Kapitulli për Isak Babelin: “Pishtari në veshin tim – Histori e një jete” (Vepër Autobiografike) – ELIAS KANETI *Laureat i Çmimit Nobel / Përktheu nga origjinali: Aristidh Ristani

 
“Pishtari në veshin tim – Histori e një jete”  (Vepër autobiografike)
ELIAS KANETI –Laureat i Çmimit Nobel
 
 
Kapitulli për Isak Babelin
 
Një vend të rëndësishëm në kujtimet e mia të periudhës berlineze zë Isak Babeli. Nuk besoj se ndenji gjatë në Berlin, e prapëseprapë më duket sikur e kam parë çdo ditë për orë e orë të tëra, gjatë disa javësh, megjithëse nuk flisnim shumë kur rastiste të ndodheshim bashkë. Në krahasim me tërë ata njerëz të panumërt që takova asokohe në këtë qytet, ai më pëlqeu aq shumë dhe ka zënë një hapësirë aq të gjerë në kujtesën time, sa do t’ia kushtoja me kënaqësi secilën prej atyre nëntëdhjetë ditëve që kalova në Berlin.
Pati ardhur nga Parisi, ku e shoqja, piktore, kishte qenë nxënëse e Andre Lotit. Gjatë qëndrimit në Francë kishte ndenjur në qytete të ndryshme. Letërsinë franceze e quante si tokën e vet të premtuar, kurse për Mopasanin thoshte se qe mësuesi i tij i vërtetë. Babelin e pati zbuluar Gorki, i cili e mbronte me gjithë shpirt dhe i kishte dhënë këshillat më të urta e më largpamëse që mund të dëshirojë njeriu, e ndihmonte të njihte aftësitë e veta, dhe e kritikonte, por jo me egoizëm, shqetësohej për të e jo për vetveten, me seriozitet e pa ironira, duke e ditur fort mirë sa gjë e lehtë është të dërrmosh një shkrimtar më të ri në moshë, të brishtë e të panjohur, para se të jetë në gjendje të kuptojë ç’talente fsheh përbrenda vetes.
Pas një qëndrimi të zgjatur jashtë vendit, Babeli bëri një ndalesë në Berlin gjatë rrugës së kthimit në Rusi. Në s’gabohem, mbërriti aty nga fundi i shtatorit dhe nuk ndenji më shumë se dy javë. Nga të dy librat që e patën bërë të famshëm, “Kalorësia” dhe “Tregime nga Odesa”, që të dy të botuar në gjermanisht nga Shtëpia botuese “Malik”, atë të fundit e kisha lexuar më se një herë. Munda ta admiroja Babelin pa e ndier veten tepër larg prej tij. Për Odesën pata dëgjuar të flitej që kur isha i vogël, ky emër lidhej me periudhën shumë të hershme të jetës sime. Detin e Zi e quaja sikur ishte imi, megjithëse e njoha vetëm gjatë qëndrimit tim prej pak javësh në Varnë. Dukej sikur larmia, gjallëria dhe forca e tregimeve babeliane nga Odesa qenë ushqyer prej kujtimeve të fëmijërisë sime; pa e ditur as vetë, pata gjetur te Babeli kryeqendrën e natyrshme të atij rajoni të vogël në Danubin e poshtëm, dhe do të më dukej si diçka normale nëse Odesa do të ndodhej në grykëderdhjen e Danubit. Në këtë mënyrë, udhëtimi i famshëm që pati mbizotëruar ëndrrat e mia fëmijërore, tatëpjetë e përpjetë rrjedhës së Danubit, do të bëhej nga Vjena në Odesë e nga Odesa në Vjenë, dhe Rusçuku, që ndodhej shumë larg në Jug, do të kishte vendin e vet të merituar përgjatë asaj rruge ujore.
Kisha kureshtje ta njihja Babelin, thua se pati lindur në atë krahinë që gjysma e zemrës sime e quante si vendlindjen e saj. Ndihesha rehat vetëm në një vend që ishte i hapur ndaj botës. Odesa qe një vend i tillë. Të njëjtën gjë pati ndier edhe Babeli për këtë vend e për historitë e tij. Në shtëpinë e fëmijërisë sime, të gjitha dritaret shikonin nga Vjena, kurse tani, në një krah të harruar të asaj shtëpie, qe hapur një dritare që shikonte nga ana e Odesës.
