Muça

 

Duke lundruar në Google, hasa në një statistikë, që nëse është e vërtetë, tregon realisht thelbin e shpirtit njerëzor: të paktën për 3500 vjet vetëm 8% të kësaj kohe, njerëzimi e ka kaluar në paqe.

Kjo është tronditëse!  Mesa duket, njeriu, udhëtimin e vet të evolucionit e ka përshkuar nën “himnin” e urrejtjes dhe të dhunës. E dhuna e urrejtjes ka qenë e ndryshme në faza të ndryshme. Ka pasur dhunë e urrejtje klasore, racore, fetare e etnike. Megjithatë, në tërë këtë katrahurë urrejtje e gjaku, ka pasur në çdo kohë njerëz që kanë dalë mbi urrejtjen, për t’i treguar njerëzimit që ka edhe një mënyrë tjetër për të jetuar, që nuk është dhuna, por dashuria.

Nuk dua t’i përmend të gjithë ata një e nga një, jo se nuk i njoh, por  nuk dua të zgjatem me fakte, të njohura për të gjithë. Në këtë shkrim do merrem me Nënën Tereze dhe me romanin  “Dritë në shtjellën e gërbulës” të profesor Anton Nikë Berishës. Një libër që përpos anës letrare mbart edhe vlera të paçmueshme njerëzore.

 

anton nike berisha foto

Prof. Anton Nikë Berisha

 

Letrarisht as që do të pretendoja të merresha me zbërthimin e romanit të Anton Nikë Berishës, por mënyra se si ai e shkroi këtë libër të shtyn të mendosh gjatë. Autori e nis rrëfimin qetë, ëmbël, thuajse nuk është ai që rrëfen, por vetë shenjtorja. Ka dhimbje në gjuhën që profesori përdor, ka dashuri, dhembshuri, meditim të brendshëm ka mbi të gjitha përulësi.

Edhe ai, si vetë shenjtorja, i përulet kësaj force të madhe, që mua më pëlqen ta quaj dashuri.

Nuk e di se sa njerëz mund ta kenë lexuar këtë libër që unë do e cilësoja të domosdoshëm jo vetëm si vlerë letrare. Mendoj se edhe në mes të këtyre do ketë pasur edhe njerëz që kanë menduar se Anton Nikë Berisha ka zgjedhur një personazh të thjeshtë për librin e vet. Një nga ata personazhe që ndihmojnë në shitjen e librit. Pasi për pafytyrësi ne shqiptarët jemi të rrallë, e kur flitet për Skënderbeun, Nënën Tereze e ku ta di unë kë tjetër, ne vrapojmë t’i blejmë librat, megjithëse në shumicën e rasteve ato mbeten në bibliotekë, si grumbullues pluhuri.

Për mua Berisha ka gjetur një personazh tejet të vështirë. Pasi kushdo që lexon  “Dritë në Shtjellën e gërbulës”, e harron shkrimtarin e këtij libri, e nis e merret vetëm me Nënën Tereze. Madje edhe unë vetë vetëm pasi e mbarova së lexuari romanin u kujtova se kisha në dorë një vepër letrare dhe jo një jetëshkrim. Fajtor për këtë është vetë profesor Antoni! Mënyra se si ai shkruan, përshkruan, përjeton dhe përcjell dhimbjen e madhe njerëzore, kundër të cilës Nëna Tereze përdori dashurinë, kundra përbuzjes dashurinë, kundra urrejtjes dashurinë, kundra braktisjes, dashurinë njerëzore, sublime dhe hyjnore.

Nuk është lehtë të shkruash për këtë libër; edhe unë u hutova në shtjellën e dritës që përhap ky libër dhe që për mua Anton Nikë Berisha, ka arritur ta ndërtojë në mënyrë të mrekullueshme. Dituria liturgjike madje dhe ngrohtësia shpirtërore, që njerëz si Anton Nikë Berisha e kanë në shpirt, e shtyn lexuesin në një tundim të fortë mendimi.

Autori e ka titulluar romanin “Dritë në shtjellën e gërbulës”, ndërsa unë do t’i shtoja – të shpirtit njerëzor. Meqenëse profesor Antoni mundohet vetëm të ndriçojë dhimbjen që mund t’i shkaktojë njeriu shpirtit të vet dhe të tjerëve, ashtu siç kur njeriu do, mund të mbushë me dritë edhe shpirtrat më të përvuajtur.

Mendoj se jo kushdo do të mund ta shkruante këtë libër për arsye se jo të gjitha qeniet njerëzore arrijnë ta ndjejnë dashurinë në këtë mënyrë. Ashtu siç ka njerëz që janë të prirë të dhurojnë dashuri të pakufishme, ka edhe njerëz që arrijnë të përshkruajnë në mënyrë të mrekullueshme, se si kjo dashuri i përshkon qeniet njerëzore.

Rëndësia dhe domosdoshmëria e leximit të këtij romani qëndron tek mesazhi aktual që ai përçon. Për mua ky mesazh i pafund mund të përmblidhet edhe me një fjali të vetëm: Jeto dhe dashuro çdo minutë dhe duaje çdo qenie njerëzore, që shfaqet në jetën tënde, afër ose larg teje. Jeta është tepër e shkurtër për kaluar duke urryer e duke u ankuar.

Vetëm njerëzit me altruizëm të madh mund ta ndjejnë dhe ta përçojnë një ndjenjë të tillë. Të tjerët kalojnë jetën duke u ankuar  për gjithçka, nga këpucët që u shtrëngojnë pak këmbët e deri tek kafeja që nuk ishte pjekur në pikën e duhur!

Unë u mundova mjaft për të mos e ngatërruar autorin, Anton Nikë Berishën me shenjtoren e madhe, megjithëse mund të them se vështirë ia arrita. Ja arrita vetëm falë librit Dritë në shtjellën e gërbule. Nuk është një nga paradokset e mia të shumta. Është tepër e vërtetë ajo që shkrova më sipër që lexuesi nis e ngatërron shkruesin me personazhin që në faqet e para të librit, por nëse je lexues i vëmendshëm arrin të  ndahesh nga hutimi fillestar në një pjesë të librit.

Janë  dy letrat, letra e nënës Terezë dhe e vajzës fatkeqe të cilën shejntorja kërkon me çdo kusht ta shpëtojë. Në këto dy letra është përmbledhur përplasja e botëve. Jo ajo përplasja naive e të mirës dhe të keqes, por dritës së shpresës dhe e errësirës së dëshpërimit.

Ai i forcës së dëshpërimit. Të asaj force që është e gatshme të shkatërrojë gjithë botën. E përballë sajë forca e dashurisë njerëzore që me ndihmën e dashurisë hyjnore dhe mësimeve të liturgjisë lufton që forcën shkatërruese ta kthejë në forcë rimëkëmbëse.

Në momentet më të errëta besimi duhet të jetë më i fortë: duket sikur thotë letra e nënës Terezë. Këto dy letra kanë përmbledhur me fjalë imazhin e dritës së diellit kur nis e ndriçon botën e përfshirë nga terri.

Rreth librit Dritë në shtjellën e gërbules pata edhe një debat me një mik, i cili e ka lexuar librin e profesor Antonit.

Ai më tha se tek letra e vajzës fatkeqe, ai ka parë Antonin, të plotë me të gjithë bagazhin e mëdyshjeve njerëzore, kurse tek pjesët e tjera ai ka qenë paksa në hije, dhe duke u stërmunduar për të qëndruar në krah të nënës Terezë. Kurse për mua i gjithë libri është shkruar me një rrjedhshmëri të natyrshme. I përshkuar fund e krye nga ndjenja e dashurisë, si nga një fashë drite e cila mbledh me ngrohtësi të gjithë trupat e mbështjellë nga errësira.

 

Nëntor 2014

Pisa Itali

Në vend të polemikës : KUR NUK KUPTOHET AS TITULLI I STUDIMIT! (Disa fjalë për shkrimin e Nuhi Ismajlit “Vepra që konteston Gjon Buzukun”, botuar në gazetën “Epoka e re”, e shtunë 25 tetor 2014, f. 16 – 17. ) / Nga : Prof. Anton Nikë Berisha

      Në vend të polemikës :   KUR NUK KUPTOHET AS TITULLI I STUDIMIT!   (Disa fjalë për shkrimin e Nuhi Ismajlit “Vepra që konteston Gjon Buzukun”, botuar në gazetën “Epoka e re”, e shtunë 25 tetor 2014, f. … Continue reading

DEHJE VJESHTE (fragment) / Gazeta “Koha javore“, Podgoricë Nr.601, 602, në 29 janar e 6 shkurt 2014. boton nje vështrimi letrar nga shkrimtari ANTON GOJÇAJ

    DEHJE  VJESHTE  (fragment)   Gazeta “Koha javore“, Podgoricë  Nr.601, 602, në 29 janar e 6 shkurt 2014. boton nje vështrimi letrar  nga shkrimtari  ANTON GOJÇAJ     Nga Anton Gojçaj     Kolec Traboini me krijimtarinë e vet … Continue reading

ESTE MOMENTO, UM WURÚRIO TERRESTRE / THIS MOMENT, A TERRESTRIAL RUSTLING / ЭТОТ МИГ, ЭТОТ ШОРОХ ЗЕМНОЙ / Adolf P. Shvedchikov

ESTE MOMENTO, UM WURÚRIO TERRESTRE  THIS MOMENT, A TERRESTRIAL RUSTLING  ЭТОТ МИГ, ЭТОТ ШОРОХ ЗЕМНОЙ   Copyright ©2014 Adolf P. Shvedchikov Адольф Шведчиков   All rights reserved       Adolf Shvedchikov  Адольф Шведчиков     Click to read: http://issuu.com/atunis/docs/adolf_shvedchikovContinue reading

ELI KANINA: KRAHAS MJEKËSISË, KRIJIMTARI LETRARE… / Nga: Prof. Murat Gecaj

 

1.-Eli Kanina

 

ELI KANINA: KRAHAS MJEKËSISË, KRIJIMTARI LETRARE…

 

 

Nga: Prof. Murat Gecaj

 

 

1.

Çdo njohje e re, ka një histori të veten. Kështu mund të them edhe për njohjen dhe takimin e parë me mjeken, por dhe poeten, Eliverta (Anelli) Kanina. Nga mbiemri duket si të jetë nga një fshat i Vlorës. Por jo, tanimë, ajo është pjesë e pandarë e vendlindjes së Dritëro Agollit, pra Devollit të bukur. Pikërisht ky shkrimtar shumë i njohur, por dhe mik i imi i kahershëm, u bë “shkak” i pjesëmarrjes sonë të përbashkët në një veprimtari, sa të bukur aq dhe mbresëlënëse. Ky personalitet i letrave shqipe kishte 83-vjetorin e lindjes dhe Shoqata “Devolli” organizoi festën e rastit, në një lokal të kryeqytetit. Përmes mikes poete Lida Lazaj, Eli më ftoi përmes Internetit.

Ndoshta, u zgjata paksa, po në atë festë kolektive, në nderim të Dritëroit, isha i pranishëm dhe, bile, më pas bëra shkrimin me titullin “Dritëroi është edhe tropojan”. Me Elin bëmë fotografi të përbashkëta dhe më njohu me vajzën, Sabinën dhe djalin e vogël, Alteon. Ndërsa me djalin e madh, Safoelin, ajo u ngrit në një kërcim, për të cilin më pas shkroi e publikoi poezinë e bukur, “Më ftoi im bir në vallëzim”. Aty janë edhe këto radhë:.

