POETËT VDESIN TË RIJ – ŞAİRLER GENÇ ÖLÜR (Parathënie e Antologjisë me titull Puthje mbi Bosfor, me 101 poetë turq, botim i Shtëpisë Botuese Klubi i Poezisë, Tiranë, shqipëruar nga Rozana Belli, Tiranë 2016, 304 faqe.) / Nga: Rexhep SHAHU

POETËT VDESIN TË RIJ

(Parathënie e Antologjisë me titull Puthje mbi Bosfor, me 101 poetë turq, botim i Shtëpisë Botuese Klubi i Poezisë, Tiranë, shqipëruar nga Rozana Belli, Tiranë 2016, 304 faqe.)

 

 Rexhep shahu

Nga: Rexhep SHAHU

Një ditë të vonë vjeshte, sivjet, përmes e-mailit më erdhën disa nga këto poezi, dhe një pyetje e brishtë: “A ia vlejnë këto poezi… Ju shkrova ju duke menduar se jeni shtëpi botuese për poezinë.

U përkëdhela nga ky mendim. Humba në këto poezi, më rrëmbeu pafundësia, më theri dhimbja që mbartinin, më ngritën në qiell, ma bënë të madhe botën, të pafundme ëndrrën, më hyjnore, qiellore e toksore njëherësh dashurinë. Më godiste në kokë gjithë kohën një pyetje e brendëshme: si ka mundësi të jenë kaq të bukura poezitë turke, si ka mundësi që të mos dija për to. Lexoja e mrekullohesha sa më shumë që lexoja. Poezitë goditën në mua si rrallë herë. Dija diçka për poezinë e mrekullueshme greke, serbe, kroate, boshnjake, bullgare, por shumë pak dija për poezinë e madhe turke, për këto poetë turq që ishin shumë të njohur në botën turke e shumë më gjërë në Europë e botë. Ishim edukuar gjithë jetën me poezi ruse dhe më vonë poezi në gjuhën angleze. Por rrotull nesh nuk jemi ndalë fort. Urat në Ballkan nuk i kemi ngritë, dashurinë e kemi kërkuar larg, urrejten e kemi mbjellë dhe kërkuar afër.

Një ndjenjë e thellë pendese më skuqi fytyrën, një ndjesi turpi. Përveç dy – tre emrave të mëdhej të poezisë turke si Nazim Hikmet, Aziz Nesin, nuk dija të flisja për kënd tjetër. Nuk dija asgjë për malet e larta të poezisë turke, asgjë. Nuk e njihja atë planet, nuk dija asgjë për të pasi ai ishte në mua i mbuluar me dogmë e fe islame, me çallma, me mijëra e qindramijëra ushtarë turq që vinin të ma pushtonin vendin dhe në filma ne bënim male me eshtra të tyre e tonat.

Shkolla dhe propaganda kishin hisen e asaj që ishte ngulitur dhe edukuar se Perandoria Osmane e pati mbytë vendin me prapambetje, injorancë, s’ka lejuar shkollat shqipe në hapsirat shqiptare, na ka mbushur me xhamia, shamia, çallma e telenovela bajate që zënë kohën më të madhe televizive të televizioneve shqiptare. Mendova, sa eksport bajat bëjnë prej Turqie. Çudi, shumë çudi! Pse nuk eskportohet e nuk është eksportuar në botë e në hapsirën shqiptare ky shpirt i madh turk, ky shpirt i jashtëzakonshëm i poetëve turq, por tallavahane?! Pse nuk eksportohet ky shpirt i popullit turk europian, kjo kulturë që e nderon Europa dhe bota? Jam mburrë e krenuar shpesh që shumë shqiptarë, për sa popull kemi qenë, kanë shkëlqyer në kohën e Perandorisë Osmane, në detyra nga më të lartat atje edhe pse duke harruar rrënjët. Kanë mbetë maja krenarie në mua rektori i parë i universitetit shtetëror turk Hasan Tahsini; babai i gjuhës turke, autori i fjalorit turk dhe enciklopedise turke, Sami Frashëri; Mehmet Akif Ersoj shqiptari që ka shkruar himnin turk; arkitekti i shquar Sinani, që veç tjerave ka ndërtuar pallatin Osman që njihet si Ministria e Urbanizimit atje, përsonalitete këto me të cilët krenohet Turqia e sotme.

