Elena Gjika ( Dora d’Istria)

250px-Petre_Mateescu_-_Dora_d'Istria

Elena GjikaDora d’Istria(Bukuresht, 1828 – 1888), ishte shkrimtare dhe publiciste përparimtare rumune me origjinë shqiptare. (Përmet)

Ajo vuri në dukje nëpërmjet këngëve popullore historike luftën shumëshekullore të popullit Shqiptar kundër sundimit osman. Në shenjë mirënjohjeje për ndihmesën e dhënë në njohjen e çështjes Shqiptare nga opinioni publik botëror, patriotët rilindës dhe arbëreshë të Italisë e të Greqisë i kushtuan librin me titull : Dora d’Istrias-Shqiptarët (A Dora D’Istria – Gli Albanesi, 1870), një përmbledhje vjershash patriotike.

Elena Gjika, e njohur për opinionin publik edhe me pseudonimin e saj letrar Dora D’Istria ishte shkrimtare, historiane, etnografe, alpiniste, luftëtare e shquar për çlirimin e Shqipërisë dhe emancipimin e saj. Elena lindi në Bukuresht më 22 janar të vitit 1828. Ishte bija e Mihal Gjikës (1794-1850) dhe mbesa e princit në detyrë, Grigori IV Gjika. I ati ishte arkeolog dhe numazmatolog, themelues i koleksionit të pullave postare në Muzeumin Kombëtar të Bukureshtit. Ndërsa e ëma, Catincai Gjika (Foca) ishte një shkrimtare dhe përkthyese, grua me bukuri të rrallë. Elena pati një vëlla, Gjergjin dhe një motër, Gjeorgjetën, e cila u martua me princin Stefan Lupasco në vitin 1929. Vetë Elena mori edukim të zgjedhur. Arsimin fillestar dhe të mesëm i kreu në Konstanca e Bukuresht, ndërsa arsimin e lartë e filloi në Vjenë dhe e përfundoi në Drezden dhe Berlin. Elena u bë njëra ndër gratë më të kulturuara europiane të kohës së vet. Që në moshën katërmbëdhjetëvjeçare dinte nëntë gjuhë të huaja. Në turin e parë europian me familjen, ajo i habiti oborrtarët e Uilliamit IV të Prusisë, kur përktheu në gjermanisht mbishkrimet latinisht të një artefaku të vjetër, që ishte sjellë në Pallat prej Humboldit. Mrekullia e vogël, siç i thoshin në atë periudhë, dinte përmendësh Homerin në gjermanisht. Elena shkroi mjaft libra që trajtojnë çështje të artit, ekonomisë politike, historisë, filozofisë, folklorit, si dhe tregime, mbresa, përshtypje udhëtimi etj. Veprën e saj të parë e botoi në gjuhën frënge në vitin 1855. Në botimet e saj ajo përdori jo vetëm rumanishten, por edhe gjuhën italiane, gjermane, frënge, latine, greqishten e vjetër dhe moderne, rusishten dhe shqipen. Në nëntë prej veprave të saj ajo merret me jetën e shqiptarëve dhe problemet e tyre. Përmendim ndër to librat: Gratë në Lindje, vëllimi I, 1859; Kombi shqiptar pas këngëve popullore, 1866; Vizatime shqiptare, 1868; Shqiptarët e Rumanisë, Florencë 1872. Kultura e saj ishte kozmopolite, megjithëse nga studiuesit shihet si përhapëse e qytetërimit perëndimor në Lindje dhe veprimtare e emancipimit të femrës. 

Martesa me princin rus 

Elena kaloi një jetë të trazuar. Shpirti i saj romantik nuk u qetësua kur u martua me princin rus Aleksandër Koltov Massalskij dhe u gjend në Oborrin Perandorak të Carit Nikollai I. Jeta e Pallatit i ndrydhi shpirtin, prandaj largohet prej andej për në Zvicër dhe pastaj udhëton edhe në vende të tjera, deri në Amerikë. Në vitin 1862 bëhet Qytetare Nderi e Athinës, duke u bërë personaliteti i dytë pas Bajronit që e fitoi një nderim të tillë. Ambasadori i Rusisë, duke e prezantuar si princeshë ruse, për shkak të martesës me një princ rus, e paraqiti para Mbretëreshës, Amalia të Greqisë. Vetë Elena në udhëtimet e shpeshta që bënte u takua me elitën politike dhe intelektuale të kohës, duke ua bërë të njohur çështjen shqiptare. Ajo e nxiti poetin amerikan Longfellou që të shkruante një poemë për Skënderbeun. Me rëndësi është miqësia dhe letërkëmbimi i gjatë që pati me poetin e shquar arbëresh Jeronim de Rada. Veprimtaria atdhetare e Elena Gjikës mbërriti deri në Shqipërinë e robëruar. Rilindësi shqiptar Zef Jubani i kushtoi një vjershë të frymëzuar, në shenjë mirënjohje për ndihmën e çmuar që kishte dhënë për çështjen shqiptare. Ndërsa një rilindës tjetër, arbëreshi Leonardo de Martino, në emër të treqind vajzave shqiptare, i dhuroi Elena Gjikës një penë të punuar në filigram, për t’i shprehur mirënjohjen e thellë që kishin vajzat shqiptare për të. Trashëgimia letrare e Elena Gjikës është e shpërndarë në disa vende: Rumani, Shqipëri, Itali, Zvicër dhe Greqi. Në letërkëmbimet e shumta me De Radën, Kamardën, De Martinon, Mitkon, Jubanin, e tjerë; në takimet me personalitete të larta politike të popujve të tjerë si Garibaldi, në takimet me albanologët e shquar Ksilander, Bop, Han, Shlajhner etj., ajo u bë përfaqësuesja më e shquar e femrës shqiptare në botë. Elena Gjika vdiq në Florence në vitin 1888. Ajo është konsideruar njëra ndër femrat më të shquara europiane të shekullit XIX. 