Mbretëreshë e Tokës dhe Qiellit,
atë çast jam ndier,
me djalin tim kavaljer…

Në një shënim, që bëri në FB, Eli do të “rrëfehej”, se si e nisi udhën e krijimtarisë letrare… Ishte nxënëse , kur recitoi këto vargjet:

Xhaxhi Dritëroi di përalla të bukura,
përralla për dhi,ujk, lepuj dhe shpezë.
Lutjuni xhaxhit t’ju tregojë, moj flutura,
dhe xhaxhi do lerë librin e vet në tryezë,
përralla ndërmend do t’i bjerë…

Ndërsa vitet rodhën me shpejtësi dhe ajo do të kujtonte: “Një herë u ndjeva princeshë, kur ishin “Ditët e Dritëroit” , të shpallur nga shoqata “Devolli” dhe kur u bë përurimi i librit tim të parë poetik , “Gruaja dhe muret prej pasqyrash”…

Para se të ndalem pak në faqet e këtij libri, dua të përmendi një poezi, sa të dhimbshme e aq të frymëzuar, kushtuar një bashkëstudenteje kosovare, ëndrrën e të cilës e prenë në mes pushtuesit barbarë serbë, në vitin 1999. Nga vargjet-vajtim të Elit janë edhe këto:

Antigona Fazliu nuk u bëre dot mjeke,
por legjendare e luftës ,nga Kosova;
me që ëndrra jote mbeti e pajetuar,
në vargjet e mia të përjetësova….

Ndërsa Eli pati fatin e bardhë që të diplomohej mjeke. Dhjetë vjet ishte emigrante në Athinë  dhe tani profesionin e saj e ka venë në shërbim të jetës së nxënësve, në  dy shkolla të kryeqytetit Tiranë, Gjimnazit “Çajupi” dhe Shkollës “Qazim Turdiu”.

 

Libri i Eli Kanines

 

2.

Libri i parë poetik i Eliverta Kaninës, “Gruaja dhe muret prej pasqyrash”(Tiranë, 2014), të cilin ajo ma dhuroi me nënshkrim, nuk ka shumë faqe. Botues dhe redaktor është Mark Simoni. Gjithësej, aty janë tubuar 91 poezi, të ndara në 11 cikle.

Me ndjesitë e veta femërore, që në poezinë e parë, ajo shkruan: “Unë jam vetë perendeshë e bukurisë,/ jam parajsa, njëkohësisht dhe ferri,/jam mjalti dhe verem i dashurisë,/ jam paqe sundeuese dhe shkak sherri!?” Ndërsa në poezinë “Vajzës së bukur” shprehet: “Të thonë se djemtë belbëzojnë para teje,/ në kërkim të fjalës magjike;/ të thonë se vajzat ëndërrojnë,/ një herë të vetme të ishin “Ti””.

Rrallë ndodhë që, sidomos poetet, të mos thurin himne nderimi e dashurie për prindërit, por dhe për  njerëzit e tyre më të afërt. Kësaj të vërtete i bashkohet edhe Eli, në poezitë: “Prindërve”, “Mamit” e “Babait”, “Shoh vajzën që fle”, “Bashkëshortit tim” etj . Me mirënjohje e dhimbje të natyrshme, shkruan për mamin: “Me frymën time akujt shkriva,/ edhe pse e vogël botën pushtova,/ erdha për ty dhe mbeta vetëm,/në një ëndërr-jetë më le peng vetëveten”.

Meqenëse punon mjeke pranë mësuesve e nxënësve, Eli i kushton një poezi 7 Marsit, Ditës së Arsimit Kombëtar Shqiptar. Por nuk ka harruar që të thurë edhe disa poezi të bukura për një ndjenjë të natyrshme njerëzore, si te:“Dashuri e vonë”, “S’u lodhka dashuria”,“Eja”,”E trishtë dita pa ty”,”Puthmë”, “Dashurisë i duhet dashuri” etj. Në njërën nga poezitë e këtij cikli shkruan: “Bëhem pulëbardhë në sytë e tu,/ vibroj me zërin tënd ëndrrash,/drejt teje, kur vij”(Poezia “Vij tek ti”).

Po  i mbylli këto pak radhë me një poezi, që Eli Kanina ua kushton të rënëve për liri e demokraci. Si për të na kujtuar që kaluan plot 70 vjet nga dita e çlirimit të Atdheut, aty shkruan këto vargje: “ Në nderim të dëshmorëve është një datë,/ është dhe një lapidar me varreza,/ në të dalë të qytetit, në një kodër…”(“5 Maj-roje nderi”).

E përgëzojmë këtë poete, për librin e parë të saj dhe i urojmë nga zemra mbarësi në detyrën e shenjtë te mjekes dhe frymëzime të pandërprera!

Tiranë, 23 nëntor 2014

PLISI – MITI I ORIGJINËS SË PËLLAZGËVË HYJNORË / Nga Fatbardha Demi

f 1

 

PLISI –  MITI I ORIGJINËS  SË  PËLLAZGËVË  HYJNORË

 

 

Një gjë marrim ne përsipër : Gjithshka sa kemi sqaruar në lidhje me historinë, është e bazuar mbi llogjikën e fakteve … Në qoftëse do të merren me to njerëz të tjerë, më të zotë dhe më të ditur se ne, ata do të jenë të shoqëruar në punën e tyre nga bekimet tona më të zjarrta.

Pashko  Vasa  (1825 – 1892)   « E vërteta mbi Shqiperinë dhe shqiptarët »

 

 

 

Fatbardha Demi

       Nga Fatbardha Demi

 

 

Si simbol i Beogradit , kryeqytetit te Serbise, ngrihet madhështore Kolona “Fitimtari i Kosovës” (e peruruar me 7.10.1928) kushtuar , sipas medias sërbe, fitores në Fushkosovë mbi turqit. Statuja shpreh forcën ushtarake (kolona, trupi nudo i mashkullit dhe shpata) si dhe mbrojtien hyjnore (shqiponja).

 

 

Modeli i monumentit, e ka origjinën tek tradita e Pellazgëve të lashtë, të cilët ngrinin shtylla të gurta mbas çdo fitoreje. Këtë fakt na e dëshmon Diodorit ( Diodorus Siculus, shk 1 pK) i cili pohon se faraoni Sheshoshi  (Sesostri) ndërtoi shtyllat në formën e organeve gjinitale të burrit, në rastin e popujve luftarak, duke besuar se mënçuria e shpirtit të çdo populli do të çfaqet qartë në brezat pasardhës nga pjesa kryesore e trupit (1)

Natyrën jo sllave të këtij monumenti e dëshmon edhe mbulesa e kokës (fig.1), origjina e së cilës, lidhet me mitet Pellazge dhe në të gjitha format e saj historike, ka qenë karakteristikë e veshjes tradicionale të Shqipetarëve deri në ditët e sotme.

 

Sa e lashtë është mbulesa e kokës së shqipetarëve ?

 

Siç ka ndodhur edhe në studimet e tjera për traditën e Kombit tonë, edhe kjo temë të çon në periudhat më të herëshme të historisë njërëzore. Për të ndjekur këtë rrugë dhjetra-mijë vjeçare, si udhë-rrëfenjës do të përdorim mjetet e mbijetuara nga ajo kohë e largët: GJUHËN pellazgo-shqipe, gjetjet arkeologjike dhe mitet.

 

Mbulesa tradicionale e kokës (sot e përdorur vetëm nga meshkujt) në shqip emërtohet Qeleshe, Plis, apo Qylaf .  Pikërisht, tek dy emërtimet e para do të nis edhe studimi ynë. Emërtimi Qeleshe tregon se materiali i përdorur është leshi i bagëtisë. Sipas legjendave popullore të trashëguara nga periudha Ilire, Qeleshia punohej prej leshit të deles i shkelur (i shtypur me këmbë). (2)

Punimi me leshin e deles i Qeleshes, kishte një domethënie, sa historike aq edhe besimtare.

Në kohën kur njeriu primitiv, filloi « të vriste mëndjen » duke shfrytëzuar natyrën  jo vetëm për t’u ushqyer, siç veprojnë kafshët, mund të themi se nis edhe historia e NJERIUT të sotëm.  “Njeriu, pohon Mircea Eliade (1907 -1986), është produkti përfundimtar i një vëndimi të marrë që në Krijim (al principio del Tempo): të vrasë për të jetuar”. (3) Materialet arkeologjike tregojnë se kafsha e parë e zbutur prej tij ka qenë delja (para 8000 vjetësh). Studiuesja M.Gimbutas (1921- 1994) pohon se delet dhe dhitë, përbëjnë 90% të kockave të gjëndura në shtresat neolitike. (4) Me delen nisi edhe profesioni i bariut, emer që simbolikisht e mori mbreti në lashtësi (mbreti-bari) dhe drejtuesit e besimit kristian (bariu i tufës së besimtarëve).

 

Delja bën pjesë në të njejtën familje (caprinae) sikurse edhe dhia. Mishi dhe qumështi i saj janë një ushqim që sigurohej lehtë, ndërsa lëshi i dëndur, ritej shpejt dhe ngrohte shumë. Përgjithësisht leshi i saj është në ngjyrë të bardhë. Ngjyra e bardhë është zotëruese në veshjen shqipetare. Në lashtësi ngjyra, forma apo materiali për objekte të rëndësishme, kishte një domethënie beimtare.

 

Për hir të këtyre cilësive, kjo familje (delja, dashi, dhia ) zë vend të rëndësishëm në simbolet dhe mitet e besimit Pellazg dhe janë trajtuar krahas kaut, si kafshë të shenjta. Sipas studiuesit të traditës shqipetare, Mark Tirta (1935), dhia paraqitet me cilësitë e hyjnisë së pyllit (…) Gjahtarët para se të dilnin për gjah në vendet ku kishte dhi të egra, laheshin dhe kryenin një sërë ritesh. (5)

Dashi është përdorur në lashtësi për flijime kushtuar Perëndive.(fig.b poshtë), huazuar në mitin kristian, ku Abrami flijon një dash në vënd të birit të tij Isakut.

a b c d

(6)

Që në mijëvjeçarin e VII-te, gjatë periudhës së bakrit e bronxit, figurinat e dashit të zbukuruara me figurat gjeometrike (V, zig-zaku,vijat paralele), përdoreshin si objekte kulti të Perëndeshës me kokë zogu (Perëndeshës Shqiponjë –shën im), në hapsirën Euro-Aziatike. Në  kulturën ilire Vinka, figurina të Perëndeshës para-historike kanë brirë të dhisë (4500 pK). (7)

 

Në pjesën më të madhe të qytetrimeve të lashta delja ishte një kafshë simbolike që mishironte forcat e natyrës dhe lidhej me Perëndinë Hermes (Thot tek egjiptianët e lashtë) i cili mbahet edhe si shpikësi i shkrimit.  Herodoti (484-425 pK) tregon se barbarët , për shkrimin e librave, kanë përdorur lëkurë delesh dhe dhish.(8) Në përkthimin e Strabonit (libri VII kapitull 5) për gadishullin e Ballkanit, nuk figuron emri i Dalmacisë, por emri Ardi (…) Në gjuhën baske, (që është gjuhë e trashëguar nga fiset pellazge -shën im), “ardia”quhet delja. (9)  Ndër fiset e njohur të Ilireve kanë qenë edhe Ardianët, emërtim i cili mund të ketë patur lidhje më kafshën hyjnore.

 

Përdorimi i leshit të deles dhe ngjyra e bardhë e saj (e ndriçimit hyjnor), dëshmonin rolin SIMBOLIK , fetar dhe administrativ, të vetë Qeleshes. Kjo vërehet tek fakti se në pikturat e enëve të qeramikës dhe skulptura e lashta, Perënditë dhe gjysëm-Perënditë e Olimpit, që ishin Mbretër-Kryepriftërinj, kanë mbi krye Qeleshen e rumbullakët apo në formë konike, por jo njerëzit e thjeshtë (fig a,b,c). Figura e Qeleshes, në objektet arkeologjike të periudhës romake, përfaqësonte fëmijët e Zeusit- binjakët Dioskurë, si simbol i origjinës së tyre mbretërore dhe hyjnore.