puthje-mbi-bos-ballina-pare

Nuk kam ditë më shumë për poetë e shkrimtarë të mëdhej turq, që mund të jetë ndonjë edhe shqiptar i zhvendosur nga hapsirat shqiptare në Turqi, që autoritetet perandorake në shekujt e shkuar ia kanë ndërruar mbiemrin me kohë. E ndërtova me mendje në çast një antologji me poetë turq të vjetër e të rij. Dhe mu fiksua numri 100. E ndjeva detyrim që këto poezi, këto copa të shpirtit turk t’ia sjell lexuesit shqiptar. Në shenjë miqësie ndaj popullit turk. Në shenjë nderimi, sepse mu kujtuan mjaft ngjarje në histori, por si dritë e kuqe më qëndroi ndezur fjala e kryeministres turke Tansu Çiller në 1997 për mbrojtjen e tërësisë teritoriale të Shqipërisë, moment kur unë i jam trembë si kurrë herë tjetër pushtimit të huaj. Më duket se edhe kështu i përcjell asaj dhe popullit turk mirënjohje e falenderim për atë përkrahje e për miqësinë. Iu përgjigja menjeherë përkthyeses së talentuar Rozana Belli se poezitë janë të shkëlqyeshme, se unë marr përsipër t’i botoj në një antologji, por janë pak, duhen më shumë.

Dhe duke fluturuar ngadalë, ajo përktheu nga pak poezi prej 101 poetëve turq. Më rrëmbeu poezia turke, mu ngjit, këndonte hallet e mia, hallet tona, brengat e dhimbjet tona dhe mu bë shumë e dashur kjo poezi, ky libër, kjo antologji e poezisë turke. Gjerësi e thellësi, thjeshtësi, natyrshmëri, frymëmarrje pa fund, shqetësim e ankth, brenga e dhimbje të mëdha që kanë pjellë poezi të madhe turke.

Kjo botë ka shumë verem, kudo ka shumë verem, ka pak dashuri e shumë vdekje ndaj poetët vdesin të rij, se nuk i përballojnë dot kupat e pelinit të jetës. Një e treta e këtyre poetëve që ka kjo antologji kanë vdekë të rij nga 20 deri në 60 vjeç.

Nuk na mbetet vetëm ta lexojmë shpirtin e popullit turk e të mrekullohemi.

 

ŞAİRLER GENÇ ÖLÜR

(101 türk şairin Antolojisi’ne başlık, Bosfor Öpücüğü, “Klubi i Poezise-Şiir Külübü” Basın Evi yayınları, çevirmen-Rozana Belli, Tiranë 2016, 304 sayfa)

