MARIN BARLETI

MarinBarletiMarin Barleti

 

Historiani i shquar Marin Barleti është figura më e madhe e lëvizjes së humanistëve shqiptarë të shekujve XV-XVI. Ai lindi rreth vitit 1460 në Shkodër. Fare i ri, më 1478, mori pjesë me armë në luftën për mbrojtjen e qytetit të lindjes nga rrethimi i forcave osmane. Heroizmi i bashkatdhetarëve i mbeti në sy e në mendje, derisa e përjetësoi në veprat e tij historike kushtuar luftrave për të mbrojtur atdheun “nga kujtimi i të cilit,- shkruan ai,- tani përtërihem si për mrekulli, por edhe për të cilin s’mund të shkruaj pa lot në sy”. Rënia e Shkodrës, që ishte një nga kalatë e fundit të qëndresës shqiptare pas vdekjes së Skënderbeut, e detyroi Barletin, si shumë të tjerë, të mërgonte në Venedik me 1504. Por vepra që i dha emër Barletit në kulturën shqiptare dhe në botë ishte “Historia e jetës dhe e bëmave të Skënderbeut”, shkruar në latinisht dhe e botuar në Romë rreth viteve 1508-10. Kjo vepër në kohën e vet u ribotua latisht tri herë, u përkthye në shumë gjuhë evropiane dhe u bë burim i një literature të gjerë për heroin tonë kombëtar, të shkruar në gjuhë të ndryshme të botës, që nga italishtja, spanjishtja, rusishtja, frengjishtja, greqishtja e deri në japonisht. F.S.Noli ka shkruar me të drejtë se vepra e Barletit “fitoi këndonjës anembanë botës dhe e bëri të pavdekshëm kujtimin e Skënderbeut në Evropë”.
Popullariteti i madh që gëzoi vepra shpjegohet me dy arsye: e para lidhet me subjektin që trajton, me figurën e Skënderbeut, e cila u bë e njohur dhe legjendare qysh në kohën e vet; e dyta qëndron në forcën dhe bukurinë e stilit me të cilin ajo është shkruar, një stil që të rrëmben. 
Historia e jetës dhe e bëmave të Skënderbeut është, në rradhë të parë, një vepër historike, por e shkruar nga një dorë mjeshtri. Stili i gjallë dhe elegant me të cilin e ka shkruar Barleti, e bëjnë atë një vepër edhe me vlerë letrare. Këto vlera qëndrojnë në gjuhën e pasur dhe në figuracionin e pasur, në mjeshtërinë plastike të vizatimit të figurës së Skënderbeut, në frymën patetike dhe vrullin tronditës që përshkon tregimin, si dhe në bukurinë, gjerësine dhe lehtësinë e frazës. Vepra e Barletit përshkruan historinë e luftrave heroike të shqiptarëve, të udhëhequr nga Skënderbeu, kundër hordhive osmane. Atë e përshkon nga fillimi në fund ndjenja atdhetare, krenaria e autorit për vetitë luftarake të popullit të vet, dashuria dhe adhurimi për heroin, që i dha emrin një epoke të tërë në historinë e popullit shqiptar.
Vlera më e çmuar që gjen Barleti te bashkatdhetarët e vet, është dashuria për lirinë, për trojet amtare, vendosmëria për të dhënë edhe jetën për mbrojtjen e tyre.
Nuk ka gjë më të çmuar për njeriun sesa atdheu, nuk ka detyrë më të shenjtë sesa lufta për ta mbrojtur atë nga i huaji. Kjo është një nga idetë e mëdha të veprës. Kryeni detyrën ndaj atdheut, për të cilin asnjëherë nuk duhet kujtuar se është derdhur gjak, se është luftuar sa duhet, sepse dashuria për të ia kalon çdo dashurie tjetër, shkruan Barleti.
Duke folur për qëndresën e shqiptarëve gjatë shekullit XV, Barleti ka vënë në qendër të veprës së vet protagonistin dhe heroin e saj qendror Gjergj Kastriotin. Kjo figurë është vizatuar me dashuri e ngjyra të gjalla; ajo është dhënë me tiparet që ia njeh historia, pra gjithmonë në frymën e humanizmit e të konceptit humanist për njeriun dhe luftëtarin e lirisë.
Barleti e jep Skënderbeun si personifikim të heroit që mishëron forcën e njeriut, aftësinë dhe bukurinë fizike e morale të kësaj krijese të mrekullueshme, sipas botëkuptimit humanist. Figura e tij del madhështore, si një hero legjendar, simbol i çlirimtarit dhe i mbrojtësit të lirisë, prijës i një populli luftëtar e trim , të dashuruar deri në dhembje me trojet e veta dhe me lirinë.
Luftëtar i ashpër dhe prijës me një zemër të madhe njerëzore, madhështor dhe legjendar – e tillë të mbetet në mendje figura e heroi , skalitur si me daltë nga pena e Barletit.
Në veprën “Historia e jetës dhe e bëmave të Skënderbeut„ autori mbron të drejtën e një populli për të jetuar i lirë, himnizon njeriun dhe forcën e tij, heroizmin njerëzor dhe dashurinë e natyrshme për trojet e të parëve.
Duke qenë një vepër historike, libri i Barletit ka rëndësinë për të dhënat dhe faktet që sjell. Pa këtë vepër historiografisë për Skënderbeun do t’i mungonin burimet e para, që e kanë ushqyer dhe vazhdojnë t’a ushqejnë edhe sot. Në disa
raste, i rrëmbyer nga entuziazmi që i shkakton kujtimi i ngjarjeve heroike që përshkruan edhe urrejtja për pushtuesin, Barleti i zmadhon ngjarjet e‚ sidomos ndryshon shifrat e pjesëmarrësve në luftime. Por, prapëseprapë, në thelb dhe në frymën e saj të përgjithshme vepra i përmbahet së vërtetës historike.
Me librin e tij Marin Barleti qëndron në fillimet e letërsisë shqiptare, e cila e nis udhën e saj me një vepër të përmasave të mëdha. Kjo vepër është shkruar në latinisht, që asokohe ishte gjuha e kulturës në Evropë, por ajo i përket kulturës shqiptare, jo vetëm se është shkruar nga një shqiptar, por se është bota shqiptare që i ka dhënë jetë këtij argumenti madhështor të kulturës së hershme të këtij populli të lashtë.