Babeli qe një burrë me trup të shkurtër e dërdëng, me një kokë krejt të rrumbullt, ku gjëja e parë që binte në sy ishin xhamat e trashë të syzeve. Ndoshta kjo qe arsyeja që edhe sytë e tij, të cilët i hapte jashtë mase, ngjanin tepër të rrumbullt e si të çapëluar. Me të mbërritur Babeli, e ndieja veten sakaq sikur më vështronte me ngulm, dhe, si për t’ia shpërblyer atë vëmendje që tregonte, thosha me vete se ai burrë qe shpatullan e i fuqishëm, e aspak i brishtë, çka do t’i përshtatej më fort efektit të përftuar nga syzet e tij.
U takuam në Shvaneke, një restorant që asokohe më dukej shumë luksoz, mbase ngaqë aty njerëzit shkonin natën, pas teatrit, dhe ngaqë gëlonte sidomos prej aktorësh të shquar. S’e kishe vënë re mirë akoma njërin, kur të kalonte para syve një tjetër, që e quanin edhe më të famshëm, dhe në atë epokë të lulëzimit të teatrit kishte aq shumë aktorë të shquar, sa njeriu hiqte dorë menjëherë nga përpjekjet për t’i kushtuar vëmendje secilit prej tyre. Por në atë restorant vinin edhe shkrimtarë, piktorë, mecenë, kritikë e gazetarë të mëdhenj, dhe Vilandi, që më shoqëronte vazhdimisht, tregohej gjithnjë i gatshëm për të më dhënë shpjegime rreth personaliteteve të atjeshme. I njihte të gjithë qysh prej një kohe aq të gjatë, sa s’i bënin më përshtypje, emrat e tyre në gojën e tij nuk tingëllonin pompozë, madje dukej sikur e vinte në dyshim të drejtën e tyre për lavdi, sikur qenë mbivlerësuar dhe shumë shpejt do të zhdukeshin sërish nga skena. Kishte edhe ai kuajt e tij të preferuar në garat e hipizmit, këta qenë njerëz që i pati zbuluar vetë, që u botonte librat e që bënte çmos për të tërhequr vëmendjen e publikut ndaj tyre, dhe sigurisht që për këta fliste më me qejf e më gjatë. Natën në restorantin Shvaneke nuk ulej në ndonjë tryezë të veçuar së bashku me besnikët e vet, nuk rrinte larg të tjerëve, përkundrazi, i pëlqente të përzihej me grupe më të mëdha, ku grumbulloheshin mbarë e prapë miq e armiq dhe ku kërkonte ndonjërin për ta vënë në shënjestrën e sulmeve të veta. Luftonte për kauzën e tij duke sulmuar e jo duke u mbrojtur, por zakonisht nuk rrinte gjatë tek i njëjti grup, meqë vinte re një grup tjetër, mes të cilit pikaste ndonjërin që kishte qejf ta sulmonte. Ndërkaq, s’m’u desh shumë kohë për të kuptuar se aty Vilandi nuk qe i vetmi që parapëlqente atë metodë agresive. Por kishte edhe të tjerë që i jepnin rëndësi vetes duke akuzuar, kishte madje edhe nga ata që vinin aty për të ndenjur gojëkyçur mes asaj zallamahie, dhe këta qenë vërtet të paktë, por binin në sy menjëherë: ishuj fytyrash të ngrysura memece në atë peizazh vrundullor, breshka që dinin vetëm të rrëkëllenin gota dhe që për emrat e tyre duhej të pyesje të tjerët, sepse ata vetë nuk reagonin fare po t’u bëje ndonjë pyetje.