Vepra letrare e Dora D’Istrias 
Tematika e veprave të Elena Gjikës është shumë e gjerë. Në librin Jeta monasticike në kishat lindore (Bruksel 1855; botimi i dytë, Paris 1858) ajo kërkon heqjen e urdhrave monasticikë. Ndërsa në veprën Zvicra Gjermane (Gjenevë 1856 në katër volume; botimi i dytë gjermanisht, Zyrih 1860 në tre volume) bëhet përshkrimi i vendit dhe i njerëzve të Zvicrës. Libri “Femërat e Lindjes” (Zyrih 1859, dy volume) flet për emancipimin e grave në Levant dhe vende të tjera të Lindjes. Aty flitet edhe për gjendjen e gruas shqiptare. Kurse në librin Femra për femrat Dora D’Istria krahason gjendjen e femrës në Europën Latine me Gjermaninë, duke kërkuar me zë të lartë trajtimin e barabartë të grave dhe burrave. Në librin Ekskursione në Rumeli dhe More tregon se Greqia e Vjetër kishte po aq kërkesa qytetëruese sa Gjermania e kohës së saj. Vlen për tu përmendur vepra Shqiptarët e Rumanisë, ku jepet një përshkrim i princërve Gjika nga shekulli XVII deri në shekullin XIX, botuar në Florence në vitin 1873. Elena Gjika botoi edhe librin Poezia e Otomanëve botimi i dytë, Paris 1877. Ajo shkroi edhe një numër të madh shkrimesh për çështje të historisë së letërsisë, poezisë, politikës, religjionit, problemeve sociale, historisë, artit, e tjerë në disa organe të njohura shtypi si në Revue des Deux Mondes të Francës; Libre Recherche të Belgjikës; Diritto, Antologia Nuova, Rivista Europea të Italisë, si dhe në revista rumune, greke dhe amerikane. Dora D’Istria merrej edhe me pikturë. 

Vepra të shkruara për Elena Gjikën 

Armand Pommier, Madame la comtesse Dora D’Istria, Brussels 1863 Charles Yriarte, Portraits cosmopolites, Paris 1870 Bartolomeo Ceçhetti, Bibliografia della Principessa Elena Ghica, Dora D’Istria, Florence 1873 Luisa Rossi, Dora D’Istria. I bagni di mare. Una principessa europea alla scoperta della Riviera, Sagep, Genova, 1998. Nicolae Iorga, Lettres de Dora D’Istria, shih në Revue historique du Sudest Europeen nr 1-3, Paris 1932. Dictionar Mondofemina, femei romane, Vol 1: A-K, p.139-140 

Ndërkohë që në gjuhën shqipe janë botuar disa vepra të Elena Gjikës, si dhe janë shkruar disa monografi për jetën e saj. Dora D’Istria, “Gra të para nga një grua”, shtëpia botuese “Elena Gjika”, Tiranë 2003. Elena Gjika, “Letra drejtuar Jeronim de Radës”, shtëpia botuese “Bargjini” 2004. Elena Gjika, “Fyletia arbenore” prej Kanekate Iaoshima, përktheu Demetrio Camarda, Livorno 1867. Vehbi Bala, “Jeta e Elena Gjikës” (Dora D’Istrias), Rilindja, Prishtinë, 1970. Koli Xoxi, Zvicra dhe Dora D’Istria, Tiranë, Alta 1995. Koli Xoxi, “Erazmi i Roterdamit dhe Helena Gjika”, Marin Barleti, Tiranë, 1994. Koli Xoxi, “Franca sipas Dora D’Istrias”, Tiranë 1997. Ahmet Kondo, “Dora D’Istria për çështjen kombëtare shqiptare”, Tiranë 2002. Cristia Maksutoviç, “Elena Gjika dhe shqiptarët e Rumanisë”, Tetovë 2001. 

La nationalité albanaise d’après les chants populaires (1866)

 

nga Enciklopedia e Lirë
250px-Dora_d'Istria 2

Dora d’Istria (January 22, 1828, Bucharest – November 17, 1888, Florence), pen-name of duchess Helena Koltsova-Massalskaya, born Elena Ghica, was a Romanian/Albanian Romantic writer and feminist.

