Këndvështrim estetik rreth Romanit “Patkoi, të autorit Petraq Janko PALIT / nga Leonidha Naqedhrami

Këndvështrim estetik rreth Romanit “Patkoi, të autorit Petraq Janko PALIT 

 

romani p

Poliagjentja “Elena Mihallovna”

        (PATKOI)

 

Parafjalë nga Leonidha Naqedhrami.

 

Petraq

Rreth romanit të Petraq Janko PALIT

 

Binomi Pali — At e Bir . . .

Puna ngulmuese dhe vyrtytet e karakterit se ” Bukuria e artit harmonizon hijshëm me bukurinë e karakterit ” , janë dy komponentë fundamentalë të suksesit të njeriut në jetën personale dhe atë shoqërore . E sidomos kur ato bëjnë një duet harmonik .

Pikërisht mbi këto komponente harmonike, Binomi Pali , At e Bir ,

ka lartësuar obeliskun e krijimtarisë së tij .

Krijimtaria artistike e tyre është një shpërthim i asaj gurre të nëndheshme , e cila akumuloi gjithë jetës thesarin krijues duke e mbledhur me gurgullima artistike të mbyllura brënda vetes .

Po kur të vijë dita , te gjitha kam me i qitun , në njëmijë ngyra të bukura që nuk vdesin ! ” , thoshte i madhi Migjen “ .

Dhe Binomi Pali , At e Bir , është krijim i klimës së re demokratike . Por , për turp të botës , si diktatura komuniste dhe pushteti aktual në Shqipëri , vazhdojnë të njëjtin avaz ndaj Tij .

Falë vetëm sakrificave personale , gati sublime ,të Birit , Petraq Pali , për t’i dhuruar Atdheut gjeninë krijuese të Atit , Janko Pali , rilindasit iluminist , sot ne e kemi në dorë atë, për t’i dhuruar Atdheut sot mundimin e vet krijues për njëzet vjet , ne njëzet e pesë vepra artistike .

Kur sot ndokush përpiqet ç’t’i rrëmbejë Atdheut në rrukullimë katandisjen e tij , Binomi Pali , At e Bir , i falin me modesti madhështore mundimin e vet jetik .

E ky gjest , prag sakrificash sublime , na kujton Rilindasit tanë të përjetshem : Abdyl , Naim e Sami Frashërin dhe të tjerët korifej të saj .

Me kënaqësi tani mundim të pohojmë se Binomi Pali ,aktualisht, është nga prurësit më të mëdhenj letrare në letërsinë shqipe .

Qëndrimi shtetëror indiferent ndaj këtij fondi artistik është apati ndaj vlerave kombëtare .

Burimi Pali, e gjeti përsëri shtegrrjedhën e vet .

Për mua dhe ata që kanë pirë në këtë burim , është gëzim i madh !

Ujë bore , borë i ftohtë , kristal i pastër .

Sa larg nga ai uji komercial i rezervuarëve të ndenjur , që pimë nëpër bidonat plastike .

Ky burim rrjedh nga zëmra e shkëmbit , në bark të malit .

Nën themelet e gurta të shtëpive tona .

Pini në atë burim dhe do ta ndjeni veten të rinj , energjikë, pini në atë burim dhe do te keni ndjesinë e freskisë nëper arteret tuaj , rijësinë e jetes .

S’ e besoni ? !

Provojeni .

Ja ,” Elena Mihallovna ” !

Dhe jam i sigurt se do të thoni menjëhere : —

Sa bukur .

Paske të drejtë !

Burimi Pali, e gjeti përsëri shtegrrjedhën e tij .

Mos shteroftë kurrë !

. . . .

Dhe ” Elena Mihallovna “

*

Letërsia artistike është krijim personal për të tjerët .

Produkt i ndërgjëgjes krijuese , mëndjes e zëmrës . Si e tillë ajo e percipiton këtëmaterje nëmëndjen e zëmrën e lexuesit . Nëmëndje , mesazhet , mendimet, idetë , konkluzionet filozofike etj. Në zëmër-ndjesitë, mbresat , emocionet . . . !

Material ky që nëbrëndinë e lexuesit kryen misionin e katalizatorit tëkatharisjes , pasurimit e transformimit dhe akselerimit tëjetës sëvet. Ketëmision human e kryen edhe botimi i ri i shkrimtarit shqiptaro-amerikan Petraq Pali , “ Elena Mihallovna “

Elena Mihallovna “ hyn me dinjitet nëgalerinë e shumëngjyrtë të romanit për veçoritë ideo-artistike që e karakterizojnë : Për subjektin e gjërë ,– për veçoritë e brendisë ideore , mesazhet që transmenton , — për formën artistike , naracionin e pasur , — për strukturën kompozicionale , – për vecoritë tipologjike të karaktereve .