 

 

 

220px-Barleti_historiaMarin Barleti

 

 

Marin Barleti (LatinMarinus BarletiusItalianMarino Barlezio; c. 1450, Shkodër – c. 1512/1513). was an Albanian historian andCatholic priest.He is considered the first Albanian historian, especially because of his biography on Skanderbeg, translated in many languages in the 16th to the 18th centuries .

 

Barleti lived in Shkodër and was a scholar and a clergyman. In 1474, the Ottoman Empirebesieged Shkodër and Barleti participated in the defense of the town, both in the first siege in 1474 and the second in 1478. Both Barleti’s parents were killed in the sieges. WhenShkodër fell to the Ottomans, he escaped to Italy where he would become a scholar of history, classical literature and the Latin language.

Soon after Barleti arrived in Venice, he was given a stall at the Rialto meat market as a temporary means of financial aid. In 1494 became a priest after theological studies in Venice and Padova, and soon was appointed to serve at St. Stephen’s Church in Piovene.

In Venice he wrote The Siege of Shkodra (LatinDe obsidione Scodrensi, Venice, 1504) and then his largest work, known colloqiually as The History of Scanderbeg but fully entitledAbout the excellent Prince of the Epirots, George Castrioti’s, life, character and deeds, especially against the Turks. Because of his famous exploits he was surnamed Scanderbeg, that is, Alexander the Great. Thirteen books by Marin Barleti of Shkodra (LatinDe Vita Moribus Ac Rebus Praecipue Aduersus Turcas, Gestis, Georgii Castrioti, Clarissimi Epirotarum Principis, qui propter celeberrima facinora, Scanderbegus, hoc est, Alexander Magnus, cognominatus fuit, libri Tredecim, per Marinum Barletium Scodrensem conscripti) (published between 1508 and 1510). A third work has often been attributed to him, A Brief History of Lives of Popes and Emperors (LatinCompendium vitarum pontificum et imperatorum, Venice, 1555),but new research claims that it was not Barleti’s work, but rather an extract from Giovanni Stella’s works, published by Bernardino de Vitali. Barleti was from Shkodra (Shkodër).

