Hasan Zyko Kamberi

hasan

Hasan Zyko Kamberi lindi në Starje të Kolonjës në gjysmën e dytë të shekullit të XVIII. Për jetën e tij nuk dihet shumë, pos që ka kaluar një jetë të rëndë. Jeta e tij njihet e dihet më shumë nëpërmjet teksteve të tij që kanë edhe shenja autobiografike. Dihet se mori pjesë në luftën turko-austriake të vitit 1789. Ka shënime të ketë improvizuar në vargje një lloj testamenti para se të vdiste. Ka shkruar vjersha fetare filozofike, poema fetare e shkrime të tjera që kanë humbur. Mirëpo, vjershat e tij që njihen sot nuk janë vjersha fetare, bile janë vjersha krejt laike. Hasan Zyko Kamberi, jo vetëm në kuadër të Vjershëtarëve (Bejtexhinjëve), por përgjithësisht në letërsinë shqipe, është shkrimtari i parë i modelit të krijuesit kritik. Gjithë vepra e tij shquhet për praninë e madhe të qëndrimit autorial për çështjet që shkruan, për problemet personale dhe problemet shoqërore. Ky qëndrim bëhet elementi karakterizues i gjithë krijimtarisë së tij në vjersha. Për nga mënyra e artikulimit të këtij qëndrimi dhe për preokupimet e tyre vjershat e Hasan Zyko Kamberit mund të grupohen në poezi personale me të dhëna autobiografike si:

Bahti im,
Lufta mbretërore
Ty bota zili të kanë

Poezi me temë shoqërore si:

Gjerdeku i vashës
Gratë e va,

Poezi satirike si:

Paraja,
Trahani
Munafiku.

Hasan Zyko Kamberi është vjershëtor i mungesave në jetën njerëzore, si kur merret me tema sociale, ashtu edhe me çështje shpirtërore. Vjersha Gjerdeku i vashës, të cilën Faik Konica e quante një vepër të dalluar të letërsisë së vjetër shqipe, tregon shkallë-shkallë bashkimin e Djalit me Çupën, duke portretuar ambientin shoqëror dhe zjarminë e atyre që duhet të martohen. Në mënyrë alternative portretohen djali e çupa, puna dhe mundimi i tyre për bashkim, që nuk është vetëm social por edhe psiqik, për të projektuar më në fund një embrion të lumturisë së jetës njerëzore. Hasan Zyko Kamberi kritik e satirik shkëlqen në vjersha të tjera, për t’u bërë satiriku i parë i letërsisë shqipe. Nëse në vjershat e tija të para personale e shoqërore ky autor ironizon edhe vetëveten, në vjershat satirike ai nuk kursen askendin. Dy vjershat e tij Paraja dhe Trahani lidhen ndër vete si vjersha të situatave sociale, po edhe të sprovimeve morale, duke i karakterizuar një qëndrim autorial. Të gjitha vjershat e Kamberit, duke qenë me frymë kritike ndaj dukurive shoqërore, domosdo karakterizohen me shprehje të ashpra, me një shpërthim deri në përmbysje dhe me një revoltë të përhershme deri në pëlcitje, si qëndrim autorial. Në anën tjetër, për nga ndërtimi formal i vargjeve janë të njënjëshme. Rregulla e tij krijuese është vjersha katërshe me varg tetërrokësh dhe me skemën e rimës aaab. Kjo është një rregull e përgjithshme krijuese. Në anën tjetër krijimi i vjershës sociale shpesh formalisht i afrohet tregimit dhe ka elemente të poemave me subjekt e me rrjedhë kontinuitive, formë që do të shfaqet më vonë në letërsinë shqipe. Me Hasan Zyko Kamberin në letërsinë shqipe kalohet nga modeli i lavdit në modelin kritik dhe kjo duhet të jetë vlera më e madhe e vjershave të këtij autori.

Poezia “Gjerdeku”, e plotë.

nga Enciklopedia e Lirë

Hasan Zyko Kamberi was a distinguished bejtexhi writer of Albanian literature.

He was born in the second half of the eighteenth century in Starje, a southern Albanian village near Kolonja at the foot of Mount Gramoz. All that is known of his life is that he took part in the Turkish-Austrian Battle of Smederevo on the Danube east of Belgrade in 1789 [1203 A.H.] in an army under the command of Ali Pasha Tepelena (1741–1822). He died a dervish, no doubt of the Bektashi sect, in his native village at the beginning of the nineteenth century. His tomb in Starja was turned into a shrine known locally as the turbeh ofBaba Hasani.

Kamberi is one of the most commanding representatives of the Muslim tradition in Albanian literature, though his main work, a 200-page mecmua (verse collection), has disappeared. A manuscript of this collection is said to have been sent to Monastir (Bitola) in 1908-1910 to be published, but all traces of it have since been lost. Indeed little of his verse has survived and even less has been published. Of the works we do possess are: a short mevlud, a religious poem on the birth of the prophet Mohammed; about ten ilâhî; and over fifty secular poems.

Kamberi’s secular verse covers a wide range of themes. In his octosyllabic Sefer-i hümâyûn (The Felicitous Campaign) in thirty-three quatrains, he describes his participation in the above-mentioned Battle of Smederevo and gives a realistic account of the suffering it caused. In Bahti im (My fortune) and Vasijetnameja (The testament), Kamberi casts an ironic and sometimes bitter glance at the vagaries of fate and in particular at the misfortunes of his own life. Gjerdeku (The bridal chamber) portrays marriage customs in the countryside. It is not a pastoral idyll we encounter here, but a realistic account of the anguish and hardship of young women married off according to custom without being able to choose husbands for themselves, and the suffering of young men forced to go abroad to make a living. In Kamberi’s love lyrics, the author laments social conventions that inhibit passion and spontaneity. The most famous of his poems is Paraja (Money), a caustic condemnation of feudal corruption and at the same time perhaps the best piece of satirical verse in pre-twentieth century Albanian literature.

From Wikipedia, the free encyclopedia

PARAJA

 

Mbreti, ç’urdhëron dynjanë,

Që ka vënë taraphanë

E i presënë paranë,

Ja di kimenë parasë.

Dhe veziri, q’është veqil,

Zë sikur të bënet’ adil

E mos thotë dot kaly-kil,

Ja di kimenë parasë.

Sheh Islami, q’ep fetfanë,

Që di qitapëtë ç’thanë,

Nukë kaçirdisë paranë,

Ja di kimenë parasë.

Myfti edhe myderizë

Edhe kyrra e vaizë

Kanë ujdisur’ iblizë,

Ja di kimenë parasë.

Dhe kadiu i mehqemesë,

Që rri sipër sixhadesë,

Edhe shehu i teqesë,

Ja di kimenë parasë…

Dhe pashallarë, bejlerë,

Edhe avamë të tjerë,

Për para apënë krerë,

Ja di kimenë parasë…

Kadiut, t’i rrëfesh paranë,

Ters e vërtit sherianë,

Për para se ç’e shet t’anë,

Ja di kimenë parasë…”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s