Atë mbrëmje kur Babeli erdhi për herë të parë në Shvaneke, rreth një tryeze gjatoshe të sallës së përparme të këtij restoranti qe grumbulluar një grup i madh. Meqë kisha mbërritur vonë, u ula me druajtje në skajin më të largët të tryezës, fare afër derës, mu në zgrip të një karrigeje, si për të qenë gati që të rrëshqisja në çast e të zhdukesha. “Më i pashmi” në atë shoqëri qe Leonhard Franku. Kishte një fytyrë me tipare të theksuara e me rrudha të thella, një fytyrë që dukej sikur pati kaluar nëpër tërë gëzimet e hidhërimet e jetës, por ndërkaq edhe sikur ndiente njëfarë kënaqësie që ato kishin lënë gjurmë dhe u binin në sy të gjithëve. Nga shtati vinte i hedhur e muskuloz, veshur me një kostum elegant, të prerë pas trupit, dhe ngjante sikur do të ngrihej e do të ikte nga çasti në çast; edhe dy fjalë më tepër, dhe do të vërsulej si ndonjë panterë sipër tryezës, duke rrokur tërë gjatësinë e saj, por në atë hov të papritur kostumi s’do t’i pësonte gjë fare, as do t’i zhubrosej e as do t’i hallakatej. Me gjithë ato rrudha të thella, s’kishte kurrsesi pamjen e një njeriu të plakur, përkundrazi, dukej si një burrë në lule të moshës. Gjatë viteve të rinisë, thoshnin disa me një ndjenjë respekti të madh, kishte qenë farkëtar (ose, sikurse thoshin ca të tjerë, duke përdorur një fjalë më pak poetike: kovaç), dhe s’qe për t’u çuditur, ashtu i fortë e i shkathët siç ishte. E përfytyroja përpara kudhrës, por jo me atë kostum, që më bezdiste. Megjithatë, s’mund të mohohet se aty, në restorantin Shvaneke, e ndiente veten jashtëzakonisht mirë.
E njëjta gjë, por në një mënyrë tjetër, vlente edhe për shkrimtarët rusë që ishin ulur në atë tryezë. Asokohe ata udhëtonin shpesh dhe vinin me qejf në Berlin, sepse jeta e rrëmujshme dhe e shkujdesur e atij qyteti i përshtatej temperamentit të tyre. Me Hercfelden, botuesin e tyre, kishin marrëdhënie të mira, ai s’qe i vetmi që ua pranonte librat, por ishte më i suksesshmi ndër gjithë botuesit e tjerë. Autorët e botuar prej tij s’kalonin kurrë pa u vënë re, kjo ishte e pamundur për arsye të kopertinave që përgatiste i vëllai, Xhon Hartfildi. Në atë tryezë qe ulur edhe Anja Arkusi, për të cilën thuhej se ishte një poeteshë e re, gruaja më e bukur që më kishin parë sytë, megjithëse do të ishte vështirë të besohej një gjë e tillë, sepse kokën e kishte si të rrëqebullit. Emrin e saj s’e dëgjova më kurrë, ndoshta më pas ka shkruar me emër tjetër, ose ndoshta ka vdekur herët.
Do të më duhej të flisja edhe për njerëz të tjerë që ishin ulur në atë tryezë, sidomos për ata që sot janë harruar, dhe unë mbase jam i vetmi që ua mbaj mend akoma fytyrat, megjithëse emrat e tyre s’më kujtohen. Por këtu s’është vendi për këtë, sepse ajo mbrëmje ishte e rëndësishme për diçka krejt të veçantë, dhe çdo gjë tjetër duket e zbehtë para saj: ajo qe mbrëmja kur pashë për të parën herë Babelin, i cili s’kishte asnjë nga ato tiparet dalluese të atyre që frekuentonin restorantin Shvaneke. Ai s’pati ardhur si ndonjë aktor që luan rolin e vet, dhe, sado që Berlini e joshte, nuk qe “berlinez” në të njëjtin kuptim si të tjerët, ai qe më fort “parizian”. Jeta e njerëzve të famshëm nuk i interesonte më shumë se jeta e njerëzve të zakonshëm, ndoshta edhe më pak. S’e ndiente veten rehat në rrethin e atyre njerëzve të shquar, madje mundohej t’u shmangej, prandaj dhe iu drejtua të vetmit njeri të panjohur që ishte ulur në atë tryezë e që nuk e lidhte asgjë me shoqërinë e atjeshme. Ky njeri isha unë, dhe siguria me të cilën Babeli e kuptoi që në shikimin e parë një gjë të tillë, dëshmon për mprehtësinë e syrit të tij e për kthjelltësinë e pagabueshme që i kishte dhënë përvoja e jetës.