 

a b c

(10)

E thënë më qartë : Qeleshja i shprehte popullit të thjeshtë, te drejtën hyjnore të Mbretit apo Faraonit, për të gjykuar, drejtuar dhe mbajtur rrëgullin tek nënshtetasit e tij. Sipas studiuesit të besimeve të lashta M.Eliade “Rregulli shoqëror përfaqësonte një anë të rregullit kozmik. Që në krijim e Botës, të qënit mbret ka qenë një akt hyjnor. Krijuesi ishte Mbreti i parë (…)Ai ia kalon këtë detyrë birit dhe pasardhësit të tij, Faraonit të parë. Ky akt e shenjtëroi mbretërimin, si një institucion hyjnor” (11)

 

Qeleshja si simbol fetar dhe mbretëror është hyjnizuar në shumë objekte prej guri të etruskëve (fig.a poshtë) : në Marzabotto, Bologna, Pisa, Settimello (Firenze), Populonia, Volterra, Orvieto etj. dhe fiset e tjera pellazgo-ilire. Qeleshe/guri janë gjendur edhe në Delfi, që sipas studiuesve, përfaqsonin Perëndinë Apollon dhe në Tebë, Perëndinë Amon. Objekte të tilla arkeologjike njihen edhe në qytetrimin babilonez dhe hitit.

 

Ndër objektet arkeologjike hasen edhe Qeleshe-guri me simbolin e pellazgëve, shigjetën dy krahëshe (fig.c). Sipas studiuesit Petro Zhei (“Shqipja dhe sanskritishtja”) ,simboli i shigjetës me dy krahë (fig.c), tregon  NDARJEN  e kryer nga ZOTI, që solli krijimin e Botës materiale. (12)

a    b   c

(b) Qeleshja u përdor si simbol i fëmijëve të Zeusit, Dioskurët (Castore  dhe  Polideuce).

 

 

Siç do të vërejmë më poshtë, jo vetëm elementet e përbashkëta të gjuhës, riteve, simboleve apo miteve, por edhe veshja në objektet arkeologjike, dëshmon përkatësinë etnike, përhapjen apo ndikimin e fiseve të caktuara në hapsira të ndryshme gjeografike.

Mbretërit, që ishin në krye të ushtrisë apo fiseve, kanë sulmuar apo kanë marrë arratinë, të zbuar nga rivalët, drejt vëndeve më të përshtatshme. Kjo çvendosje ka qenë e PËRHERSHME. Siç pohon Nikola Lahovari : “Dihet tashmë së ka patur një epokë, nga mijëvjeçari III dhe IV, ku qytetrimet e të njejtit trung shtriheshin nga India deri buzë Adriatikut. Duke kaluar nëpër Iran , Mesopotami dhe Egjipt, në atë kohë, njerëzit që i përkisnin një tërësije, tipeve të njejtë fizikë dhe që flisnin gjuhë të së njejtës familje, banonin në luginën e Indusit, Persi dhe Kaukaz, Mesopotami si dhe brigjet e Detit të Zi dhe Egjeut, Afrikës së Veriut, Greqisë, Italisë,Francës, Iberisë dhe Anglisë. (13)

 

Ky fakt, na lejon që për Qeleshen të gjurmojmë në të gjithë hapësirën Euro-Afro-Aziatike. Nga e majta në të djathtë (fig.a,b,c,d poshtë), kemi të pasqyruar Qeleshen shqipetare tek Perëndia henore Men e frigeve, mijevjeçari i katërt (Mesopotami) ; tek statuja e gjetur në malin Lykaion-Arkadi (Helladë); tek çifti mbi varrin etrusk (Itali); Faraoni (Egjipt) dhe Albani 6 vjeç i ditëve të sotme.

a b c d e

(14)

Siç vihet re Qeleshia, në lashtësi përdorej në Europë, Afrikën Veriorë dhe Azinë e Afërt, fakt që përputhet me të dhënat historike të përhapjes së fiseve pellazgo-ilire. Emri Alban (fig.e) dhe Qeleshja, dëshmojnë trashëgiminë pellazge nga para-historia deri në shk21. Në mijëvjeçarët e fundit pK, shikojmë se Qeleshia nuk përdorej vetëm nga Mbrëti-Kryeprift, rrethi i tij familjar apo krerët e ushtrisë, por edhe nga ushtarët e fiseve me përkatësi pellazge, siç parqiten në shumë relieve murale në të gjithë hapësirën mesdhetare.

 

Qeleshja ishte pjesë e vëshjes së luftëtarëve dhe qëllimi i përdorimit të saj ka qenë gjithëmonë besimtar: Mbrojtia hyjnore e përdoruesit dhe është paraardhëse e helmetës së mëvonshme metalike, si tek fiset ilire, galo-kelte, etj.  Në periudhat para-historike, por edhe në ditët e sotme, simbolet e besimit pellazg kanë patur një vend të rëndësishëm, në veprimet ushtarake. Këtë na e dëshmon edhe një ngjarje historike: “Në vitin 1715, feldmarshalli prusian Schulenburg, i këshillonte autoritetet veneciane, që ta bazonin ushtrinë e tyre tek elemënti shqiptar: edhe në rast se do duhej të rekrutonin ushtarë nga kombësi të tjera, këta duhet të mbanin kapelë shqiptarë”. (15)

Cilësimi vetëm për kapelën dhe jo veshjen, dëshmon së ajo luantë rolin e mbrojtjes hyjnore “të dorës së Zotit”, që ndikonte në moralin, si të luftëtarëve edhe mbi kundërshtarët (fig.a,b,c poshtë).

a b c

(16) Nga e majta: Luftëtare hitite; beteje të fiseve sarmate (Rossolani) banorët e lashtë të Europës qëndrore ; Helmete e Kultures Golasecca; Monedhe romake 108-107 pK. në të majtë ndodhet një shpatë, e cila poshtë dorezës ka një qeleshe ku varet një yll/kryq (Zoti-mbrojtja hyjnore).

a    b

(17)

Në foton (fig.a lartë) kemi një skulpturë “kokë” pa trup, e shk7-6 pK, e emërtuar “Daun”. Siç shihet, Qeleshja është e njejtë me të Faraonit, Menhotep III në Egjiptin e lashtë (fig.b).  Këto skulptura – Kokë,  shprehin nje shkalle të re në besimin e pellazgëve: hyjnizimin e trurit. Sipas M.Eliade,  “shpirtit” ne trupin e njeriut nuk shikohej më tek zemra, por tek truri. “Koka ,si burim i forcës hyjnore u bë keshtu nje objekt kulti”. (18)

 

Dauni janë një nga popullsitë e lashta të krahinës së Pulies (Itali), por legjendat e tyre tregonin se Dauno, ishte bir i mbretit të Arkadisë (Helladë) që u hodh për të pushtuar toka në Italinë qëndrore. (19)  Origjinën trako-ilire, e dëshmojnë edhe “kokat” e ngjashme të gjetura në krahinën e Panonisë dhe Trakisë (Helladë). Sipas studiuesve , shumica e këtyre kokave me qeleshe u përkisnin femrave priftëresha.

 

Megjithëse në shumë skulptura të fiseve etruske, maqedone, trako-ilire dhë fiset iliro-trojane të Azisë së Vogël dhe deri në dinastitë e para të Egjiptit vërehet Qeleshja , çuditërisht,  studiuesit e lashtësisë dhe të arkeologjisë, nuk e zbulojnë këtë lidhje me mbulesën e kokës në veshjen tradicionale të shqipetarëvë të sotëm. “Krahasimi – thekson K. Nieri -shpesh lejon të dallosh lashtësinë e herëshme apo më të vonëshme, të disa fakteve kundrejt të tjerave”  (20) Studiuesi O. Rexhepi (Preshevë), vëren se “Veshjet e luftëtarëve të ruajtura në rasat e Mikenës dhe në poçeri janë po ato veshje të sotme kombëtare shqipetare , fustanella dhe plisi”. (21)

Por historia e Qeleshes nuk mbaron këtu!  Objektet arkeologjike, dëshmojnë se ajo ka patur një para-rendëse më të herëshme, e cila nuk kishte lidhje më figurën e shenjtë të deles dhe formën gjysëm-sfërike që i vishet mitit të Vezës, por më mitin e ORIGJINËSNJERIUT . Për këtë fakt, na ndihmon po gjuha pellazgo-shqipe: emërtimi “Plis”, i përdorur në Malësinë e Shqiperisë, Kosovës dhe Malit të Zi. Ky emërtim është edhe më i lashti.

 

Historia e Plisit

 

Fjala PLIS në gjuhën shqipe emërton një copë dheu, që shkëputet kur hapet brazda për mbjellje apo ndonjë punim tjetër . Kur filloi të punohej toka dhe të mbilleshin bimët e egra, që shënoi lindjen e agrokulturës (afro para 7-8000 vjetësh) dhe  vënd-banimeve të përhershme, atëhere ka lindur edhe hyjnizimi i dheut. Etruskët e Tarkuinës (Tarquinia, Itali), një fis pellazg, e shikonin fatin e tyre tek plisi i një toke të punuar në orët e para të mëngjesit.(22) Siç pohon albanologu Hahn (Johann Georg von Hahn,1811-1869) : “Pellazgët e kohës para-historike, ishin bujq të mirë, mjeshtër të zot dhe tek ata kulti fetar ishtë mjaft i zhvilluem“. (23) Në këtë periudhë lindi edhe miti i Dhemitrës.

 

Nga toka buronin lumenjt që me ujin magjik ushqenin bimët dhe gjallesat e tjera dhe nga thellësia e saj, rrënjët lartësonin pemët e pyllit drejt qiellit. Toka “lindte” natyrën përreth, por edhe trette në gjirin e saj çdo gjë, sigurisht edhe njeriun që ecte mbi të dhe ushqehej me prodhimet e saj.  Mund të pohojmë ,vëren M.Eliade, së disa mite njiheshin nga njerëzit paleolitikë: në rradhë të parë mitet kosmogonike dhe MITET e ORIGJINËS (origjina e njeriut, e kafshëve dhe e vdekjes etj) (24) Është interesant një e dhënë e Hahnit : “Më duket se kam këndue te një vjershëtor i vjetër , se krijesa e parë e botës asht delja, e cila ka dalë nga Toka (25)

 

Njeriu i lashtë, njohu fuqinë krijuese të Dheut dhe e quajti “Mëmë-dhe”, siç e emërtojnë edhe sot shqipetarët vënd-lindjen e tyre, por edhe disa popuj të tjerë europianë, duke bësuar së prej saj kanë lindur. “Pellazgu, babai i parë i popullit Pellazg, mbret në Argolidë. Sipas legjendave dhe miteve ishte Njeriu i Parë që jetoi në botë dhe në Arkadi, kishtë lindur nga dheu.” (Vojtech Zamarovský ,(1919-2006), “Heronjtë e Miteve Antike” f260, 1983) (26)

 

Vetë dy emertimet e lashta te fiseve te para, “lelege” dhe “pellazge”, ne gjuhën shqipe shprehin mitin e origjinës se tyre. Sipas studiuesit Niko Stillo (“Toskerishte Etruskishte” ): Emërtimi “Lelegë”,  do të thotë « lindur të lindëses tokë » dhe « Pellazgë » do të thotë  pjellë (dial.çam femijë) « e lindëses tokë » (të lindur nga toka-shën im) ( 27)  Nga ajo kohë para-historike, tek shqipetarët ka mbetur emërtimi FARË për njerëzit e një fisi, i perjetësuar në Egjiptin e lashtë tek emri Faraon (fara+ (j) on, dmth prej fisit tonë). Ky emërtim diktohej për të bërë dallimin midis popullsisë vendëse të Egjiptit dhe sunduesve pellazgë. Sipas Herodotit, egjiptianët që kishin origjinë vendese, ishin të vetmit që nuk lejoheshin të hynin në asnjë tempull. (28)

 

Hyjnizimi i Tokës nuk lidhej vetëm me idenë e lindjes së njeriut, por edhe të RILINDJES së tij mbas vdekjes brenda saj. Kjo dëshmohet nga përdorimi që në kohët më të herëshme, të ngjyrës së kuqe (simbol i gjakut dhe i jetës), me të cilën lyheshin kockat e të vdekurve.  Në rast se më përpara i linin të vdekurit në një guvë të shpellës, tani njeriu “bujk” i fuste në dhe, me bindjen se do “të rilindnin” përsëri. Këtë e deshmon edhe modeli, në formën e mitrës të varreve me një zgjatim “për të dalë”. Siç pohon  M.Eliade , në periudhën Neolitike, për paraardhësit tanë, jeta mbas vdekjes vijonte në botën e nëndheshme. (29)