Born in Bucharest as a member of the Ghica family (the daughter of Mihai Ghica and the niece of the reigning Prince Grigore IV Ghica), she received a thorough education, continued abroad—first at Dresden, then at ViennaVenice and Berlin, where she gave a sample of her mastery of the ancient Greek language to Alexander Von Humboldt.

D’Istria returned to her home country in 1849, married the Russian duke Alexander Koltsov-Massalski, and lived for several years inRussia, mostly in Saint Petersburg, but never cherished the Russian nationalist views of her husband, nor the Eastern Orthodoxbigotry at the Court of the despotic Emperor Nicholas. As her health decayed in the Russian climate, she took her husband’s advice and headed for Central Europe, first to Switzerland for several years, then to a journey through Greece and Anatolia. Finally, she returned to Italy, living in a villa in Florence, sporadically traveling to FranceIreland and the United States.

As a writer (under the name d’Istria, mostly in French), she was first noticed in 1855. She published a number of works that not only showed her proficiency in RomanianItalian,GermanFrenchLatin, Ancient and Modern Greek and Russian, but also her knowledge of scientific topics, her liberal views on religious and political topics, as well as talent for presenting her points. Her general stance was cosmopolitan, but she viewed as her main duty to make the sources of Western civilization to the East, and working towards theemancipation of her gender.

She died in Florence.

The Albanian cause

The family’s history and fame, as well as its putative Albanian origins, are mostly known to the Western readers from Princess Elena Ghica’s memoirs, Gli Albanesi in Rumenia. Storia dei principi Ghika (“The Albanians in Romania. The history of the Ghica Princes”).

For Dora d’Istria (Elena Ghica’s nom de plume), the crumbly theory of an Albanian origin of the family’s founder, resurrected after several centuries of latent existence, proved to be very lucrative: it gave a new sense for her Romantic involvement in the Balkan people’s emancipation struggle (having previously adopted – and later abandon – a Hellenophileattitude, by courtesy of her Greek maternal ancestry and under the influence of her Greek tutor Gregorios Pappadopoulos), as well as in her anti-establishment attitude generated by the entrenching of the Hohenzollern in the Romanian Principality to the detriment of her family who had high hopes for a return on the throne.[1]

She started learning Albanian history, and eventually became – since 1866 – the main advocate in Western Europe of the Albanian cause, despite the fact that she never knew or learned the Albanian language.[1]

Her book, Gli Albanesi in Rumenia. Storia dei principi Ghika, which upon its publication in 1873 in Florence caused the wrath of her family, repudiating her,[1][2] managed to forever shift the public perception towards the Albanian theory for the origin the family, at the expense of the Aromanian one.[1]

The book was preceded by a series of articles on the nationalities from South-Eastern Europe and their struggle for independence. After articles on the Romanian (1859), Greek(1860) and Serbian (1865) ethnic identity, Dora d’Istria published in 1866 the article entitled The Albanian nationality according to folksongs. The study was translated into Albanian in 1867 by the Italo-Albanian patriot Dhimitër Kamarda,[3] and was prefaced by a poem with a revolutionary content, written by an Albanian author and addressed to his countrymen, urging them to rise up against the Ottomans.[4]

Henceforth, Dora d’Istria became known in Albanians nationalist circles which did not hesitate to make use of her name for gaining support for their cause. This situation was accepted and nurtured in her writings (most notably in her correspondence), and she cultivated a relationship with notable Albanian patriots such as Kamarda and Jeronim de Rada.[3] After the publication of Gli Albanesi in Romania…, the Albanian nationalists in Italy proceeded to declare Elena Ghica as the uncrowned queen of Albania.

These speculations were tacitly entertained by Elena Ghica; similarly, other members of the family were drawn into this Albanian nationalistic tradition: at the end of the century, another member of the family, Romanian writer and socialite Albert Ghica would likewise key up vocal demands for the Albanian throne.

Antonio D’Alessandri, Il pensiero e l’opera di Dora d’Istria fra Oriente europeo e Italia (Istituto per la storia del Risorgimento italiano, Biblioteca scientifica, Serie II: Memorie, vol. 54), Roma, Gangemi, 2007

a b c d e Liviu Bordaș, Dor de Dunăre şi alte nostalgii cosmopolite – Preţul cosmopolitismului, in Observator Cultural, No. 437, August, 2008.

  1. ^ Liviu Bordaș, Operele incomplete ale Dorei d’Istria. Istoria unei ediţii la 1870, in Caiete Critice, Bucureşti, nr. 10-11, 2008, pp. 51-56. Online at: Ghyka.net
  2. a b c Paul Cernovodeanu et al., Elena Ghica – Dora d’Istria. Online at Ghyka.net
  3. ^ Nathalie Clayer, Origins of Albanian nationalism, Karthala, Paris, 2007, p.209, apud Paul Cernovodeanu et al., Elena Ghica – Dora d’Istria. Online at Ghyka.net

From Wikipedia, the free encyclopedia

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s