Fjalët e para që këmbyem nuk më kujtohen. I bëra vend të ulej, por ai ndenji në këmbë. Dukej si i pavendosur nëse do të rrinte apo jo. E megjithatë, ashtu siç po qëndronte në atë çast, krejt i palëvizshëm, të jepte përshtypjen sikur ishte ngulur buzë një humnere të thellë, që e shihte vetëm ai e që nuk i linte të tjerët t’i afroheshin. Kjo përshtypje mbase krijohej nga fakti se shpatullat e tij të gjera s’më linin të shikoja hyrjen. Nuk shihja dot më kush hynte në restorant, shihja vetëm atë. Në fytyrën e tij vura re një shprehje pakënaqësie ndërsa iu drejtua rusëve të ulur në atë tryezë dhe u tha ca fjalë që s’isha në gjendje t’i kuptoja, por që më ngjallën besim. Isha i sigurt që fjalët e tij kishin të bënin me restorantin ku po rrinim, i cili i dukej i pakëndshëm njësoj siç më dukej edhe mua, por që vetëm atij i lejohej ta thoshte haptazi. Ka të ngjarë që falë Babelit e kuptova se ai lokal nuk më pëlqente. Poetesha me kokë si prej rrëqebulli qe ulur jo dhe aq larg meje, kështu që bukuria e saj shërbente si baraspeshë për gjithçka. Doja që Babeli të rrinte, dhe tërë shpresat i vara tek ajo. E kush s’do të rrinte për hir të saj?! Poetesha i bëri një shenjë për t’i dhënë të kuptonte se mund të shkonte e të ulej pranë saj, por ai tundi kokën duke treguar me gisht në drejtimin tim. Me këtë gjest donte të thoshte vetëm që unë i kisha hapur vend për t’u ulur, dhe një mirësjellje e tillë më gëzoi shpirtin e më hutoi. Po të kisha qenë në vend të tij, do të shkoja të ulesha pranë poeteshës pa pikë ngurrimi, edhe pse do ta ndieja veten tepër të çoroditur. Mirëpo Babeli, që të mos më fyente mua, s’e pranoi ofertën e saj. Në atë çast e ftova me ngulm të ulej te vendi im, dhe shkova të kërkoja një karrige për vete. Por s’kishte, kalova pranë çdo tryeze, u enda më kot një copë herë nëpër sallë, dhe më së fundi, kur u ktheva duarbosh, Babeli qe zhdukur. Poetesha më tha se ai nuk deshi të më zinte vendin, prandaj dhe u ngrit e iku.
Ky gjest i tij i parë që kishte të bënte me mua e që u shkaktua prej meje, mund të duket si diçka që s’ngre peshë, por, siç është e natyrshme, më bëri përshtypje të thellë. Ndërsa po rrinte aty në këmbë me atë pamje imponuese dhe hijerëndë, m’u kujtua libri i tij “Kalorësia”, me ato historitë e mrekullueshme e llahtarisëse që i kishte përjetuar vetë në radhët e kozakëve gjatë luftës midis Rusisë e Polonisë. Edhe pakënaqësia që mendova se i pati ngjallur ai lokal, përputhej me këtë përshtypje, dhe po ai burrë që kishte pas vetes një përvojë aq të ashpër e mizore, tregoi një dashuri e një respekt të tillë për një djalë të ri që s’e njihte fare, por që e nderoi me interesimin e shprehur ndaj tij.
Babeli qe shumë kureshtar, dhe në Berlin donte të shikonte gjithçka, por me “gjithçka” nënkuptonte njerëzit, domethënë gjithfarë njerëzish, jo vetëm ata që frekuentonin sallat e artistëve në lokalet luksoze. Restoranti Ashinger qe vendi ku shkonte më me qejf se kudo gjetkë, aty njerëzit uleshin pranë njëri-tjetrit dhe hanin dalëngadalë një supë me bizele. Me ata sytë rruzullorë prapa xhamave tepër të trashë të gjyslykeve, vështronte klientët rreth e rrotull nesh, i vështronte të gjithë, një për një, dhe s’ngopej kurrë së vështruari. Pikëllohej kur e mbaronte supën, do të donte të kishte një pjatë të pashtershme, sepse e vetmja gjë që i pëlqente ishte soditja e pareshtur, dhe, meqë klientët ndërroheshin shpejt, kishte shumë për të soditur. S’kam hasur kurrë ndonjë njeri që të vështrojë me një intensitet të tillë, duke ndenjur ndërkaq krejt i palëvizur, dhe vetëm lodrimi i pjesëve të fytyrës rreth orbitave bënte t’i ndryshonte pareshtur shprehja e syve. Duke vështruar, nuk përjashtonte asgjë, gjithçka e shikonte me të njëjtin seriozitet, si gjërat më të zakonta ashtu dhe gjërat më të pazakonta qenë njësoj të rëndësishme për të. Mërzitej vetëm kur ndodhej mes njerëzve shkapërdarë në restorantet Shvaneke dhe Shlihter. Kur rastiste të ndodhesha aty, Babeli më kërkonte me sy duke hyrë dhe vinte e ulej pranë meje. Por s’rrinte gjatë dhe pas pak më thoshte: “Eja të shkojmë tek Ashingeri!”, dhe unë, me këdo që të isha aty, ngrihesha menjëherë e i shkoja pas: e quaja si nderin më të madh që mund të përfytyroja të më bëhej në Berlin kur Babeli kishte qejf të më merrte me vete në restorantin Ashinger.