 

Ky besim, e bënte varrin të shihej si një vend i shenjtë, traditë që është trashëguar në malësitë shqiptare në Veri dhe në Jug edhe sot, ku respektohen jo vetëm varret e të parëve, historia e të cilëve njihet pak a shumë nga populli, por dhe varret e vjetra, historinë e të cilëve nuk e njohin fare. (30) Hahn tregon edhe një zakon që kanë patur fiset e origjinës pellazge, si armenët, frigët dhe dardanët e Europës , të cilët “jetonin në banesa nën tokë” (Straboni, VII, f316) (31)

 

Në objektet arkeologjike shohim figurina që ju blatoheshin Perëndive , që mbanin mbi kokë një copë dheu-Plisin (fig.1,2 poshtë,nisur nga e majta). Për ta bërë më të qartë simbolin mitik, kjo pjesë lyhej më bojën e zezë, siç është ruajtur në foton e dytë (Hyjnesha nga Siria dhe Iraku (periudha Halaf…). Me këtë “shenjë” dëshmonin përkatësinë e fisit të tyre  “të lindur prej dheut” dmth prej fiseve pellazge. Forma konike (fig.3) si e fëmijëve të Zeusit, binjakëve Dioskurë apo e Aleksandrit të Madh është ruajtur tek shqipetarët e sotëm (fig.4) të zonës së Labërisë dhe Çamërisë (Molosia e lashtë). Në skulpturën e Perëndisë tokësore Serapi, Plisi(dheu) është i zbukuruar me bimë ; tek Perëndësha  Astarte, copa “e dheut” ka formën cilindrike(fig.5,6) e cila është forma e qeleshes më e përhapur  tek  popullsia shqipetare (fig.7). Sot e gjejmë si mbulesë të kokës, po në ngjyrë të zezë edhe tek priftërinjtë e Kishës ortodokse (fig.8) .

 

Vendosja e copës së dheut mbi kokë, ishtë një ide e njeriut primitiv që e praktikonte mbi figurinat prej balte, të cilat liheshin në altare apo vëndet e shenjta. Praktikisht, njeriu e vendosi mbi kokë, shumë më vonë, në kohën kur mësoi ta përpunojë leshin e deles (kur filloi artizanati) gjithmonë për të treguar origjinën e tij hyjnore. Gjurmët më të lshta të perdorimit te Qeleshes jane gjendur ne mijevjeçarin e tretë pK.

Përfundimi i parë : Qeleshja në zanafill, ka shërbyer si simbol fetar dhe administrativ, fakt që e dëshmojnë objektet arkeologjike. Emërtimi PLIS është i periudhës para-historike dhe përcakton kohën e hyjnizimit të Tokës dhe krijimin e mitit të ORIGJINËS dhe të RINGJALLJES së njeriut. Këto mite, shprehin një fazë të re në besimin e lashtë, kur krahas forcave të natyrës, që mbizotronin deri atëhere në mitët e para, u ndërfut edhe figura e Njeriut. Miti para-historik i origjinës, mbijeton edhe sot tek emërtimi PLIS i Qeleshes dhe emri ARBAN-ARBËRESH (i banun/ i bërë nga Ara) të shqipetarëvë. Në gjuhën shqipe Tokës së punuar i thonë – Ara, ku rrenja “ar” tregon natyrën hyjnore të saj.  Edhe emri Pellazg dëshmon mitin e lashtë dhe në shqip, do të thotë :”Të lindur nga dheu” (Spiro Konda) . Ky fakt, krahas shumë të tjerave, pohon se shqipetarët e sotëm e kanë origjinën prej banorëve të parë europianë – fiseve Pellazge.

 

Qeleshja simbol i Krijuesit

 

Sipas M.Eliade: “Duhet të kemi gjithmonë parasysh, se shenjtërimin parësor, e kanë patur  dukuritë  qiellore dhe të shndritshme” (32) Xh. Katapano pohon se Pellazgët besimtarë të Egjiptit(12000 pK), e shikonin “ prejardhjen dhe natyrën e burimit të ndritshëm : Zotin, mendimin e tij (…) si një “dritë bardhësore”. (33) Pra ngjyra e bardhë , që është ngjyra historike e Qeleshes sonë, ka shprehur Dritën hyjnore dhe e ka zanafillën kur në bësimin para-historik lindi idea e një ZOTI qiellor të cilin njeriu primitiv E SHIKONTE dhe i lutej. Kush ka qenë ky ZOT për Pellazgët?

 

Në rrjedhën e mijera-vjeçarëve, duke vëzhguar  Hënën, ndërmjet shumë zbulimeve të rëndësishme si matjen e kohës, natyren ciklike të jetës etj, ai zbuloi ndikimin e saj mbi vetë njeriun. Mark Tirta pohon se: Studimi i traditës dhe i besimit tek shqipetarët, na bind se kemi të bëjmë  me një kult të lashtë vendës, sidomos në lidhje më Hënën, si fuqidhënëse të prodhimeve bujqësore e blegtorale dhe fertilitetit të grave. (34)

 

Hëna, në kultin e njëriut primitiv -pohon Giovanni Semerano- është një nga hyjnitë më të mëdha dhe më e rëndësishme se sa Dielli.(35) Ndërsa Edith Durham (1863 – 1944) vëren se në shumicën e tatuazheve që bënin femrat shqipetare në krahë, duar dhe gjoks, pasqyrohej figura e gjysëm-Hënës. (36)

 

Me figurën e Hënës (një burim sferik DRITE) në besimin primitiv lindi edhe idea e ZOTIT të ngjashëm me figurën e njeriut. Ky përfundim mbështetet tek fakti, se të gjitha Perënditë e para, kanë qenë hënore. Në këtë periudhë besimi ishte MONOTEIST sepse besohej tek një Krijues.

 

Më zhvillimin e shoqërisë njerëzore, që u shoqërua edhe me ndryshime në besim dhe krijimin e miteve të reja, Zoti nuk ishte më Hëna, por një burim hyjnor DRITE aq i largët, sa nuk mund të shihej nga syri i njeriut.  Sot emërtimin PAPA( shqip: pa/nuk+pa/shikoj )  e mban kreu më i lartë i besimit katolik (Papa), emër që buron nga roli i tij si ndërlidhës i Zotit (të padukshëm) me njeriun tokësor.

 

Ndriçimi hyjnor i Zotit, përcillej në Tokë nëpërmjet rrezeve. Zoti shprehej në objektet arkeologjike me simbole të caktuara si : në formën e një vrime në rreth apo ruaze në mes të lules, rombit; pike a topthi  në mes të kryqit, etj.

“Sipas mendimit mitik- pohon Petro Zhei – Qëndra (pika e prerjes së vijave të drejta) përcaktohet si përputhja e të kundërtave që identifikohet në instancë të fundit me ZOTIN. Qëndra = Zoti, Qëndra = Dritë ” (37)

 

Siç e shikojmë në fotot poshtë (nga e majta fig.1) mbi një pllakë varri, kemi simbolin e Zotit –topthi, në pikën e ndërprerjes së kryqit, ku çdo rreze ndodhet brënda rrethit (qiellit hyjnor); (fig.2) kemi një mburojë romake ku topthi brënda katrorit shpreh simbolikisht Zotin në tokë, ku kryqi/yll formohet me krahët e shqiponjës.  Zarathustra (profet persian ,shk 6 pK) në veshjen e të cilit kemi një varg ruazash ,simbole të Zotit (fig.3), që i gjejmë edhe në veshjen tradicionale të shqipetarëve, të të dyja gjinive (fig.5) roli i të cilave është vetëm besimtar. Toptha të tillë në formën e komçave, shohim edhe në veshjen e prelatëve katolik (fig.4)

 

 

 

Në fotot poshtë  (nisur nga e majta fig.1) paraqitet mbulesa e kokës së Perëndisë hënore Horos, Orfeut , Amazonave, Attis dhe Shqipetarëve të shk19-20. Siç vihet re, kemi theksimin e majës së Qeleshës në formën e topthit, i cili, në varësi të mënyrës së punimit, anohet mbi kokë. Ky topth i drejtë apo i anuar i Qeleshes është një nga format e shprehjes simbolike të Krijuesit (Zotit).

 

 

 

Tek Qeleshja e shqipetarëve (fig.5) kemi të shtuar edhe një “bisht kali”, të njejtë si në helmetat romake, i përdorur si në veri të Shqipërisë (Shkodër shk19-20) dhe tek shqipetarët e Thesprotisë (Helladë shk 19) . Sipas besimit pellazg, tek bishti dhe koka e kalit, ndodhej “energjija e pavdekshme” (e Zotit).

 

Me lindjën e besimit kristian, krahas formës së qeleshes pellazge (konike, gjysëm-sferike dhe cilindrike) u huazuan edhe tre ngjyrat e përdorura në lashtësi : e bardha, e kuqja e purpurt dhe e zeza, të cilat kanë gjithashtu domethënie mitike. Me poshte (nga e majta fig.1) kesula e zeze e shërbenjësit të kishës izraelite; (fig.2,3) ngjyra e kuqe dhe e bardhe tek katolikët dhe (fig.4) ngjyra e bardhe dhe e zeze tek ortodoksët.

 

1 2 3 4

 

 

Studiuesi Robert Graves (Robert Ranke Graves, 18951985), këto tre ngjyra i lidh me tre ngjyrat e Hënës në mite, që personifikonin „tre fytyrat e saj“ dhe në objektet arkeologjike e gjejmë me grupin e tre Perëndive, në të gjithë hapësirën Euro-Afro-Aziatike .

Hëna e re është Perëndesha e bardhe: e lindjes dhe dashurisë . Hëna e plotë, Perëndeshë e kuqe : e dashurisë dhe luftës. Gjysëm-hëna, Perëndesha e zezë: e vdekjes, (38) por edhe e ringjalljes.

 

Siç vihet re në fotot e sipër-paraqitura të materialit, Shqipetarët i kanë përdorur në jetën e përditëshme (deri në shk19-20), të gjitha format historike të Qeleshes (konike, cilindrike, gjysëm-sferike dhe me majë të përkulur) si dhe ngjyrat (tê bardhë, të zezë, të kuqe), të ardhura nga lashtësia. Format dhe ngjyrat e mbulesës së kokës, që i shikojmë sot tek shërbenjësit e besimit kristian, dëshmojnë se kur u krijua Qeleshja nga para-ardhësit e shqipetarëve, nuk kishte qëllim praktik (mbrojtjen nga të ftohtit apo nën helmetë) apo si simbol të lirisë, siç lexojmë në disa enciklopedi, por LIDHJEN me ZOTIN, prandaj shqipetarët edhe në shekullin e 19 e quanin veten bij të një populli hyjnor.

 

E fshehta e bishtit të Qeleshes

 

Një „bisht“ i vogël që ngrihet mbi kësulën e Papës, nuk do të na tërhiqte shumë vëmëndjen, po të mos zbukuronte edhe Qeleshen e shqipetarëve të Çamërise (Helladë, Shqipëri) dhe Labërisë (Shqipëri). A është një ngjashmëri e rastësishme, apo brënda saj fshihet një nga simbolet më të rëndësishme të besimit ?

Me qënëse e gjithë veshja e shërbenjësve të besimit, ka një domethënie që lidhet me detyrën e tyre, llogjika na çon tek arësyetimi se ky “bisht” duhet të jetë një simbol i lidhur me Hyjnoren, që nënkupton  figurën e Zotit.