Romani ngërthen ngjarje politike e shoqërore prej viteve _ 90 në ish Bashkimin Sovjetik , në SH . B . A , në Greqi e gjetkë, kur në hipodromin bolshevik , kuajt e kuq u ndërruan me të bardhë, ose laramanë, sepse pa u rrezuar muret e Kremlinit, nuk rrezohesh muri i Berlinit .

Lexuesi sheh Hrushovë , Brezhnjevë , Jelsinë, sheh hijen e Stalinit , që , me thonjë e me dhëmbë rropatën të kalërojnë kuajt e rinj . Sheh dallgë refugjatësh që dynden mbi Perendimin dhe Sh . B .A t ë .

Në vorbullën e këtyre dallgeve , autori na njeh me përpjekjet titanike të zonjës Elena Mihallovna nëper fijet e merimangës së kuqe të K. G .Bëse.

Fusha e luftës së saj mbushet me zbulime , komplote , dënime pa gjyq, kurthe , vrasje e vetvrasje , me terr e me mjegull, ku mafiozët politikë përpiqen të hanë njëri-tjetrin , më shumëmbrapa krahësh se ballë per ballë, kur çdo njeri nëB. S. kish pas një spiun e pas tij një tjetër spiun .

Ngjarjet , aksionet e kohes nuk përbejnë direkt objekt me vete . Romani zbulon më shumë, reflekset e tyre në bashkë kohësit , vecanërisht te Elena M . , e cila i përshkon ato nëpër artere . Autori zbulon mjeshtërisht transformimin psikologjik e botëkuptimor të saj nga një agjente , vegël ambulante e K. G. B.–së ,në një heroine qësublimon për të mirën e Njerezimit , nga një jeniçere sovjetike , nënje heroinë internacionale – Luftëtare e paqes , lumturisë dhe qetesisë, nepërmjet luftës për pastrimin e Njerezimit nga e keqja e vreri i kohës , nga egërsirat e gjarpërinjtë mafiozëekonomike që pjellin sistemet politike , sidomos në kthesat e tyre regressive .

Përfytyroni zebrën-B.S- që përpëlitet për sheshi . Turma egërsirash mbi të luanë , tigra , ujq , çakenj , hijena , ku secili me gjithë egërsinë përpiqet tëngulë dhëmbët e të rrëmbejë për vete gjithë kufomën . Por , ku lëluani , të hajëtigri ; ku lë tigri të hajëujku ; ku lë ujku , të hajë çakalli .

Në luftën përpirse , ata hanë edhe njeri –tjetrin . Për t’u dhënë pergjigje enigmave të saj dhe të mafiozëve të vjetër e të rinj politikë, , Elena Mihallovna e merr për dore dhe e përshkon lexuesin nëpër labirinthet e Minotaurit, nga hyrja , deri në dalje të veprës , si Virgjili, Danten nëpër ferr .

Lexuesi përjeton ferrin e kuq Bolshevik , ditët e alarmit të fundegzistencës së tij , pa fillin e “Marjanës nëduar .” Sheh kontin Ugolin që brente ashtin e kafkës së arkipeshkv Ruxheros” .Lider të vjetër e të rinj , stalinistë e antistalinistë,” si merimagat në qyp “ , hanë gjymtyrët dhe kokën e njeri – tjetrit . Në roman njohim jetën personale e shoqërore të Elenës , nga fillimi i saj : femininë , studimet , aktivitetin . Përpjekjet që bën për të gjetur prindët e saj . Gjen varrin e të atit , viktimë . Po nëna ? Enigmat dhe ngjitjet nëpër hierarkinëe K. G . B . _së , C . I. A S.- dhe Asfalisë Greke .

Shohim përplasjet me ta , deri në vetmohim .

Një sere pyetjesh na ndjekin; C’është “Patkoi “ ? – PSEUDONIM AGJENTI , KOD , AKSION , APO .. (Mister) ? Si shkoi në Greqi , po nëAmerikë, po në Irak , po në misionin anglez ? Ç’e hodhi ne Korfuz , e si u njoh me autorin ?

Si u kthye nga agjente shteterore , në zbuluese e agjenturës ekonomike greke ?

Cilët janë të afërmit . Pse është vetimtare ? A është gjallësot ? Ne se , po , ku e si jeton ? Ne se –jo- si përfundoi luftëtarja ndërkombetare për lumturinëe Njerëzimit ?

Jeta e saj – enigmë, apo realitet ?

Duke lexuar përgjigjet artistike tëkëtyre kureshtive , përjetoni emocione e ndjenja të thekshme herë të gëzueshme e herëtëdhimbshme , herë mjaltë e herëvrer , herëbuzeqeshur , herë me lot nësy , rob tëemocioneve qëinjekton autori , por gjithmonë i kënaqur dhe Elena Mihallovna do të jetë përzëmersisht nëshoqerinëme ty për njëkohëtëgjatëedhe pas leximit , si e njohura jote e paharruar .

