FREDERIK RRESHPJA, QË S’E KUPTUAM KURRË / Fragment nga libri i autorit Petrit Palushi

 
FREDERIK RRESHPJA, QË S’E KUPTUAM KURRË
 
 
Fragment
 
Nuk kisha miqësi me poetin Frederik Rreshpja.
E kisha takuar dy a tri herë, thuajse rastësisht në Bar-kafe te Eurorilindja, në Tiranë.
Më vonë, si për çudi e shihja vetëm së largu.
Nga larg e dalloja trupin e tij të imtë dhe më ngjante se s’kishte kohë të ndalej e të bisedonte me kënd, por vetëm ecte, ashtu nxitues me gjithë ngadalësinë e vet pa e kthye kryet majtas e djathtas.
E njihja poezinë e tij kryesisht përmes librave “Rapsodi shqiptare” (1967), “Erdhi ora të vdes përsëri” (1994), “Lirika” (1996), “Në vetmi” (2004); ajo poezi që vinte si frymë më ngjante e veçantë, e pangjashme, sa tokësore, aq edhe qiellore dhe përtejqiellore njëkohësisht, ku
imazhet shpaloheshin rend përmes një drite të çuditshme.
Të premten e 11 nëntorit të 2005-s, aty kah ora 2 e mesditës, nga Prishtina më mori në telefon piktori Rexhep Ferri dhe më tha se e kishte përcjellë poetin Frederik Rreshpja për në Kukës.
– I kam thënë të takoheni te Hotel Gjallica. Ka me bujtë një natë në Kukës. S’është mirë me shëndet…1
Kështu, rasti e solli të takoheshim te Hotel Gjallica.
I vrenjtur në fytyrë, herë-herë i çeltë, i butë dhe i ëmbël në bisedë njëkohësisht, me humor të ndjeshëm, i kulturuar pa dyshim, ai njeri që s’pati kurrë ngrohmë në jetën e vet sikur kishte zbritë n’atë afërmbrëmje të ngrohtë në Kukës, thuajse si rastësisht të vazhdonte deri në mesin e natës e më pas, prej mëngjesit dhe deri kah ora 10 e paradites të linte dëshmi tronditëse për jetën e vet.
Qeshë fatlum se gjeta mënyrën të shënoja në bllok fjalët e tij.
3
Megjithatë, e ndiej se më kanë humbë shumë gjëra nga ajo bisedë.
Jam munduar do herë më vonë të riprodhoj fjalët e tij, dmth., pjesën e mungueshme në shënimet e mija, por qe krejt e pamundshme. Ato çka thoshte ai më ngjanin si vargje poezish dhe të riprodhoja ato që s’munda t’i hidhja në shënimet e mija qe njëjtë si të riprodhoja poezi brilante të interpretuara nga dikush tjetër, të cilat unë i dëgjoja për herë të parë.
Qe një bisedë tejet e ngrohtë, herë – herë dhe solemne.
Por dhe tekanjoze gjithashtu. Rreshpja sikur nuk i shqiptonte fjalët, por i shkriftonte.
Ai sikur pati dëshirë të rrëfehej, megjithatë.
Unë gjithashtu pata dëshirë ta dëgjoja, të ngulitja në mendje e të shënoja ngutshëm çdo fjalë të tij.
Duhej t’i lija kohë e hapësirë më tepër se ç’duhej në rrëfimin e tij të gjatë, të çuditshëm.
Nuk pati kurrfarë dëshire të jepte një intervistë në televizionin vendor, me gjithë këmbënguljen time. As në radio…
Iu luta edhe një herë.
– E kam zërin të ngjirur, – tha. – Nuk duhet të mbahem mend me këtë lloj zëri. Dikur shkruaja poezi. Aty i keni poezitë e mija.2
Ajo afërmbrëmje deri në mesnatë, qe pothuajse krejt e Rreshpes ose mua m’u duk ashtu, por njëjtë edhe çerekdita e së nesërmes derisa nisi udhëtimin e vrazhdë drejt Tiranës.
