Mihal Grameno

MihalGrameno
Mihal Grameno(1871 – në Korçë më 5 shkurt 1931), ishte publicist i shquar, shkrimtar dhe veprimtar i lëvizjes patriotike e demokratike, Hero i Popullit.

Lindi në Korçë në një familje atdhetare nga shtresa zejtare dhe tregtare. Luftëtar dhe intelektual i shquar i Rilindjes. Mësimet e para i mori në vendlindje. Në moshë të re mërgoi në Bukuresht, ku u lidh me shoqërinë “Drita”. Aty u lidh me lëvizjen atdhetare dhe më 1889 u zgjodh sekretar i shoqërisë “Drita”. Me vullnet dhe këmbëngulje punoi për të zgjeruar horizontin e tij kulturor. Hyri në lëvizjen kombëtare që nga fundi i shek. XIX. Botoi vjersha dhe artikuj në shtypin e kohës. Në vitet 1907-1908 luftoi në radhët e Çetës së Çerçiz Topullit, më 1908 mori pjesë në Kongresin e Manastirit. Për veprimtarinë e tij u dënua disa herë me burgim prej qeverisë osmane. Pas shpërthimit të Luftës I Botërore u detyrua të largohej nëSHBA, ku vazhdoi të punojë për çështjen kombëtare deri më 1920, kur u kthye në atdhe. Përfaqësoi shqiptarët e Amerikës në Konferencën e Paqes në Paris. Në vitet 1921-1924 ishte një nga veprimtarët në zë të lëvizjes demokratike. Në vitet 1921-1924, si publiçist mbrojti idealet demokratike. Pas dështimit të Revolucionit të Qershorit, i sëmurë, e i dëshpëruar, u tërhoq nga lëvizja shoqërore. Vdiq në Korçë më 5 shkurt,1931. Për meritat e shquara në dobi të atdheut, i është dhënë titulli “Hero i Popullit”.

Krijimet e para letrare e publicistike të Mihal Gramenos panë dritën e botimit në fillim të shek.XX. Hartoi këngë patriotike, disa prej të cilave, si “Për mëmëdhenë“, “Lamtumirë”, “Uratë për liri” u përhapën gjerësisht në popull. Është ndër nismëtarët e dramaturgjisë e të prozës (sidomos novelës) së gjatë shqipe. Shkroi novelat Oxhaku (1904-1905), Varri i pagëzimit (1909) dhe E puthura (1909), në të cilat gjeti pasqyrim me nota sentimentaliste jeta e përfaqësuesve të vegjëlisë, me brengat e saj të përditshme.

Fusha ku spikati talenti i Mihal Gramenos është publicistika. Bashkëpunoi me disa organe, por shumicën e shkrimeve e botoi në gazetat Lidhja ortodokse (19091910) dhe “Koha” (1911-1926), të cilat i drejtoi vetë. Shkrimet e tij publicistike shquhen për idetë demokratike dhe frymën luftarake. Mihal Grameno luftoi me këmbëngulje kundër shovinizmit fqinj dhe politikës osmanizuese të xhonturqve. Në përgjithësi novelat e tij kanë natyrë sentimentale. Tek ato gjejmë përpjekje për të krijuar mjedise të besueshme shqiptare dhe personazhe nga klasat e shtresat e ndryshme të shoqërisë sonë të asaj kohe. Ka botuar dy vepra dramatike: komedinë “Mallkimi i gjuhës shqipe” (1905) dhe dramën “Vdekja e Pirros” (1906), të dyja të shkruara në vargje. Komedia “Mallkimi i gjuhës shqipe” trajton luftën e atdhetarëve shqiptarë kundër klerit reaksionar grek dhe elementëve grekomanë; te “Vdekja e Pirros” trajtohet kthimi i Pirros fitimtar nga Italia dhe vrasja e tij me të pabesë. Veprat dramatike të Gramenos vuajnë nga fragmentizmi dhe mungesa e veprimit. Megjithatë së bashku me veprat dramtike të Çajupit e të Fan Nolit, ato i çelën rrugën dramaturgjisë shqiptare. Grameno shkroi edhe vjersha të cilat i botoi më 1912, të përmbledhura në librin me titull “Këngëtore shqipe – Plagët”. Poezia atdhetare e Gramenos u bëri jehonë të drejtpërdrejtë ngjarjeve të vrullshme që do të sillnin Pavarësinë e Shqipërisë. Vjersha “Për Mëmëdhenë” u bë një këngë e famshme atdhetare. Është nga publiçistët në zë të Rilindjes e të periudhës që pasoi, i cilësuar si një nga pamfletistët më të njohur të së kaluarës. Shkrimet e tij publiçistike u vunë drejtpërdrejtë në shërbim të çështjes kombëtare. Drejtoi gazetat “Lidhja orthodhokse” (1909-1910) botoheshin në Shqipëri dhe diasporë, si “Lidhja ortodokse” në Korçë, “Përlindja e Shqipërisë” në Vlorë dhe “Koha” në SHBA (1911-1926), me disa ndërprerje, “Drita” në Sofje, në të cilat botoi artikuj, prozë, poezi dhe drama. Shkrimet publiçistike të Mihal Gramenos shquhen për frymën popullore, për patosin luftarak, ironinë e sarkazëm therëse. M.Gramenoja mbetet në letërsinë shqiptare, në radhë të parë, si publiçist. Shkrimet e tij dhanë ndihmesë në krijimin e novelës e të dramës. Është ndër autorët e parë që solli në letërsi në mënyrë të gjerë, personazhe nga shtresat e varfëra të shoqërisë shqiptare. Gjithashtu, për t’u vlerësuar, është edhe puna studimore e Piro Takos në dekadat e fundit të shekullit që lamë pas. Ai ka meritën se përmblodhi një pjesë të mirë të veprës së Gramenos dhe e ribotoi atë në vëllime më vete. Veprimtaria publicistike e Mihal Gramenos ndahet në katër etapa:

1) Etapa e parë: Krijimtaria publicistike, që përfshin harkun kohor të viteve 1905-1912, ku përqendrohen lëvizjet për çlirim kombëtar
2) Etapa e dytë: Përfshin shkrime publicistike të viteve 1913-1920, boshtin e së cilës e përbën problemi i ruajtjes së tërësisë tokësore të shtetit shqiptar dhe ai i rifitimit të pavarësisë së humbur gjatë kohës së pushtimit të ushtrive ndërluftuese të Luftës së Parë Botërore
3) Etapa e tretë: Përfshin veprimtarinë publicistike të viteve 1921-1924, në qendër të së cilës trajtohet tema e demokratizimit të shtetit shqiptar si dhe konsolidimi i tij
4) Etapa e katërt: Përfshin shkrimet publicistike të viteve 1925-1930, kohë në të cilën Grameno hedh bazat e letërsisë dokumentare dhe shkrimit të kujtimeve me shkrimin dhe përgatitjen për botim të vëllimit “Kryengritja Shqiptare”, gjithashtu kjo mund të quhet edhe etapa e rënies ideore të Gramenos

Veprat

Publikimet në vijim kanë mbetur nga Grameno [3]

  • Vdekja (anglishtThe Death), a patriotic poem published in 1903;
  • Mallkimi i gjuhës shqipe, (anglishtThe curse upon the Albanian language), a comedy published in Bucharest 1905 ,
  • Vdekja e Piros (anglishtThe Death of Pyrrhus), a historical tragedy published in Sofia, 1906.
  • Oxhaku (anglishtThe Hearth), E puthura (anglishtThe Kiss), and Varr’ i pagëzimit (anglishtThe Tomb of the Baptism), Korçë 1909, short stories.
  • Plagët (anglishtThe woundsManastir 1912, a volume of poetry;
  • Kryengritja shqiptare, Korçë 1925 (anglishtThe Albanian Uprising), memoirs of his experiences as a guerrilla fighter against the Turkish and Greek troops.

nga Enciklopedia e Lirë

mihal

Mihal Grameno (January 13, 1871 – February 5, 1931) was an Albanian rilindaspoliticianwriter, freedom fighter, and journalist.

Born in Korçë in a merchant family, he studied there at the local secondary school before emigrating to Romania in 1885. It was inBucharest that he got involved in the Albanian National Awakening and in 1889 became secretary of the Drita society.

In 1907, he joined the newly formed Çerçiz Topulli‘s kachak band, an early guerrilla unit fighting against Turkish troops in Albania.[1]They were considered the apostoles of Albanianism and would go from village to villagte to discuss the Albanian predicament.[2]

Turkish officials sent out military patrols to capture the bandits. The activity of the band consisted of only one battle in two years, when the 5 people band was surrounded by 150 Turkish units in Mashkullore. Four out of five escaped the encirclement. Other bands of this nature, not having a journalist in their company, such as Grameno have remained unsung heroes.[3]

In 1909 Grameno founded in Korçë the Orthodox League (or Alliance) (AlbanianLidhja Ortodokse)[3] and served as editor of its periodical with the same name during 1909–1910. In 1910 the organization proclaimed the establishment of an independent Albanian church, but wasn’t recognized by the Ottoman Empire. [4] He also served as the editor of the weekly Koha (English: Time), initially published in Korçë and later in Jamestown, New York where he lived from 1915 to 1919. He traveled back to Europe to represent Albania through the Albanian-American community at the Paris Peace Conference in 1919 and in the following year he returned inAlbania.

In the 1920s he carried out his journalistic and literary activities until the dictatureship of Zog I forced him to retire from public life. Resigned and seriously ill, he died on February 5, 1931 in his beloved Korçë.

Mihal Grameno’s published works include:[5]

  • Vdekja (English: The Death), a patriotic poem published in 1903;
  • Mallkimi i gjuhës shqipe, (English: The curse upon the Albanian language), a comedy published in Bucharest 1905,
  • Vdekja e Piros (English: The Death of Pyrrhus), a historical tragedy published in Sofia, 1906.
  • Oxhaku (English: The Hearth), E puthura (English: The Kiss), and Varr’ i pagëzimit (English: The Tomb of the Baptism), Korçë 1909, short stories.
  • Plagët (English: The wounds) Manastir 1912, a volume of poetry;
  • Kryengritja shqiptare, Korçë 1925 (English: The Albanian Uprising), memoirs of his experiences as a guerrilla fighter against the Turkish and Greek troops.

^ Skendi, Stavro (1967). The Albanian national awakening, 1878-1912. Princeton University Press. pp. 207, 211, 421. Retrieved 2010-06-03.

  1. ^ Jacques, Edwin (1995). The Albanians: an ethnic history from prehistoric times to the present. McFarland & Company. pp. 313–317, 348. ISBN 0-89950-932-0. Retrieved 2010-06-03.
  2. a b Jacques pp. 263–264
  3. ^ Blumi, Isa (2001). “Teaching Loyalty in the Late Ottoman Balkans: Educational Reform in the Vilayets of Manastir and Yanya, 1878-1912”Comparative Studies of South Asia, Africa and the Middle East 21 (1-2): 19.
  4. ^ Hoerder, Dirk; Harzig, Christiane (1987). The Immigrant Labor Press in North America, 1840s-1970s: An Annotated Bibliography: Volume 2: Migrants from Eastern and Southeastern Europe 031326077X. p. 474. Retrieved 2010-06-03.

From Wikipedia, the free encyclopedia

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s