Bu sene, sonbahar’ın geç bir gününde, bu şiirlerin bazıları e-mail adresime geldi, hassas bir ses ile: “Tercüme ettiğim bu şiirler değermi? Şiir üzerine bir basın evi olduğunuz için, size yazdım.” Bu düşünceden şımardım biraz. Kayboldum bu şiirlerin içinde, sonsuzluk sardı beni, taşıdıkları acı kalbime saptı, göklere uçurdular beni, dünyamı daha büyük yaptılar, düşlerimi sonsuz, kutsal, aşkımı göksel ve karasal aynı anda. İçimdeki sorular, devamlı kafama vuruyordu: türk şiirleri bukadar güzel nasıl olabilir, nasıl olur da benim bu şiirlerden hiç haberim yokmuş? Bu tercümeleri her defasında okuyup hayran kalıyordum. Inanılmaz bir şekilde vurdu bana bu şiirler. Yunan, sırp, hırvat, boşnak, bulgar muhteşem şiirleri hakkında bazı şeyler biliyordum ama bukadar büyük olan turk şiirinden çok az biliyormuşum, türk dünyasında, Avrupa’da ve dünyaca tanınan bu türk şairler hakkında. Rus ve ingiliz şiirleri ile eğitim almışız bir ömür boyu. Ama etrafımızda pek çok durmamışız biz. Balkan köprüleri hiç kurmamışız, aşkı uzaklarda aramişiz, nefreti yanımızda ekmişiz ve aramışız. Derin bir pişmanlık hissi kızarttı yüzümü, bir ayıp hissi. Türk şiirinden ancak iki-üç büyük isim tanıyordum, Nazim Hikmet ve Aziz Nesin’den başka hiç kimse için herhangi bir şey söyleyemezdim. Türk şiirinin yüksek dağları hakkında hiç bir şey bilmezdim. O gezegeni tanımazdım, hiç bir şey bilmezdim onun hakkında çünkü benim önümde islami ve dini dogması ile örtülmüştü, türbanlarla, vatanımı işgal etmeye gelen binlerce yüzbinlerce türk askerleri ile ve filmlerde bizim ve onların kemikleri ile dağları doldururduk. Bize verilen eğitime ve inancımıza, okuların ve propagandanın ayrı yerleri vardı bu konuda: Türk İmparatorluğu ülkemizi cahilikle mahf etmiş diye, arnavut topraklarında arnavutca okullarının açilmasını engellemiş diye, bizi camilerle ve türbanlarla doldurmuş diye, arnavut televizyonların çoğu zamanını bayat dizilerle doldurmuş diye. Ve düşündümki, nekadar bayat bir ihracat yapılıyor Türkiyeden. İlginç, çok ilginç! Tüm dünyada ve arnavut topraklarında neden türklerin bu büyük ruhu ihracat edilmiyor, türk şairlerinin bu olağanüstü ruhu? Neden turk halkının bu avrupalı ruhu ihracat edilmiyor, tüm dünyanın ve Avrupanın onurladığı bu kültür? Çoğu kez gurur duymuşum ben, Osmanlı İmparatorluğu döneminde parlayan ve köklerini unutup yüksek görevlerde yer alan arnavutlar ile, olduğumuz kadarıyla bir halk olarak. Bana hala gurur veriyor turk devlet üniversitesinin ilk rektörü olan, Hasan Tahsin; türk dilinin babası, türk sözlügünün ve türk ansiklopedinin yazarı olan Şemseddin Sami Frasheri; Türkiyenin istiklal marşını yazan Akif Ersoy; ünlü Mimar Sinan, bugün Şehircilik Bakanlığı olarak tanınan Osmanlı Sarayları inşaat eden, Türkiyenin gurur duyduğu bu büyük isimler. Daha fazla bilmiyormuşum Turkiyenin bu büyük şairleri ve yazarları hakkında. Belki de bunların arasında, arnavut topraklarından Türkiyeye geçen arnavutlar da vardır, asırlar önce imparatorluk yetkileri tarafından, soyadları değiştirilmiş olan. Birden bire, eski ve yeni türk şairlerden oluşan bir antoloji çizdim aklımda. 100 numara aklımda kaldı. Bir sorumluluk gibi hissetim ve bu şiirleri, türk ruhunun bu parcalarını, arnavut okuyucularımıza getirmek istedim. Türk halkına karşı dostluk ve onur adına. Çünkü o an, birkaç tarihi olaylar aklımdan geçti, ama kırmızı bir ışık gibi yanık duran 1997 yıiında,Türkiye Başbakanı Tansu Ciller’in, Arnavutluk topraklarının dokunulmazlığı hakkında söyledigi sözler’dir, yabancı işgalından en fazla korktuğum zaman. Sanırım böylece, ona ve türk halkına, bu destek ve dostluk adına, teşekkürlerimi iletmiş olurum. Rozana Belli adındaki bu yetenekli çevirmene hemen cevap verdim. Bu şiirlerin mükemmel olduğunu ve bir antoloji içersinde yayınlamak istediğimi, ama az olduklarını söyledim. Ve o yavaş yavaş uçarak, 101 türk şairlerinden bir kaç parça şiir tercüme etti. Türk şiiri sardı beni, dokundu bana, dertlerimi anlatıyordu, dertlerimizi, endişelerimizi, acılarımızı ve bu şiir bana çok yakın oldu, bu kitap, bu türk şiir antolojisi. Genişlik ve derinlik, sadelik, sonsuz bir soluk, endişe ve kaygı, hüzün ve büyük acılar; bu büyük türk şiiri doğuran. Çok verem var bu dünyada, her yerde çok verem var. Az sevgi ve çok ölüm var. Bu yüzden şairler genç yaşta ölüyor, çünkü hayatın pelin’ine dayanamazlar. Bu antolojide yer alan şairlerin üçte biri 20 ve 60 yaş arasında ölmüştür. Yapacak bir şey yoktur, türk halkının ruhunu okumaktan ve hayran kalmaktan başka.

  Rexhep Shahu

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s