* * *

Shkrimtari kësaj here del jashtëgjeografisëdhe historisëkombëtare, me prirje tënjëkozmopoliti për nga gjeografia e subjekti i ngjarjeve dhe personazheve .

Me ketëroman e përfytyron veten mbi ballkonin natyror të Qeparoit ,” Buzën e Burrave “ nga ku sodit ekranin e Jonit me ujdhesat joniane—anije , shtrirë , ankoruar nëdykaltersinëe përjetshme si dhe blerimin e përhershëm , fusha poshtëkëmbëve .

Ashtu “ Elena Mihallovna “ ështëkati i 25-tëi krijimtarisëartistike tëautorit Petraq Pali . Kulla e vrojtimit artistik nga ku shikon gjithëtiparet e arrira te veprave të vazhdës sëtij artistike : hijeshinë e gjelberimit narativ , farfurinë e kaltërsisë së çiltersisënarrative , thjeshtësinëkompozicionale , njëlmësinë e fjalës .Autori, është i bindur se veprën s’e bën tëbukur trajtimi i ngjarjeve të jashtëzakonshme , enigmave , çudive , por trajtimi bukur i së thjeshtës , tëzakonshmes .

Misteri , sekreti e fshehta , enigma , janë për dedektivin , spiunin si mjegulla për ujqit , qe fshihen nëpër të. Mandej , autori e zbulon fshehtësine si tipar immanent edhe nëmjediset , banesat , rrugët , zyrat , për tëdalëte frika , pasiguria , rreziku i jetës .

Godina , vëthet , kodimet sinjalet , bllokada me kuaj për tëshpëtuar tëburgosurit nga përmbytja , operacionet e zbulimit , emerohen tëgjitha me tëpërbashktën e vecantëtëtyre , fshehtësinë,prandaj autori i simbolizon tëgjitha “ Patkoi “ .

Mënyra se si e afron dhe komunikon me lexuesin , ndërprerjet e bisedës , largimet , drejtimi i hapur , i sinqerte , i çiltër , digresionet , meditimet ndërhyrjet lirike përqasjet , humori a stigmatizimi , janë tëkudondodhurat e naracionit te tij . Ai shpesh herë e pyet lexuesin hapur për cilësinë e kijimtarisësëtij artistike .

Ngjarjet i rrefen si dëshmitar aktiv nëtëgjitha .

Shkrimtari Petraq Pali ështe njohës i thellëi shpirtit njerëzor , nuhatës i shpejtëi karaktereve dhe përshkrues i hollë i psikologjisësëtyre.

Karakteret , personazhet më tepër thurren nga fjala e tij , se sa nepërmjet aksioneve . Formimi , zhvillimi dhe ndyshimi i tyre bëhet bindës.

Fjala e tij , plot dritë e ngrohtësi , ëmbëlsi e dinamizëm e ndjen veten si në istikamin e vet .

Edhe nëkëtëroman personazhet jane reale- historike dhe tësajuar artistikisht . Por personalitetet historike , s’ janëfotografi e tyre . Pasi kalojnë nëpër kudhrën e mjeshtrit , ata marrin vlera përgjithesuese dhe bëhen zëdhënës tëmesazheve tëautorit .

Shumëherë, autor e personazh karakterizohen nga e njëjta simbiozi ndjesish : — Sa labirinte ka kjo botë . Sa mistere , sa të papritura . Dhe sa mistere kalon njerëzimi ? !

Duke stigmatizuar shtypjen shtazarake të tëvarfërve nga tëpasurit e pashpirt njerëzor , ai del hapur në përkrahje tëdrejtësisë së tëvarfërve dhe ( nëntëkstiështë çlirimi prej kësaj mbeturine shoqërore tëvjetër sa vetëNjeriu .) Dhe të shqetësohesh e luftosh për zgjidhjen e problemeve të mëdha , d. m. th . tëjetosh madhërisht edhe pse mund të jesh “i vogël”.

Autori mediton : – Kush e lëviz boshtin gjenealogjik tëformacioneve ekonomiko-shoqërore, kataklizmat , sunamet e termetet sociale tështeteve : Partitë ? Qeveritë ? Personalitetet ? Kush e ka nëdorëfatin e miliarda njerezve ? !

Mos ndonjë fuqi e tretëpushtetore e 5 a 6 supermiliardereve pas skene? !

Hieja e Stalinit , Hrushovi ,Brezhnjevi , Gorbacovi , Jelsini Andropovi , Çervenkovi e te tjere lidere dështakë , punonjës tëlartëtëK. G. B-sëlëvrijnë nëpër faqet e romanit si krimbat në batak .