Do kisha dëshirë të kishte edhe një natë tjetër të tillë, edhe një javë, ndoshta edhe shumë më tepër. Kisha pranë njeriun, të cilin ftohma dhe idhtaja e kishin mbështjellë në krejt jetën e vet (tek lutej ta mbyllte sa më shpejt), aqsa s’i kishin lënë kurrfarë shtegu të çeltë. Në anën tjetër, rrokësit e jetës së tij, më saktë ata që ia kufizuan dhe ia rrudhën jetën tek s’shkonte më, kapërdiseshin para tij, sikur me jetën e tij s’kishte ndodhë gjë. Edhe nëse në jetën e tij kish pasë qetësi për një farë kohe, kish qenë më tepër një qetësi e trazuar, sa e pati të vështirë të pajtohej me të njëjtë si të pajtohej me dimrin e acartë, që ia ashpëronte sytë, fytyrën, krejt trupin, por kurrsesi cilësinë e mendjes. Cilësia e mendjes së tij mbeti e kthjellët, e paprekshme me një lloj dritë të çuditshme që sa vinte e shtohej.
Tek po e përcillja të nesërmen në udhëtimin për në Tiranë ia përsërita për të disatën herë kërkesën të rrinte edhe një natë në Kukës.
Shoferi i furgonit, një ish-nxënësi im më pyeti: “A ka pare ky plaku me pague biletën?”
– Shihe, – më foli Rreshpja, – më bëjnë edhe plak…
– Ky është poeti më fantastik i Shqipërisë, – ia ktheva shoferit.
4
– A vetëm i Shqipërisë? A jo edhe i Kosovës? – pyeti ai.
– I Shqipërisë, i Kosovës dhe i krejt trojeve shqiptare, – i thashë me të qeshur.
Nuk po gaboja që thoja ashtu dhe s’kisha kurrfarë ndërdyshje për njeriun që e kisha para syve të mi.
Ai, tashmë, kërkujt s’mund t’i gjante me një poet, aq më tepër si poeti më fantastik i trojeve shqiptare, por vetëm me një shtegtar të lodhur, që s’dihet prej kah vinte e ku po shkonte.
Qe, si me thënë mu në ditët e mbrame.
Shëndetdobët, aqsa mezi rrinte në këmbë, megjithatë pa kurrfarë ashpërie në sy e fytyrë.
– Atëherë, – më tha shoferi, – rrugëtimin dhe drekën në Fushë-Arrëz, e ka prej meje.
Rreshpja filloi të qeshte.
– Unë pi veç duhan e raki, – foli. – Dikur kam shkruar edhe poezi.
Zu vend në ulësen pranë shoferit.
Dola para furgonit dhe u mundova të shihja Rreshpen.
Çuditërisht, xhami i përparmë i furgonit sikur e kishte ngushtuar dritën të dallohej fytyra e tij.
U avita shpejt dhe hapa derën e furgonit. M’u duk se trupi i Rreshpes qe mbledhë kruspull.
Më pa në dritë të syve, më dha dorën dhe më tha:
– Ma bëj hallall!
Qe e rëndë dhe dëshpëruese për mua.
“Ma bëj hallall!”, zakonisht i thotë një i sëmurë rëndë dikujt që i ka ndejtë pranë. Por unë pak kisha ndejtë me Rreshpen, shumë pak. Megjithatë, para se të nisej për në Tiranë ai po e thirrte ngutshëm ose po e parandjente vdekjen e vet. Prandaj, një “Mirupafshim!” qe e tepërt, disi e pavend. Nuk kishte më kohë të shiheshim sërishmi… Bohemi shpirtdritë i shpërfilli skemat e jetës ose e detyruan të vepronte ashtu. I kish provuar të gjitha: fëmijninë e qetë, shkëlqimin në poezi dhe rikthimin te ai shkëlqim pas viteve ’90 me një dritë tjetër deri në cakun më të epërm, në midisin e tyre provoi burgun në moshën më të mirë, më vonë në përpjekjen me u përfshi në ekonominë e tregut dhe dështimin fatal, ndoshta për fajin e vet dhe shpurës brejtëse që e rrethonte, aqsa pas vitit 2000 ai po provonte mospasjen deri në skajmëni. Tani i kish mbetë e fundit, të provonte edhe vdekjen, të cilën e kish thirrë me mend qindra herë.