Also shortly known as the Historia de vita et gestis Scanderbegi Epirotarum principis, the book is the biography of the Albanian national hero Skanderbeg.The book was printed in Rome between 1508 and 1510and during the 16th century spread in several languages and eventually was translated from Latin into Portuguese four times and German seven times. It was translated into English by Zachary Jones in 1596 and is being prepared for republication in English in 2013. It is still the foundation of Skanderbeg studies, and also established the Skanderbeg cult that was important for the formation of the Albanian national self-consciousness. The book is considered an Albanian cultural treasure. The Serbian version is the major part and the first manuscript of the Cetinje chronicle

Other known works include:

1.Expugnatione Scodrensi a Turcis, published in three volumes in Venice in 1504 and reprinted in Basel in 1556, translated in Italian as “Storia dell’ origine et imperio de Turchi” and in French.

2.Chronicorum Turcicorum, (Frankfurt) 1578, in 3 volumes.

3.Compendium vitarum Summorum Pontificium usque ad Marcellum II Imperatorumque Romanorum (English: Compendium of biographies of Popes and Roman emperors untilMarcellus II), although this last work is perhaps erroneously attributed to Barleti.

He made up spurious correspondence between Vladislav II of Wallachia and Skanderbeg wrongly assigning it to the year 1443 instead to the year of 1444. Barleti also invented correspondence between Skanderbeg and Sultan Mehmed II to match his interpretations of events.

^1- Setton, Kenneth M. (1978). The papacy and the Levant (1204-1571). (null ed.). Philadelphia: Amer.philos.soc.. pp. 73. ISBN 978-0-87169-127-9. “…perhaps of Italian origin.”

1.^ Nadin, Lucia (2012). Albania Ritrovata: recuperi di presenze Albanesi nella cultura e nell’arte del cinquento veneto. Tirana: Onufri. p. 111. ISBN 9789995687861.

2.^ Nadin, Lucia. Albania Ritrovata: recuperi di presenze Albanesi nella cultura e nell’arte del cinquento veneto. Tirana: Onufri, 2012. pp. 100-135.

3.^ a b c Jensen, Minna Skafte. “A Heroic Ta le: Marin Barleti’s Scanderbeg between orality and literacy”. Retrieved 7 October 2010.

4.^ Nadin, Lucia. Albania ritrovata. Recuperi di presenze albanesi nella cultura e nell’arte del Cinquecento veneto. Tirana: Onufri, 2012.

5.^ Martinović 1962

Najviše prostora u “Ljetopisu” zauzima zapis “Povijest o Skender begu Černojeviću va svetom kršteni narečenom Georgiju”.

6.^ Petrović, Vasilije Radmilo Marojević (1985) [1754] (in Serbian), Istorija o Crnoj Gori [History of Montenegro], Podgorica: Leksikografski zavod Crne Gore, p. 133,OCLC 439864504, “Није познато када је и ко превео или само прерадио већ учињени словенски превод Барлецијевог опширног дјела о Ђурађу Кастриоту. Да ли сам Василије Петровић који је преписивао текстове тога љетописа. Приметно је да је ова “историја о Скендербегу” у Љетопису скраћена,…Рукопис је Василијев.”

7.^ a b Rose, Hugh James (1857). A new general biographical dictionaryIII. London: Kings College. p. 185. ISBN 1-141-96378-7.

8.^ Setton, Kenneth (1976—1984), The Papacy and the Levant, 1204-1571four volumes, American Philosophical Society, p. 73, ISBN 978-0-87169-114-9, “…… The spurious correspondence of July and August 1443, between Ladislas and Scanderbeg (made up by Barletius, who should assigned it to the year 1444) …”

9.^ Setton, Kenneth (1976—1984), The Papacy and the Levant, 1204-1571four volumes, American Philosophical Society, p. 73, ISBN 978-0-87169-114-9, “…… He also invented a correspondence between Skanderbeg and Sultan Mehmed II to fit his interpretations of the events in 1461—1463 …”

 

 

From Wikipedia, the free encyclopedia

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s