 

Për njeriun primitiv Zoti ishte Drita, që njihet me shprehjen Ndriçimi hyjnor . Njeriu i Paleolitit, nuk e zotëronte dhuntin e fantazisë, por ka shprehur në “artin” e tij vetëm atë që shikonte. Ay habitej me rripat e ndritshme që çanin retë në perëndim të diellit ose pas shtrëngatave, me një formë përsosmërie që nuk gjëndej në Tokë. Këto rreze drite, mund të preknin gjithshka mbi tokë, sikurse edhe duart e tij. Meqënëse “studimet” e të lashtëve bazoheshin mbi krahasimin, ai e gjykoi rrezen si “dorën” e Zotit, siç i shikojmë në murret e Piramidave egjiptiane apo skulpturat me shumë duar të besimit indian. Me këto vija të drejta (rrezet), ay krijoi simbolin e Yllit ( , simbole të kultures Vinka/ Vinča), “fytyrën kozmike” të  Krijuesit, objektit më të largët qiellor. Dhimitër Pilika (19232003) pohon se : “…Tek Ilirët,  ylli lutej si perëndi e Dritës”. (39) Sipas P.Zheit Ylli = Qëndra = O (Zoti) dhe fjales “yll” në shqip i përgjigjet fjala El në hebraisht , emër që përdoret për Zotin. (40)

 

Ylli/kryq dy, tre e më shumë rrezesh, si simbol të Dritës hyjnore -Zotit, e gjejmë që nga vizatimet e shpellave (fig.1 Grotta dei Cervi) dhe gjatë të gjithë historisë së zhvillimit të shoqërisë njerëzore (fig.2,3,4). Në ikonën ruse të shekullit 19,shprehet qartas figura e Zotit me simbolin e yllit (fig.3). Edhe në ditët e sotme Ylli/kryq është simboli kryesor i besimit kristian dhe atij mysliman. Në mozaik (fig.4,s. Apollinare Nuovo a Ravenna) shikojmë Yllin , shenjë e Zotit në mitin kristian, i cili lajmëron lindjen e Krishtit. Të bën përshtypje Qeleshja e Magjistarëve, e njejtë nga forma dhe ngjyra me ato të shqipetarëve të shk 19-20) .

 

1 2 3 4

Yllin e kanë patur në monedhat e veta qytetet ilire të Apollonisë (të shoqëruar me hënën), Dyrrahut,Amantias, Korkyrës dhe Leukada (në trevat kaono-thesprote) në monedhën e mbretit ilir Monunit (shk IIIpk), në Etruri.  (41)

 

Kjo „rrugë“ e ndjekur nga pellazgo-ilirët gjatë mijëra vjetëve, për të pasqyruar simbolin e Zotit tek Qeleshja, shprehet qartësisht në objektet arkeologjike. Një kurorë  rrezesh drite, rezaton mbi qeleshen labe të Tiseut (Teseo,mbret i Athinës) i miteve pellazge duke shprehur lidhjen me të Plotfuqishmin ( nga e majta fig.1). Të njejtën ide kanë edhe rrezet mbi kokën (fig.2) e mbretit Antiochos VI Dionysos, të seleukëve (Siria e lashtë). Simboli i Zotit, ylli (fig.3) ndodhet gjithmonë pranë Qeleshes së binjakëve Dioskurë (fëmijëve të Zeusit) në shumë monedha romake (211-208 pK ). Në (fig.4) ylli qëndron mbi Qeleshe, i mbajtur nga një rreze më e zgjatur.

 

1 2 3 4

Në pikturat murale, relievet e gurta apo monedhat metalike, pasqyrimi i Zotit me simbolin e  yllit, nuk ishte problem.  Priftërinjt e lartë të Kishës ortodokse (nga e majta, fig.2 poshtë) dhe të Kishës kopte (Egjypt, fig.3) kanë vendosur një kryq metalik (që njihet si kryq latin), i cili qëndron mbi kësulën e kokës.

Por Ilirët apo më sakt “të diturit” që merreshin me simbolet e besimit në lashtësi, kishin gjetur një zgjidhje më praktike. Ata vendosën mbi Qeleshe, elementin e Yllit dmth  RREZEN, atë që sot e shikojmë mbi kësulën e Papës dhe tek shqipetarët.

 

Ndryshimet në besimin pellazg kanë ndodhur shumë kohë përpara së të shpallej kristianizmi. Karakteristikë ka qënë, se çdo fazë e re e tij apo çdo besim i ri që është çfaqur , ka vijuar të përdorë po ato simbole ,por me një mit të ri.  Tek kristianët, Kryqi/Yll shpreh  tashmë jo Zotin, por sakrificën e Krishtit. Që kryqi kristian është huazuar nga lashtësia, na e deshmojnë objektet arkeologjike. Në faqen ballore të varrit të Darios (Naqsh-e Rostam 486 pK, Persia e lashtë ,Siri) Kryqi/Yll dhe topthat tek pragu, tregojnë rrugën drejt Zotit, që ka ndjekur shpirti i mbretit të vdekur. (fig.1 poshtë).

 

 

 

Tek Qeleshja e shqipetarëve, “bishti” shpreh RREZEN –“fytyrën kozmikë” të Zotit (Dritës hyjnore), ndërsa në zbukurimet (kryesisht argjendi) dhe veshjen e trupit, simboli i Zotit shprehet me yllin/kryq , topthin apo ruazën. A ka qenë “bishti” i sotëm, që në kohën e krijimit të institucioneve të besimit katolik dhe çfarë ka përfaqësuar? Këtë përgjigje mund t’a japin vetëm materialet arkivore dhe studiuesit e Vatikanit.

 

Si përfundim: Plisi apo Qeleshja e shqipetarëve të sotëm është objekti që ka ruajtur dhe përcjellë MITIN e Origjinës së njeriut dhe Historinë e zhvillimit të besimit  pellazg. Ajo ka simbolizuar lidhjen e njeriut tokësor me Krijuesin, siç e shprehnin edhe vetë pellazgo-ilirët, duke e quajtur veten HYJNORË.

Këtë e dëshmon edhe emërtimi ILIRË ,i paraardhësve të shqipetarëve të sotëm, që është emërtimi i simbolit kozmik të Zotit: YLLI -t( në dialektin çam – Illi).

 

Edhe sot, ky popull mban tre emra, që vijnë gjithashtu nga mitet më të hershme të Europës : 1) Arbër-esh /Arv(b)an-it : Të lindur nga dheu;  2) Shqipetar (Ipe- dial çam shqiponjë): Zogut që përfaqson Zotin në Tokë. Sipas Moisiut, shqiponja dhe ylli, janë sinonime (42) Pra të thuash ILIR apo SHQIPETAR shpreh të njejtin simbol: ZOTIN ! ;  3) Alban (Alpan/Pan) : Mbret i Çamërisë (Thesproti , Helladë), më i shquari në lashtësi, familjen e të cilit e njohim në mite si Perëndi të Olimpit, gjysëm-perëndi dhe gjykatës të shpirtrave mbas vdekjes.

 

Fatbardha Demi

fatbardha_demi@yahoo.com

19.11.2014

 

(c)« Allée de béliers », Temple de Karnak à Louxor (Égypte)  (d) Jo vetëm Zeusi, Giove-Amon, Hermes, por edhe në monedhat romake portrete janë të paisur me brirët e dashit www.truciolisavonesi.it

7- f75-79 Marija Gimbutas “Il Linguaggio della Dea”,VENEXIA, Roma, 2008

8-f 19 Orhan Rexhepi “Pellazgo Dardanët, nga Atlandita deri në Hënë”,Preshevë,2012

9- f357 Dr. Johan George  von Hahn “Studime shqipetare” (Albanesische studien, Jena 1854) IDK.

10- (a)Testa di Poseidone , figlio di Crono e di Rea, fratello maggiore di Zeus, scultura greca V sec. a.C. http://www.ëlicriso.it/it/mitologia_ambiente/dei/poseidone/(b)Elena

(c) Odisea me Qeleshe por jo shokët e tij.

11-  f105,106 M.Eliade (po aty)

12- f531 Zhei “Shqipja dhe Sanskritishtja” (pjesa e dytë),Tiranë, Tertiumdatur, 2006

13- f 416 Arif Mati “Mikenet=Pellazget” Tirane, Plejad, 2008

14- (a) http://en.wikipedia.org/wiki/Men_%28god%29   (b) Statujë e gjetur në malin Lykaion në Arkadi. (Hellade) (c) http://www.summagallicana.it/lessico/e/Etruschi.htm , Museo di Villa Giulia – Roma (d) Site Web pour cette image 31e154fdd38a9532 fr.goldenmap.com

15- Pëllumb Xhufi  “4000 dokumenta për shqipetarët në arkivat veneciane”

16- (a) Luftëtarët hititë me qeleshe.Private Tour of Hattusaswritten www.turkeyforholidays.com –  (b) Reliev e një beteje të fiseve sarmate (Rossolani) banorët e lashtë të Europës qëndrore dhe Rumanisë. (http://it.wikipedia.org/wiki/Roxolani)

(c) Elmo della Cultura di Golasecca. (tek matër “ITALIA e lashtë”) (d) Perëndia Mars, përpara tij shpata me dorezë të mbrojtur në formën e qeleshes që përfundon me  yllin/kryq të varur. 402 – Denario L. Valerius L.f. L.n. Flaccus  Ag  Ø 18-21 mm   3,29-4,03 g   108-107 a.C.

http://www.antiqva.org/Monetazionë%20IV-III%20Sëc%20aC.htm

17- (a) http://www.artepreistorica.com/wp-content/uploads/2010/01/07.oppio_.pdf

(b) Mentouhotep III Site Web pour cette image PHM-   place-hecataei-milesii.net

18- f46 M.Eliade (po aty)

19- f81, Delia Guasco “Popoli italici L’Italia prima di Roma”, Giunti, Firenze,2006

20- f.69 Colette Nieri, «Tabu  Miti e Socetà, Economia e religione nell’analisi delle culture »-Edizioni Dedalo, Bari,2007)

21- f156 Orhan Rexhepi “ Pellazgo Dardanët,nga Atlandita deri në Hënë”,Presheve,2012

22-  f21 Giovanni Semerano, “Il popolo che sconfisse la morte”, Paravia Bruno Mondadori Editori, 2003

23- f408 Dr. Johan George  von Hahn (po aty)

24- f37 M.Eliade (po aty)

25- f356 Dr. Johan George  von Hahn (po aty)

26- f74 Orhan Rexhepi  “Pellazgo-Dardanët…” Preshevë, 2012

27- f144 Niko Stillo (po aty)

28- http://ilmondodiaura.altervista.org/EGIZI/Egiz  (Egizi alimentazione)

29- f109 M.Eliade (po aty)

30- f.214M.Tirta « Mitollogjia ndër shqiptarë »

31- f410 Dr. Johan George  von Hahn (po aty)

32- f38 M.Eliade (po aty)

33- f8 Xhuzepe Katapano „Thot-i Fliste Shqip“  Botimet enciklopedike, Tiranë,2007

34- f350 “Panteoni  dhe  Simbolika”  Mark Tirta, Tiranë « Nëna Teresa »,2007

35- f 31 Giovanni Semerano “Il popolo che sconfisse la morte”

36- Edith Durham, Brenga e Ballkanit dhe vepra të tjera për Shqipërinë dhe shqiptarët,Tautazhi dhe simbolet e vizatuara për të (Tautazhi në Shqipëri), f.470-475. Edibe Selimi –Osmani « Simbole vendëse ilirë te shqiptarët e Maqedonisë » Studime Albanologjike 3, Shkup, 2011

37- f24,49,50 Petro Zhei (po aty)

38- Dea triplice – Wikipedia it.wikipedia.org/wiki/Dea_triplice

39- f92 Dhimitër Pilika “Pellazgët origjina jonë e mohuar”,Botimet Enciklopedike, Tiranë 2005

40- f265,521 P.Zhei (po aty)

41- f 92, Dh.Pilika  (po aty)

42- f88 Xhuzepe Katapano “THOT-i FLISTE  SHQIP“  (botim ne Itali nga Bardi Editore, Roma,1984) ne shqip nga Botimet enciklopedike ,2007

 

 

FUND

POEZI ME TË CILAT SHPRISHET KUJTESA…. (Nexhat Rexha “Fluturojnë zogjtë në kafaz“ Sh.b. Beqir Musliu, Gjilan, 2014, faqe, 106) / Nga Bilall MALIQI

1980391_933206700041586_8614706554976505462_o

 

POEZI ME TË CILAT SHPRISHET KUJTESA….