Donkishotë Bolshevikë , qëzhveshin lëkurën si gjarpëri , me instiktet e vjetra përpiqen t’ i lenëdhëmbët nëlëkurën e kundërshtarëve , apo popullit viktimë .

Jeniçeret e bolshevizmit , njerëz tëtopitur , nga propaganda e kuqe , të ndershëm , besnikëtëpremtimit tëdhënë –Do t’i shërbejmëAtdheut Bolshevik me jëtën dhe vdekjen tonë – si Elena Mihallovna , Mihal Mihajlloviç, , Natalia , Jorgos Mihalopulos (Greqi) , Vitali , Katja , Sasha etj qe bëhën viktimë .

Banditëgjaksorë, komplotistë, trafikantëmafjozë, drogaxhinj , njerez të natës e tërrugës , tëcilët bëjnëligjin – de facto –

Njerëz e punonjes tëndershëm si Elena , N . Simonov , apo daja i Elenes , Maksim Podujev , Andrejev , Çervenkov ,etj.

Elena Mihallovna është figura më e arrirëe autorit , skalitur me gjithë dashurinëdhe nderimin e tij . Ajo ështëpersonazh debutues në galerinë e personazheve artistike të letersisësonë, si nje figureë kozmopolite . Si figurëimpersive , me përkushtimin e saj ndaj sëmirës sëNjerezimit , tepër mbresëlënese . Tëbefason portreti fizik e moral i saj .

Figura e kësaj qytetareje botërore s’u lëgjëmangut simotrave ndërkombëtarë . Dialektika e saj paraqet lartësimin e njëspiraleje tëvyrtyteve morale të karakterit tëpopullit sovjetik , genin e trashëguar tëshpirtit tëdajës , nënës dhe babait : humanizmin , trimërinë , besnikerinë, bujarinë, ndershmërinë e drejtësinë,rreptësinë, egzigjencën dhe atyre tëpopujve tëtjerë, tëcilat i përvetesoi atje ku jetoi e luftoi : mënçurinë , diturinë, zotesitëprofesionale , tolerancë , që e pasuruan karakterin e saj dhe e ngritën drejt përsosmerisë.” Do tëbëja tëpamundurën , kudo qëtëndodhesha tërespektoj punën nëtë mirë tëNjerëzimit . Per tëdo tësakrifikoj sa të jem gjallë.” Ështe kredoja e jetës sësaj .

Autori ka meritën se figurën e Elenes, e ka konceptuar esteikisht saktë .

Elena, paraqet krijimin e nje triniteti estetik madhështor ku : bukuria e jashtme fizike , harmonike me bukurinë e brëndshme tëvyrtyteve tëkarakterit , dhe të dyja me bukurinë e intelektit , përbëjnëmadhështinë e saj .

Trinitet ky i dhënë në përshkallëzim dialektik .

Ajo që e përveçon Elenen ështëkaltërsia e ideve qe mbart gjatë gjithëjetës . Kjo , përbën edhe kredon e vet autorit .

Për hir tëdetyrave te mia në dobi tëNjerezimit , mëla nje peng .

Ështe pengu i zemrës . Unënuk munda tëkrijoj familje .. Gjithsesi nuk ështëkurrëvonë. Amerika është vëndi i çudirave .

Na shfaqet kështu nërrugën dialektike me një optimizëm qëburon nga forcat e pashtershme të karakterit tësaj !

Kompozicioni mozaikal i subjektit, sipas personazheve , vëndeve , apo ngjarjeve , i ka dhënëdorëautorit tëvjelëlendënga disa vënde , ngjarje dhe persona, të cilat linjëzohen nga mesazhi kryesor i veprës me anë tëprotagonistes si element strukturor . Prandaj ështe sinjifikative që romani te mbajëemrin e saj si titull.

Kësisoj romani paraqet tre nënromane : – Aktiviteti i Elenes në B. S .,në ish K.G.B.

Aktiviteti ne Greqi , agjente ekonomike e Asfalisë.,

Aktiviteti i saj ne SH. B. A . si zbuluese e C.I.A.-s , të cilët e sinkronizojnënënjëroman tëvetëm .

Si nënromane ato kanëedhe elementet e veta strukturore që nga fillimi , zhvillimi , kulmi e zgjdhja. Por romani i njezuar ka edhe elementët e veta organizuese , qëhapen me parashtrimin : Kush ështe Elena Mihallovna ? Nga vjen ? Cila është e kaluara e saj ?, të cilat që nëfillim tënxisin kërsheritë .

Si e tillë, vepra na shfaqet si një pallat tre katesh ., ku çdo kat ka vecorite e destinimit dhe te arkitekturës, ndërsa , si objekt , është arkitektur unike .

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s