Por, duke përmendur emrin Ashinger, Babeli s’kishte si qëllim të stigmatizonte shkapërderdhjen në ato lokale luksoze; gjëja që nuk honepste dot qe kapardisja e artistëve. Këta bënin çmos që kush e kush të binte në sy më shumë, secili interpretonte vetveten, dhe të zihej fryma me të vërtetë në atë atmosferë të rënduar nga tërë ato mburrje skandaloze. Ai vetë tregohej bujar dhe, për të arritur sa më shpejt në restorantin Ashinger, i pëlqente të merrte një taksi, edhe në largësi të vogla, ndërsa kur vinte çasti për të paguar, i afrohej rrufeshëm shoferit dhe më pas më shpjegonte, me një mirësjellje të përkryer, pse duhej medoemos të paguante ai dhe jo unë. Lidhur me këtë më thoshte se i kishin dhënë një shumë të hollash dhe, ngaqë s’donte t’i merrte me vete kur të ikte, duhej t’i shpenzonte patjetër në Berlin; megjithëse e ndieja instinktivisht që kjo s’ishte aspak e vërtetë, prapë mundohesha t’i besoja, ashtu i magjepsur siç isha nga ajo fisnikëri e tij. S’i shpëtonte kurrë ndonjë fjalë për atë që mendonte rreth gjendjes sime ekonomike, domethënë që isha student e që ndoshta s’fitoja pothuaj asnjë qindarkë. I pata thënë që s’kisha botuar ende ndonjë gjë. “S’prish punë”, më qe përgjigjur, “akoma është shumë herët”, thua se do të ishte turp po të kisha botuar ndonjë libër. Besoj se i pata hyrë në zemër ngaqë e kishte ndier hutimin tim mes tërë atyre fjalëmëdhenjve, që bënin gjithçka vetëm për të fituar lavdi. I flisja pak, shumë më pak nga ç’u flisja të tjerëve. As ai s’më fliste shumë, i pëlqente më fort të sodiste njerëzit dhe i vinte goja me mua vetëm kur bëhej fjalë për letërsinë franceze. Mbi të gjithë admironte Stendalin dhe Mopasanin.
Mendoja se do të më fliste shumë për shkrimtarët e mëdhenj rusë, por në sytë e tij kjo qe një temë tepër e rrahur, ose ndoshta mund t’i dukej si mburrje po të zgjatej rreth veprave letrare të bashkatdhetarëve të vet. Por këtu mbase kishte edhe diçka tjetër, ka të ngjarë që Babeli druhej nga ndonjë diskutim i tillë, që do të ishte medoemos i cekët: ai vetë e zotëronte shumë mirë gjuhën në të cilën qenë shkruar veprat e mëdha të kësaj letërsie, kurse unë mund t’i njihja këto vepra, në rastin më të mirë, vetëm nga përkthime të ndryshme. Pra, s’do të flisnim dot për të njëjtën gjë. Babeli i jepte aq shumë rëndësi letërsisë, saqë nuk mund të mos e urrente çdo gjë që s’ishte fort e saktë, çdo gjë që ishte vetëm diçka e përafërt. Ndërkaq, edhe ngurrimi im s’qe më i vogël: as unë s’guxoja të flisja me të për librat e tij “Kalorësia” dhe “Tregime nga Odesa”.