 

(Nexhat Rexha “Fluturojnë zogjtë në kafaz“ Sh.b. Beqir Musliu, Gjilan, 2014, faqe, 106)

 

 

 

bilall

 

Nga Bilall MALIQI

 

 

Poeti dhe kritiku letrar Nexhat Rexha vjen para lexuesve me prurje të reja në poezi, me gjetje të motiveve të cilat i ka shtrirë gjithandej vëllimit më të ri poetik të titulluar „Fluturojnë zogjtë në kafaz“.

Fuqia shprehëse e poetit është kudo në poezitë që e kompletojnë librin. Ato korrespondojnë natyrshëm në mes veti, kanë figuracion të pasur, janë kuptimplote të cilat përçojnë mesazh për lexuesit.

 

nexhat rexha

   Nexhat Rexha

 

Tematika që shtjellohet brenda poezive është evidente me rregullimin e vargut, jetësimin e frymëzimeve të tij që shpërfaqin dashurinë për atdheun, ku para nesh paraqet një tabllo krejt reale të vendlindjes së tij dhe të atdheut të tij në një kohë të kaluar kur kaloi tmerret, spastrimet dhe djegiet e shtëpive nga armiku, dhe ky pasqyrim bukur prezantohet si rikujtesë për lexuesit se nëpër cilat sfida ka kaluar populli shqiptar në kohën e luftës dhe të spastrimit etnik.

Përçimi i mesazhit është bërë me një konkretizim të mirë të ngjarjes dhe të vargërimit ideal të poezive të tij.

 

„…Gjuajtjet me topa

Trishtuan vendlindjen time…“

 

(Poezia “ Dielli vonoi sot”, fq. 17)

 

Kështu shumë herë u trishtua vendlindja e poetit, u trishtuan edhe shumë vendlindje të tjera në atdheun e coptuar dhe disa sosh ende po trishtohen, po boshatisen dhe po tmerrohen nga padrejtësitë e panumërta që po u bëhen.

Kur jemi tek vendlindja e poetit tani para nesh na del një pasqyrim tjetër nga ai paraprakë. Poeti këtu paraqet një ndryshim radikal të kohëve si: jani me dy ngjyra e që tani mungon, kopeja e deleve dhe shumëçka e asaj kohe tanimë nuk është, sepse u ndërrua dhe se ajo tani për gjeneratat e reja ngelet vetëm si një ëndërr e për autorin ngelen gjithmonë si të tilla në arkivin e kjujtesës:„Në vendlindjen time Nuk ka më mrizim“, jana me dy ngjyra, dhe tingull fylli e çiftelie…

 

liber nexhat

                    Ballina e librit

 

Poezitë që e kompletojnë ciklin e parë “E ti bart ëndrrat e fjetura”,  janë të një motivi patriotik të atdhedashurisë, të kujtesës për atë kohë me shumë sfida për shqiptarët, porse poeti i ka ndërtuar mirë me mejte poetike dhe si të tilla ato janë të qëndrueshme si pasqyrim real i asaj kohe të shkuar e të shkruar në faqe të lavdishme të historisë si vargërimi i poetit për luftën e Sremit, në Tivar, dhe në luftërat tjera më të vonshme nëpër të cilat luftuan protagonistët poetik dhe historik të atdheut tonë të vargëruar edhe nga poeti dhe bënë thirrje për mbamendje në shiritin e kujtesës së popullit dhe shprehet kështu:

 

“Mos harroni kurrë

Këtë ëndërr po e bartim

Mbi supet tona

Edhe te varret tona“

 

(Poezia “Në male jetë bëmë” fq. 39)

 

 

Të gjitha këto poezi kanë më shumë se mesazh, me të cilat poeti ka “trazuar”  tërë atë insiprim atdhedashurie që  ka pasur të brendi të shpirtit të tij krijues me një shpërfaqje të drejtpërdrejtë të poezive, para lexuesve, paraqet prurjet e tij të këtij motivi me vargje emocionuese që shpërthejnë vrullshëm nga thellësia krijuese e poetit.

Përveç kësaj thirrja e poetit është që të mos e braktisim atdheun rrugëve të metropoleve, rrugë këto për shumicën janë të pakthim, e deri në asimilim të gjeneratave të reja që lindin nëpër shtete evropiane, e ky asimilim faktik paraqitet si me humbjen e gjuhës dhe të identitetit kombëtar dhe kjo është një goditje edhe për atdheun i cili ka nevojë për popullin e tij me të cilin ka më shumë forcë dhe ekzistencë.

Gjuha të cilën e përdorë poeti është e rrjedhshme, e kuptueshme, diku kemi edhe gjysëmhermetizëm në vargje të cilat shprehin qasjen serioze të poetit karshi rregullimit të të këtyre poezive të motivit prezent .

Poeti me poezitë e tij i bie kryq e tërthor atdheut duke pasqyruar realitetin historik të ndodhive nëpër kohë të cilat për poetin ishin, janë dhe do të jenë nxitje për vargërim e përkushtim të shkrimeve të tij.

Brenda poezive të librit hetohen figurat stilistike si :përkushtimi, hiperbola, krahasimi, personifikimi, epiteti etj., të cilat përgjithësisht rrisin nivelin artistik të poezive.

Në ciklin e dytë poetik “Ligjërim kohësh“ poeti përkushton figura të rëndësishme të kombit të cilëve me figurën e epitetit shpalos bukur mirë portretet e tyre të pavdekësisë si:vargje ndjenjësore për nënën, Nënën Terezë, Rexhep Malës, Sejdi Kryeziut, Rrustem Ilaz Zeqirit, Zahir Pajazitit, Gjlosh Gjokajt dhe Ali Podrimjes, të cilëve u shkruan vargje ku pasqyron kontributet e tyre në fusha përkatëse historike, të artit e të letërsisë të cilët me veprat e tyre madhore kombëtare nxisin poetët dhe poetin Rexha të vargëroj për ta e këngëtarët të këndojnë për këto figura të ndritura të kombit tonë.

Në ciklin përmbyllës të librit “Unë po dergjem mbi shtatin tënd” në pesëmbëdhjetë poezitë prezente shfaqet edhe motivi i dashurisë me poezi të shkurtra e disa më të gjata, por tejet përmbajtësore me të cilat poeti me vargje gjysëmhermetike paraqet botën krijuese dhe filozofike të tij edhe në këtë motiv të cilin me gjetje interesante e bënë tërheqës për lexim.

 

“Të thashë mos hyr

Atje ku s’dilet

Se drynit i mungon çelësi

Pastaj unë dhe ti mbetemi pykë”

 

(Poezia “Për ne”, fq. 90)

 

Dhe brenda shpirtit krijues dhe të protagonistes tani ka zjarrmi e cila shndërrohet në valë e në flakë lirie të cilën e shuan vetëm (atdhe) dashuria.

Ky vëllim poetik i poetit dhe i kritikut letrar Nexhat Rexha me gjetjet e qëndrueshme motivuese siç është ai patriotik i atdhedashurisë dhe i dashurisë në përgjithësi shënon ngritje të nivelit artistik të poezive të tij në rrafshin përgjithësues të librit dhe me këtë lenë të kuptojmë se letërsisë bashkëkohore shqiptare iu shtua edhe një libër poetik i cili i bënë nderë poezisë së sotme shqipe me vlerat e saj të begatshme artistike.

 

Preshevë,

17 nëntor 2014

Filmi dokumentar “IDENTITET NË TELAJO” / Nga Irena Toçi

Ftesë   INSTITUTI I LIBRIT DHE I PROMOCIONIT RADIOTELEVIZIONI SHQIPTAR (Drejtoria e Programeve Satelitore) MUZEU HISTORIK KOMBËTAR dhe SHTËPIA BOTUESE TOENA organizojnë Shfaqjen e filmit dokumentar “IDENTITET NË TELAJO” (me piktorët shqiptarë të plenerit në kolonitë e piktorëve të organizuara … Continue reading

Ordubad: una Ciudad Maravillosa, Antigua e Inolvidable. (SERQqapisi Newspaper in Nakhchivan, Republic of Azerbaijan ) / By : Peter Tase

Ordubad: una Ciudad Maravillosa, Antigua e Inolvidable.   SERQqapisi Newspaper in Nakhchivan, Republic of Azerbaijan     By  Peter Tase   Ordubad: una Ciudad Maravillosa, Antigua e Inolvidable /  By Peter Tase Click to read :   bugun 12.11.2014 (1) … Continue reading

Presionet ndaj fjalës së lirë. Banda pro qeverisë kërcënon me jetë gazetarin / Unioni i Gazetarëve të Shqipërisë

    Presionet ndaj fjalës së lirë. Banda pro qeverisë kërcënon me jetë gazetarin    Unioni i Gazetarëve të Shqipërisë http://www.index.al/index.php/lajme-sot/aktualitet/24755-presionet-ndaj-fjales-se-lire-banda-pro-qeverise-kercenon-me-jete-gazetarin?fb_action_ids=10204205348687535&fb_action_types=og.comments       Unioni i Gazetareve Shqiptare eshte i shqetesuar nga kercenimet e perseritura me kanosje ndaj gazetarit Arben … Continue reading

Përkthyesi Skënder Luarasi dhe këndvështrimi i studjuesit Agron Tufa. / Nga Petro S . Luarasi

Përkthyesi Skënder Luarasi dhe këndvështrimi i studjuesit Agron Tufa.   Në median ‘’Start’’ lexova shkrimin ‘’Përkthimi në Shqipëri: zanafilla e dy paradigmave të përkthimit’’ të zotit Agron Tufa, shkrimtar, studjues e pedagog i letërsisë së huaj në UT. Ndër të … Continue reading

NDOSHTA KJO ËSHTË BOTA / Përgatitur nga Arqile Gjata

NDOSHTA KJO ËSHTË BOTA

 

 

arqile portret 1

 

Përgatitur nga Arqile Gjata

Nëntor 2014.

 

 