Qe takimi i fundit i imi me Rreshpen.
Ai vdiq si tre muaj më vonë në ditën me shi të 17 shkurtit të 2006-s.
Por shkurti gjithashtu do të merrte, përveç tij edhe tre përfaqësues të tjerë të shquar të kulturës shqiptare: Vath Koreshin, Ibrahim Kodrën dhe Kel Kodhelin, të cilët, si për rastësi ose jo, në bisedën e asaj nate i përmendëm edhe ata të tre. Një
5
parandjenjë si e shplueshme kur Rreshpja më thoshte ndërkaq se, para do ditëve kishte pa vdekjen n’ëndërr. Këmbëngulte në të veten: E kam pa vdekjen me tesha të bardha. Ndërkaq, s’ka vdekje me tesha të bardha, i kish thënë asaj. Ka, ia kish kthye ajo, se kur u vjen vdekja artistëve u shfaqet e mbështjellë me tesha të bardha. Ty kam me të marrë në muajin shkurt, i kish thënë ajo. Në shkurt, se do marr edhe tre të tjerë të racës tuaj. Po t’ishte muaji më i gjatë do merrja pesë vetë. Do marr dy shkrimtarë dhe dy piktorë. Do veproj si me llogari matematikore: Një shkrimtar, një piktor, më pas një shkrimtar dhe një piktor… Më trego cilët janë, të paktën t’u them të fshihen diku, i kish thënë ai. Ne kemi mistikën tonë, ia kish kthyer vdekja. Të paktën më trego ditën e vdekjes time, i kish thënë ai. Jo, i kish thënë vdekja e mbështjellë me të bardha. Vetëm vdekja nuk dihet kur të vjen…
Ndërkohë, e pyeta Rreshpen atë natë: A pate frikë prej asaj ëndrre? Jo, m’u përgjigj. Vdekja s’ka punë me Fredin. Fredi i mban me vete vdekjen dhe kapelen… Pastaj, Fredi ka punë vetëm me poezinë…
(Në dhjetor të 2005-s i pata thënë V. Koreshit në shtëpinë e tij për bisedën me Rreshpen, por njëkohësisht i tregova edhe për ëndrrën e frikshme. Asgjë, tha ai. Ai ka imagjinatë të jashtëzakonshme. Flet vetëm me imagjinatë. Me një realitet të çuditshëm artistik… Ja, këtu do jemi, do flasim përsëri në fund të shkurtit… 3)
Në shkurt të 2006-s ndodhën ngjitmas katër vdekje të artistëve të shquar.
M’u kujtua Rreshpja, pikërisht për ëndrrën e tij të çuditshme që ma kish treguar atë natë, së cilës unë s’i dhashë shumë rëndësi ose e mora thjesht si ëndërr krejt të zakonshme. Edhe Koreshi gjithashtu. Ja, këtu do jemi…, më kishte thënë ai. Tre muaj mbasi ma kish treguar atë ëndërr Rreshpja, vdekjet e artistëve ndodhën si me llogari matematikore, siç e kishte paralajmëruar vdekja Rreshpen n’ëndërr, veçse pa përmendë emra: Një shkrimtar, një piktor, më pas një shkrimtar dhe një piktor… (Siç erdhën ngjarjet më vonë, me 3 shkurt vdiq V. Koreshi; me 6 shkurt, I. Kodra; me 17 shkurt, F. Rreshpja; me 18 shkurt, K. Kodheli.)
Por rasti i Rreshpes, megjithatë qe një prej rasteve më dramatike.
Fati e solli t’ish krejt besimlëkundur te jeta, bota e gjithçka përreth.
Shkëlqimtari i zhgënjyer, liriku i pangjashëm, sojtari i poezisë shqipe iku si me dhunë për në bujtinzën e fundme.
 
 

Petrit Palushi

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s