Megjithatë, jam i bindur se nga diskutimet tona rreth shkrimtarëve francezë, si Stendali, Floberi e Mopasani, do ta ketë kuptuar sa shumë rëndësi kishin për mua tregimet e shkruara prej tij, sepse, në çdo rast që e pyesja për diçka, kisha parasysh, por pa e thënë haptazi, ndonjë nga këto tregime. E kuptonte sakaq aluzionin e fshehur dhe më jepte një përgjigje të thjeshtë e të saktë. Ma lexonte në sy kënaqësinë që ndieja nga ajo përgjigje, dhe mbase i pëlqente më fort të mos vazhdoja me pyetje të tjera. Më fliste edhe për Parisin, ku jetonte qysh prej një viti gruaja e tij piktore. Besoj se kishte qenë tek ajo kohët e fundit, që ta merrte me vete, dhe se e kishte zënë malli prapë për Parisin. Babelit i pëlqente më shumë Mopasani se Çehovi, por, kur përmenda emrin e Gogolit, të cilin e doja mbi gjithë të tjerët, më dha një përgjigje që më habiti e më lumturoi: “Këtë shkrimtar s’e kanë francezët, Gogoli i mungon Fran-cës.” Pastaj, si u mendua një grimë, shtoi, thua se donte të lante atë që mund të dukej si mburrje: “Mos vallë e kanë rusët Stendalin?”
Po vë re se lidhur me Babelin kam fare pak gjëra konkrete për të thënë, e megjithatë ai ka qenë për mua shumë më i rëndësishëm se kushdo tjetër që pata takuar asokohe. Kur rrija me të, më ngjante sikur shikoja gjithçka që kisha lexuar prej tij; në të vërtetë qenë pak gjëra, por ato pak gjëra kishin një ngjeshuri të tillë që i jepte ngjyresë çdo çasti që kalonim së bashku. Isha gjithashtu dëshmitar i mënyrës si i vërente gjërat ai njeri në një qytet të huaj, ku s’flitej gjuha e tij. Nuk mburrej me fjalë të mëdha dhe kujdesej të mos binte në sy. Aty ku s’e vinin re mund të sodiste shumë më mirë. Prej të tjerëve pranonte çdo gjë, nuk refuzonte as diçka që i dukej e papëlqyeshme, madje, sa më shumë që një gjë e bënte të vuante, aq më tepër e duronte. Këtë e dija nga historitë e kozakëve, shkëlqimi gjakatar i të cilëve kishte magjepsur tërë lexuesit e tij, megjithëse nuk deheshin nga gjaku. Tani që Babeli ndodhej përballë shkëlqimit verbues të Berlinit, kisha rastin të shikoja sa mospërfillës tregohej ndaj llomotitjeve dhe mburravecërive ku llokoçiteshin të tjerët. Kalonte tërë bezdi para atij shkëlqimi të zbrazët, duke soditur ndërkaq me sy të etur atë mori njerëzish që rrinin ulur e hanin supë me bizele. E ndieja se për Babelin s’kishte asgjë që mund ta quante të lehtë, megjithëse nuk e zinte në gojë kurrë një gjë të tillë. Letërsia qe për të diçka e shenjtë, ai s’e kursente veten kurrë dhe s’do të ishte në gjendje ta zbukuronte ndonjë gjë. Cinizmi qe diçka e huaj për të, dhe kjo lidhej me konceptin e rreptë që kishte për letërsinë. Çdo gjë që e quante të mirë s’do ta shfrytëzonte dot kurrë ashtu siç bënin shkrimtarë të tjerë, të cilët, duke çukitur andej-këtej, linin të nënkuptohej se e quanin veten si kurorëzim të gjithçkaje që ishte arritur para tyre. Meqë e dinte ç’është letërsia, Babeli nuk e mbante veten më lart se të tjerët. Qe magjepsur pas letërsisë, por jo pas ndereve ose përfitimeve materiale që mund të rrjedhin prej saj. Besoj se nuk e kam parë Babelin ndryshe nga ç’ishte në të vërtetë vetëm ngaqë fliste me mua. Mendoj se Berlini do të më gërryente si puna e acidit po të mos e kisha takuar atë njeri.
 
(ELIAS CANETTI: “Pishtari në veshin tim – Histori e një jete”
titulli i origjinalit: “Die Fackel im Ohr – Lebensgeschichte”, 450 faqe.)
 
 
 

Përktheu nga origjinali: Aristidh Ristani

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s