Para disa ditësh Klubi i Shkrimtarëve “DRITA” organizoi dhe diskutoj me shumë serjozitet e me përgjegjësi veprën letrare të poetit dhe shkrimtarit që jeton e punon në mërgim-Athinë Myslim Maska.
Kryesia e Klubit “DRITA” ka vendosur që mos të meret vetëm me promovimet(parqitjet rutin)të krijimeve të autorëve të librave që kanë botuar, por do angazhohet me dinjitet e aftësi profesionale të bëj, të organizoj e të diskutoj në thellësi veprën krijuese të anëtarëve të Klubit “DRITA”! Një nismë e tillë përligjet, pasi e ka bazën intelektuale dhe letrare të krijuesve për të përciell me korektësi analiza, refleksione dhe studime veprat e krijuesëve, anëtarëve të Kubit “DRITA” dhe Emra të tjerë që lëvrojnë poezi dhe prozë, miq të Klubit “DRITA”!
Më datën dy Nëntor 2014 në ambjetet e Qendrës Shqiptare “PORTA” u urganizua diskutimi letrarë i veprës së poetit dhe shkrimtarit Myslim Maska. Merrnin pjesë poetë, shkrimtarë e intelektual-dashamirës të letërsisë që jetojnë në Athinë.
Të pranishëm; Nase Jani, Myslim Maska, Murat Aliaj,Luan Xhuli, Arqile Gjata, Stefan Martiko, Thanas Boçi, Fran Ukcamaj,Grigor Jovani Anxhelina Xhara, Novruz Abilekaj, Agim Basha, Vasil Klironomi, Ilir Mborja, Anila Themiu, Partizan Cene, Alush Avduli, Harillaq Cici, Sotir Goxhaj Brikena Qamo, Eduard Konica, Bledi Trebicka dhe të tjerë.
Pas hapjes së aktivitetit nga anëtari i Kryesisë dhe organizatori i veprimtarive kulturore dhe letrare në Klubin “DRITA” zoti A.Gjata filloj dëgjimi i diskutantëve.
Siparin e diskutimeve letrare e hapi Kryetari i Klubit “DRITA”zoti Nase Jani me temë “ Myslim Maska “Poeti i jetës tej vdekjes”.
-Duke lexuar librin me poezi të zgjedhura “Ndoshta kjo është bota, më erdhi në tru, pa frikë e ndrojtje, mendimi “Poeti i tej vdekjes”.E pranova këtë mendim siç dhe e ka provuar vet poeti i talentuar Myslim Maska, që luan me vdekjen, si me një lule të pavyshkur, si një fjalë të pathënë…si me vetë jetën.
….Më pas zoti N.Jani thotë:
-Te poeti Myslim Maska kam gjetur këto dukuri:
1-Ka vendosur marrëdhenie të drejta midis jetës dhe vdekjes.Një harmoni jo e frikshme, jo e detyruar, por natyrore.Vdekja dhe jeta për të janë si perëndimi dhe lindja e të njëjtit diell.Por poeti pëlqen më shumë lindjen e diellit sesa perëndimin.
2-Poeti shkruan për vdekjen, për ta parë dhe ndjerë më mirë jetën.Është prania e vdekjes që merr vlera dhe kuptim të vërtetë jeta.Vdekja është gjihëmonë enigmë, e panjohura jonë e përjetëshme.Por poeti M.Maska, nga enigmë e bënë pjesë të jetës.
3- Myslim Maska, Poet i lartësuar me thjeshtësi-njeriu.
Maska ëshë poet i lartësuar me thjeshtësi-njeriu.Edhe pse gati gjithë poezitë e këtij vëllimi, është vdekja e gjendur, në të vërtetë gjendet e rëndësishme-jeta, që e bën poetin të rëndësishëm.
4-Vdekja nuk është vdekje, për poetin është krijim.
Poezia e Myslimit është kuvendim i përhershëm midis vdekjes dhe jetës.Poeti përmbys raportet midis të qënit e të mos qënit. Kjo është e veçanta e tij në raport me poezinë dhe poetët e tjerë.
Poeti Luan Xhuli ka një formë dhe një model tjetër të vëzhgimit për poezinë e poetit Maska.
Luani thotë:
“Ndoshta kjo është bota”. Do ta emroja si nen të shpirtit këtë varg, që pa e fshehur emocionin tim, do t’ju thoja se e bëra ajër për një çast që të masja frymën time, kafshatë për të shuar etjen e një dite, dhe puhizë vere për të freskuar vrapimin e ëndrrës.Besova mornicat e emocionit tim duke ripërsëritur frazën, se Myslim Maska, asnjëherë se njoha duke maskuar të vërtetën poetike që thotë dhe e pashë të mjegulloj qartësinë e shikimit të tij njerëzor.
…Heroi i tij lirik nuk vdes dhe u them hapur, mos e kërkoni vargun e Myslimit të tharë nga dëshpërimi diku.Jo! Ai ka fantazi ringjallje dhe kuti magjike të metaforës fjalë…..”Eja të digjemi mes bukurive”, thotë poeti, dhe mes flakëve të saj, mendoj se sa zemër dhënës është një krijues si Ai, modest në misionin për të shpërndarë këtë zjarrmi.
Më posht në kuntesën e tij poeti L.Xhuli thotë:
-I ndjeshëm si vesa dhe i mbingarkuar me ndjenja, Myslimi më ka bërë prej kohësh banor të qytetit të tij poetik, ku ndihem i qetë dhe i mrekulluar nga arkitetktura e frymëzimit temetik….Në thellësinë e poezisë së tij, shpirti gjen rrugët e veta..Ka të drejt bukuria që çmend dhe ngyrën e syrit…!
Studimin më të plot të veprës së poetit dhe shkrimtërit Myslim Maska e dha të plotë poeti dhe Drejtori i Revistës Letrare “PEGASI” Grigor Jovani, me temë “NJERIU QË FLET ME PERËNDINË”.
Poeti Grigor Jovani e nis kështu studimin e tik rreth veprës së M.Maskës:
Myslim Maska ka një jetë të tërë që shkruan letërsi.Ndonëse botimin e parë e ka bërë në vitin 200(romani “Balada e ringjalljes”),si shkrimtar u formua në shekullin e kaluar.Të paktën kish tre dekada që përgatitej për të mbrritur në startin e shfaqjes, munë vitin e parë të mijëvjeçarit të ri. Jo më kot i bëj këto referime kohore.Përbëjnë sipas meje, thelbin, synimin dhe qëllimin e një jete krijuese, atë të Myslim Maskës.
…..Thashë se M.Maska u përgatit të bënte letërsinë e së ardhmes, të kapërcente vetveten, t’i takonte një bote tjetër letrare. Ose që të jem më i saktë, synoi të mohonte fatin e ditës që përjetonte artistikisht, për një ditë të pasme të ëndërruar.Priti vitin 2000,kur ishte kapërcyer më së fundi dita e tij dhe, me veprën që botoi, të cilën e kishte programuar dhe përgatitur kohë më parë, i takoj pikërisht ditës pas ardhëse, këtij shekulli…..Unë do të thoja se shkrimtari M.Maska nuk i takon letërsisë së realizmit socialist.I takon letërsisë së vetvetes, letërsisë së botës. Operimet profesionale që bën, në poezi dhe prozë, stili i letërsisë që krijon, i takojnë modernes, asaj që zhvillohej botërisht edhe në shekullin e kaluar, kur nisi të krijoi ai…Grigori më posht shkruan:
-Ekziston një përbashkësi, që si fill i kuq përshkon tërë krijimtarinë e Maskës, në të dyja gjinit.Është një krijues që operon midis dy botësh, reales dhe ireales. Abstragon artistikisht duke përqafuar metafizikën, irealen e, të ëndërruarën por të pavërtetuarrën shkencërisht, për të arritur tek e vërteta e tij-realja qensisht jetësore…Këtë liri që ia ndalon shkenca, ia jep arti poetit, shkrimtarit!
Poeti dhe shkrimtari Novruz Abilekaj shkruan:
-Dy fjalë për poezinë e Myslim Maskës
(Duke shfletur përmbledhjen “Ndoshta kjo është bota”)
Myslimi është poet. Vetëm poeti mund të shkruaj vargje si këto:
Ti, nëna ime,
Ma bëre këtë gjëmë,
Më bëre të bukur në mendje dhe shpirt,
Të puthem me jetën
Marramendsh,
Të digjem, të bëhem dritë.
Të ndërtojë një tragjedi fazmagorike (hoqa këpucët dhe ia vesha –qershisë) e cila, njëherazi, na përcjell realitet të prekshëm, peizazh dimëror sa drithërohemi nga të ftohtit ( qershia dridhej në avlli / me vello dëbore), lëvizje kinematografike (më përshëndeti dhe iku), hyrje në botën e përtejme (me arkivol / më futën thellë), kthim në dritë dhe mrekullim (ca lot dëbore më zgjuan / u mrekulluam). Pastaj harrim s’mbaj mend ku shkuam).
Tërë kjo botë sa përmasat e një romani në 20 vargje, në 66 fjalë, në një poezi si QERSHIA.
Myslimi është poet.
Mos i ha hakun tek them: Është poet dhe nuk them i madh, shumë i madh, i pashembulltë?
Përgjigjen nuk e jap unë.
Gjendem jashtë filozofisë së tij për jetën e vdekjen, për hapësirën që zënë vdekja, arkivoli, varri në krjimtarinë e tij, ndonëse kanë qenë dhe mbeten destinacioni fatal i jetës, i të gjitha jetëve.
Dhe përsëri i qepem këmba këmbës, shfletoj çdo faqe, përtyp çdo varg, gëlltit çdo fjalë, vuaj bashkë me të, vallëzoj me ritmin e tij.
Ndodh, pra, edhe kështu. Të mendosh ndryshe dhe t’i falesh tjetrit.
Ky është poeti. Ky është Myslim Maska.
Po të shtoja “Endem rrugëve të Athinës”, “Miqtë paskan thënë”, “E bukura nuk duket”, “Vesa”, “U bëre këngë”, “Droboniku” etj nuk ka ç’të krijojë më shumë dhe më mirë një poet.
Të jesh dhe të të quajnë poet sot, kur vargëzon i gjithë populli është lartësi e vaçantë.
Myslim maska është në këtë lartësi.

Mendime përpoezinë e poetit Myslim Maska përcolli dhe kritiku, poeti dhe shkrimtari Alush Avduli.
-Kur lexon poezitë e M.Maskës, -thotë A.Avduli, duket se një enigmë të beson hapjen e fshehtë. Më tej sikur të pret në një hapje tjetër, si ëndërr.
Poeti nuk ka arratisje nga vetvetja, se arratisja e ruan. Tek krijimtaria e Maskës është një vonesë që tejkalon me urtësi e mennçuri vonesën e saj.Tani ne jemi të sigurt se gjendemi para një poeti të mrekullueshëm.Këtë e verteton dhe libri i tij i fundit me poezi të zgjedhura, një thesar përvoje…Bota e çiltër lirike, ngazëllim dhe njëhershi trishtim zhuritës, por pa dxshim fisnikërie e humanizmi.Poezi të arrira ziliqare me njera-tjetrën.Seicila , veç meton mundësit e mëdha…Një gjë nuk të jep poezia e Myslimit; kufijtë. Si lexues e adhurues i poezisë së tij shpjegohem me kuptushmërinë e argjend, kur në fakt e refuzoj.Se ai, ai shpjegim është gjithëmonë rrugës për tek arti!
-Në fjalën e tij Partizan Cene tha:
-…Në qoftëse romani “Balada e Ringjalljes” më tundoi, poezia e Myslim Maskës më lumturoi.Myslimi është gjithmonë në radhën e parë, në sallën e madhe ku shfaqet filmi i madh i jetës.Ai i shikon gjërat duke birësuar të mirën dhe përbuzur të keqen.Por dhe përbuzja për të ka kufi, ka bukë të thyer, ka faj dhe fajtor.
…Metaforizmi, krahasimi dhe pse jo edhe sarkazma janë shtyllat e figuracionit letraro-poetik të poetit Maska. E dhe një fenomen i zakonshëm natyror, siç është dalja e diellit, apo fryrja e erës, i shërbejnë si pikënisje për krahasimin artistik me realitetin.
…Sinqerisht,(thot Partizani, jam i entusiazmuar kur lexoj poezi kaq të sinqerta, kaq artistike, kaq të arrira, sa që shumë herë më duket sikur lexoj ndonjë autor të madh..Por dhe Myslimi ka penë të hollë dhe veç kur e lexon ai të përkëdhel ndjenjën, kujtesën dhe shpirtin.
Për të kuptuar poezinë e Myslim Maskës, thotë poetja Anila Themiu,- duhet të dish notin dhe të soditësh detin Jonë me thellësinë dhe kaltërsinë e tij.Mendimi poetik i poetit është herë i thellë filozofik dhe herë si shkumë e bardhë vale në breg të detit që ëmbëlson poezinë e tij lirike….në poezinë e Maskës mesazhet jepen të forta dhe të drejtpërsëdrejtë si dhe deti që nuk mban gjë brenda, por e nxjerr në breg.
Krijuesi Sotir Goxhaj na i thot me këngë disa konsiderata rreth poezisë së poetit M.Maska:
-Kur lexojmë librin poetik të M.Maskës..jetojmë dimrin në parajsë dhe pranverën në ferr…Emocionet që përftojmë nga poezia e tij jetojnë në një hapsirë shumë dimesional..nga derivati i mendjes së shqetësuar e të ditur.Ai, M.Maska pohon të vërtetën e hidhur në mënyrë artistike dhe lirikat e Maskës janë melodi të ngrohta dhe delikate, që lë pas një rrjedhë ujë nën zaje.Kur i lexon ato poezi kupton disa përjetime të tilla tronditëse, që çdo njeri që ka një zemër do ta bënte Poet…
Poeti dhe publicisti Agim Basha trajtoj në temën e tij letrare një dukuri shumë të veçantë të M.Maskës…”QYTETARIA NË POEZINË E M.MASKËS!”
-…Edhe me një vështrim të përgjithshëm, pa depërtuar thellë në poezinë e M.Maskës ka një tis, një auerolë të dukshme të lirisë. Koncepti i lirisë është baza, themeli i tërë qytetërimeve, që kanë kaluar në këtë planet, qysh në ndërgjegjësimit të njeriut…Në këtë aspekt, në poezinë e tij ndërton raportin kohezional të lirive..E cila përfshinë lirinë individuale, lirinë shoqërore, brenda së cilës ndërton atë të tijën…pasi poezia është sistem perceptimesh, ndijimesh e motive personale, individuale.
Titulli i librit..”Ndoshta kjo është bota”, edhe pse duket sikur në vetvete ka dhe një naivitet veanak, në brendësi nuk është naivitet, por është Etika e të shprehurit, të sugjeruarit dhe të përciellit të mendimit, dëshirës dhe konludimeve të tija ndjesore. Është ai lloj i procedimit aq i nevojshëm në jetën dhe komunikimin e përditshëm, në çastin egzistencial.
Dhe poeti Harillaq Cici shprehu mendimin se poezia e M. Maskës i ribën njerzit dhe se vargu i tij është mjaft tronditës dhe plot mesazhe.
Së fundmi diskutimin letrarë rreth veprës poetike të

M.Maskës e përcolli poeti Arqile Gjata me temë:
“HEROI I VETES.”
“Kur jeta e një krijuesi bëhet “realitet letrarë”, poeti bëhet hero i vetvetes, pasi jeta është produkt i poezisë… “
Poeti M.Maska mediton shumë mirë poetikisht. Të lexosh poezinë e tij nuk është e lehtë, por më e vështirë është të komentosh emocionet e poezive të tij kur lexuesi i ka ato ndër duar.
Çastet e leximit të poezive të M.Maskës ndihen dhe pasqyrohen në buzëqeshjet hollake dhe përfytyrimet e çuditëshme që autori të dhuron… deri në dehje.Të
Do të doja, ta përcaktoja poezinë e Maskës si, një bisedë me vetveten, me shpirtin e gjithësejcilit mbështjell me shumë ngjyra …“Bilbil, i larë, dritë hëne!”…Në poezinë e Lymit dridhen pemët, zogjtë s’dinë ku të ulen kur mbushet shpirti i poetit me grimca yjesh…Poeti i ka dhënë një dimension vlerash dhe formë të përsosur poezisë së tij në përmbledhjen me poezi të zgjedhura. Padyshim(sipas mendimit tim) dallohet, ndrin, ajo që i jep formë të re në poezinë modern shqipe…është Poezia“ MUZIKË DHOME NË KATËR KOHË” që e ngre mendimin e tij poetik dhe estetik në lartësi që duhet të çmohet nga kritika dhe studjuesit!
Subjektet lirike të M.Maskës kapin në tërsin e saj të gjithë prodhimtarinë krijuese, me karakteristika dhe ngjyrime individuale dhe dëndësi ndjenjash të forta. Vëllimi i fundit me poezi të zgjedhura të Maskës “Ndoshta kjo është bota” përbën për poezinë SHQIPE një risi e vlerë ku muza e poetit frymon i shëndetshëme, ai udhëton me ëndrrat, dëshirat, me të bukurën, me fantazinë, dashurinë, vdekjen dhe idet e tija rreth jetës…Pasi ke lexuar me kënaqësi gjithë veprën poetike të autorit kupton mësëmiri se në skenat e teatrit të poezisë së Maskës luhet loja e bukur “ E SË BUKURËS, JETËS, HIJEVE, ZOTAVE, VDEKJES” dhe në kafenen e rinisë së humbur “Ndoshta kjo është bota” gjejmë një realitet letrarë njerzish që i shtohen poezisë tonë, të cilët janë dikushi…ashtu si vet autori.

Autori ka mendim, forcë dhe aftësi poetike të lartë cilësore për të trajtuar me pathos tema që “janë të frikëshme”, por Poti ia ka aritur qëllimit t’i pikturoj me ngjyra, me mjete stilistike e aftësi krijuese e të luaj shumë bukur me Zotat, Hijet dhe Vdekjen..Krijimet poetike me motive e tema të ashtuquajtura të përjetëshme është shumë e pranishme në poezinë e Maskës. Ato, janë trajtuar me kujdes, pa teprime e retorikë, pasi… lirija e tij individuale u ka dhënë këtyre temave frymëmarrje dhe grishje që të ngelen thellë në kujtesë…Sidoqoft, për lexues të zakonshëm ndihet negativizmi ndaj dëndurisë të fjalëve-vdekje, hije, varr…por, duke pasur parasysh-mendimin estetik të Akademikut Rexhep Qosja që thotë: “ Sa më i parëndësishëm të jetë një njeri, aq më shumë i frikësohet vdekjes!”,them dhe besoj se, dëndurija e këtyre figurave e përligj poezinë e M.Maskës!
E bukura nuk Duket!
S’më kujtohet mirë se ç’vit ishte,/2005 apo 5002.Sidoqoftë,/Thelbi i çështjes qe
Milingona e plagosur për vdekje./Nuk dihet mire/Kush e plagosi dhe pse! Por dihet saktë/Që/Dhjetë poetë apo tridhjetë, të prekur nga epidemia e Metamorfozës;/(D,m.th.dhe ata kishin përmasat e milingonës)
Qënë mbledhur rrotull saj,/Ziheshin e grindeshin/Si ta shpëtonin…
Ç’është Jeta?…
Ç’është jeta?!/Ku ta di!/Ata që mrekullira presin,/Le ta kuptojnë vetë/Pak minutaPara se të vdesin….
Këto vargje plot filozofi e art vërtetojnë një të vërtetë se, jeta është një udhë e pambarim, plot enigma dhe ka ligjet e saja dialektike!
Do të doja ta ripërsërisë, ta përcaktoja poezinë e Maskës; Si bisedë me vetveten, me shpirtin e gjithësejcilit. Kam parasysh një mendim të Çehovit: “ Njeriu është boshti i botës”.
SA NJË PUPËL ZOGU
Varrin ma bëni në një pemë,/Në një fole zogu ma bëni,/Ku rrezet e diellit vallëzojnë/Në pista gjethesh kur fryn erë.
Varrin ma bëni në ajër,/Në një fole zogu ma bëni./Sa një pupël u katandisa/Nga dashuria për njerëzit.
Përsëri Çehovi thotë: “Ne të gjithë jemi të uritur për dashuri ndaj njeriut..”! (nga libri “”Rreth Çehovit”)!
Ja pra, ky është Poeti e Shkrimtari Myslim Maska…!

Më pas përshëndetën dhe shumë Miq si, Kineastja dhe poetja Angjelina Xhara, studjesi Thanas Boçi i cili ndër vite e ka ndjekur dhe ka shkruar shumë për krijimtarinë letrare të M.Maskës. I ndjeshëm dhe me vlera estetike ishte dhe përshëndetja e Mikut, poetit dhe shkrimtarit Fran Ukcamaj ardhur nga Fieri enkas për këtë takim letrarë.
Në emër të Qendrës Kulturore Shqiptare përshëndeti Zonja Anila Shyti e cila I dhuroj dhe një buqetë me lule poetit Myslim Maska
Emocionues ishte përshëndetja e Zotit Besnik Kraja dhe ish Mësuesit Dhimitër Xhoga që këto ditë ndodhet në Athinë.Përgjatë gjithë aktivitetit nuk munguan recitimet nga krijues të ndryshëm; si poetja Brikena Qamo, kritiku Ilir Mborja që dallohet për tonalitetin e tij poetik kur intepreton vargje poetike.Ndesi paten intepretimet e Sotir Goxhaj dhe Nase Jani.
Në fjalën e tij përshëndetëse poeti dhe shkrimtari Myslim Maska falenderoj të pranishmit, të gjithë ata që me përkushtim dhe respect folën për veprën e tij krijues, si dhe falenderoj dhe grupin organizator.
..Më pas të pranishmit u ulën në një drake festive tek lokali I Musa Mukës

 

EVROPA E BASHKUAR DHE SHQIPTARËT – SHPALIME PËR EVROPËN E BASHKUAR DHE SHQIPTARËT, PREJ GJENEZËS E DERI MË SOT (Pjesa e XI) / Nga Brahim (Ibish) AVDYLI

   EVROPA E BASHKUAR DHE SHQIPTARËT-   SHPALIME PËR EVROPËN E BASHKUAR DHE SHQIPTARËT, PREJ GJENEZËS E DERI MË SOT (Pjesa e XI)     Nga Brahim (Ibish) AVDYLI     Po e fillojmë këtë punim me fjalën legjendare të rilindasit … Continue reading

PLAÇI SE NA PLASËT ( Rreth panairit të librit ) / Nga Drita Lushi

PLAÇI SE NA PLASËT

 – Rreth panairit të librit-

 

 

images.jpdrita

    Nga Drita Lushi

     12 nëntor 2014

 

Të kërkoj ndjesë Zoti im, që përdor këtë fjalë qysh në krye të shkrimit.

Shpresoj të më kuptosh Ti të paktën; Madje jo vetem të më kuptosh, por madje dua të më ndihmosh në hallin që kam.

Halli që kam, ështe më i vogli për njerzit dhe botën, por për mua është i madh.Leqë nuk dua ta quaj hall, jo!

Po e quaj problem, e problemet janë më të këqija akoma, se ato i krijojne njerzit.

Kisha vendosur me gëzimin që më karakterizon të shkoja në Panairin e Librit që bëhet në Tiranë, të merrja ca para në portofol se s’mund të kaloja përpara autorve miq dhe jo miq, pa i begenisur , pa një përshëndetje e pa u blerë librin.Se që thua ti Zoti im, këtu tek ne, shpirti mendja dhe koha po falen ose po ngelen rrugëve.E kam fjalën per librat, pra.

Por gëzimi ishte më i madh se do paraqisja dhe librat e mij të fundit,në këtë panair.Është i vetmi vend ku edhe nëse nuk i blen njeri librat, të paktën nuk shkilen, të paktën shihen…

Por do Ti, që shtëpinë botuese “ADA”,ku kam botuar librat unë dhe shumë autorë të tjerë, e krijuar qysh në vitin 1999, s’e pranuan në këtë panair, me gjithë të drejtën e pamohueshme për të qenë dhe ajo pjesëmarrëse ashtu si simotrat apo sivëllezërit e saj???

Unë e di  fort mirë se nuk i pasuron autorët shitja e 10,20,30, a më shumë librave, e di.

E shumta do shtynin një muaj të mirë me ato para(flas për ata që s’punojnë) dhe ata që punojne ca fundjava të bukura për frymëzime të reja.

Eh mor Zoti im!

Se qasën atë shtëpi botuese brenda mureve te paepura të panairit, a thua se ajo s’kish libra, e ne që botojme aty  s’jemi njerëz, nuk shkruajmë, nuk lëndohemi dhe nuk zhgënjehemi.

Te lutem të më kuptosh ti të paktën, se rrokopuja që ndodh këtu nuk besoj të shkokolepset lehtë.

Dheeeee e di Zot?

Nuk është e para herë, që ndodh kjo.

Si unë ka dhe shumë autorë të tjerë që kishin shpresuar shumë tek ky panair libri që zhvillohet çdo vit në kryqytetin tonë të dashur që i thonë Tiranë.Për çfarë?

Thjesht që të paraqiteshin me librat e tyre;

Por jetojmë aty ku ca, kanë dy nëna, e ca, janë jetimë.

Kush do i zgjidhë këto padrejtësi Zot, e nëse jo robt e njerzit kush tjetër? Tek kush të shpresojmë Zot që të mos na vrasin shpirtin,kohën dhe zemrën që kemi vënë në ato libra, nga ca njerëz meskinë, të allishverisheve dhe të padrejtësive?

E, nuk besoj se është një emër i përveçëm që luan me ne.

E, nuk është hera e parë që ndodh.

E, nuk jam e vetme që ndihem kështu.

Pra më kuptove  pse përdora atë fjalë mallkuese?Eshte e vetmja barrierë që mund të përmbajë duhmën e zemërimit që vjen nga një shpirt i zhgënjyer.

Është hera e parë Zot që e përdor një fjalë mallkuese, por më vjen keq se duhet të të them se nuk ta jap fjalën, që do jetë e fundit.

Zotërinj organizues të këtij panairi, s’më mbetet veç t’ju them :

PLAÇI SE NA PLASËT.