ROZI THEOHARI (ÇEKU): NA FLET AQ BUKUR, PER “POTPURI DARDHARE”… / Nga: Prof. Murat Gecaj publicist e studiues-Tiranë

Posted on August 24, 2014

0


ROZI THEOHARI (ÇEKU): NA FLET AQ BUKUR, PERPOTPURI DARDHARE”…

Nga: Prof. Murat Gecaj, publicist e studiues-Tiranë

Murat Gecaj

                    M.Gecaj

1.

Megjithëse nuk është aq e rëndësishme për lexuesit e këtyre radhëve, po tregoj se me autoren e librit ri, Potpuri dardhare-Kujtimet e mia nga fëmijaria dhe jeta e shkollës(Tiranë, 2014), jam njohur këtu e 50 vite parë. Jemi takuar jorrallë redaksi revistash e gazetash kohës, me cilat ne bashkëpunonim. Atëherë, ajo ishte dhe redaktore e revistësShëndeti. Sigurisht, pas, jeta na hodhi udhë ndryshme dhe ka vite Rozi Theohari (Çeku) jeton Boston Amerikës dhe përsëri unë, Tiranë.

Po edhe po mos ishin ato, shkrova lart, tani ne na lidhë bashkëpunimi faqet e Internetit, sidomos Bota e Ree korçarëve (ku kam hyrë paksailegalisht, pasi nuk jam nga ai rreth). Sidomos vitet e fundit, kemi shkëmbyer e vazhdojmë shkëmbejmë mesazhe miqësore, por dhe lexojmë shkrime e krijime njëri-tjetrit. Kështu, para pak ditëve Rozi shkroi se kishte lënë për mua një libër saj, te shtëpia botuese Email, e mikut tim kahershëm, Astrit Muça. Dhe ja, tani këtë libër e kam ndër duar dhe dëshiroj ta shfletojmë bashku, jo me synimin për bërë një recension mirëfilltë.

2.

Ky libër ka gjithësej 500 faqe e format madh. Atë, Rozi ia ka kushtuar nipit gjysëmshqiptarit vogël, Jan Sommer, me dëshirën, shpresën dhe urimin ta mësojë e ta dojë shqipen dhe vendin e origjinës gjyshes shqiptare. Por ajo, një emigrante shqiptare e shekullit 20-të, përtej Oqeanit Atllantik, hyrje ka shkruar me dhimbje edhe këto radhë: Nënat dhe gjyshet tona dardhare u thinjën, duke pritur tërë jetën tu ktheheshin shëndosh e mirë bashkëshortët, nga Amerika. Ndërsa aty autorja ka bërë pak sqarime për lexuesit, duke nënvizuar se:Nën efektin e kësaj klime, ka rrjedhur edhe ai varg ngjarjesh, ku kam qenë e përfshirë edhe unë, kohën time, me cilat mënyrë figurative i kam emërtuarpotpuri dardhare. Pasqyrimi i tyre mëton tregojë jo thjesht jetën e një vajze, por edhe vlerat e gjithanshme natyrore, atdhetare, morale e njerëzore Dardhës, fshatit tonë dashur.Janë ato vlera, përbëjnë magjinë e paparsëritshme atij këndi bekuar, prehër Moravës.

rozi

ballinën e librit, autorja Rozi Theohari, 18-vjeçare, me veshje Dardhës Korçës.

Tërë ky libër jetëshkrimor (autobiografik) është ndarë 40 pjesë e fund shoqërohet me epilogun efjalorthindhe me disa letra, nga miq e lexues. Gjithashtu, aty janë vendosur mjaft fotografi, si nga jeta e autores Rozi Theohari dhe e familjarëve tjerë ose miqëve saj. Faqe pas faqeje, duke sjellë kujtesë jetën e vet e familjarëve sotëm dhe paraardhëseve, shkruan me frymëzim e pasion, me nderim e krenari ligjëshme, për çdo gjë bukur e mahnitshme vendit saj, Dardhës njohur Korçës. Se ajo është e ndikuar fuqishëm edhe nga malli e nostalgjia e një emigranteje, tanimë, një moshë disi shkuar. Prandaj flet me dhimbje, si për emigracionin e kaluar dhe për atë ditëve sotme, duke nënvizuar vargjet e një poezie: Zgjohen mëngjset e mërgimit,/ me mallin për erën e Moravës…”. Ishte viti 1890, kur u vendosën Boston e gjetkë Amerikë, dardharët e parë, si Misto Millona e Dhamo ÇekuVetë Rozi shkruan me mjaft nostalgji për fshatin e vendlindjes vet, Dardhën dhe për paraardhësit, deri sa ndalet ato radhë, kur tregon se aty u lind një vajzë syzezë.

kujtimet e fëmijërisë kanë mbetur mjaft ngjarje, për cilat rrëfen Rozi, pas kaq vitesh. Ishin ato vite pushtimsh huaja e lufte për liri, cilat sollën edhe shumë dhimbje, lotë e tragjedi për familjet shqiptare. Pastaj përshkruan periudhën e paslufts, gjithashtu e mbushur me ngjarje dhe mjaft probleme jetësore. Ashtu si gjithë fëmijët, ajo e ruan pashlyer kujtesë gjyshen e vet Katerinë, nënën ebabain kapitalistdhe afërm tjerë saj. Dhe erdhi koha, kur ajo e nisi me dëshirë jetën shkollore, atë vatër drite e diturie, e cila quhej idhulli i fshatit. Ato ngjarje bukura e paharruara, ndër cilat ishte dhe takimi me profesorin Spiro Konda, autorja i ka gërshetuar mjeshtërisht me festat e stinëve vitit dhe ato shkollë, me fejesa e dasma familjare etj.

Një jetë e re për Rozin ishte fillimi i mësimeve GjimnazinQ.Stafa Tiranës, vjeshtën e vitit 1954. Një ndër kujtimet e paharruara për të, ishte njohja dhe miqësia me këngëtaren e ardhshme, Vaçe Zelën. Pjesë e tyre është dhe fletorja, me kujtimet e viteve atë shkollë mesme, por dhe tej, Institutin e Lartë Ekonomik, ku u shqua veprimtaritë me rininë. Sigurisht, jeta e kryeqytetit ishte e mbushur me shumë ngjarje, cilat ajo i përshkruan me dëshirë e pasion. Megjithatë, kurrë nuk do ta harronte Dardhën e saj dashur, ku do kthehej përsëri e përsëri edhe kur, shumë vite vonë, do nisej nga Bostoni i largët, përtej Oqeanit Atllantik

3.

mbyllje këtij shkrimi thjeshtë informues, dëshiroj tregoj diçka përmbledhurazi për autoren e këtij libri, Rozi Theohari (Çeku). Ka nisur shkuajë, poezi e prozë dhe botojë vitet60-të shekullit kaluar, gazetat e revistat e kohës, si Drita,Hosteni,Shqiptarja e Re,Fatosi etj. E prirur fushën e humorit dhe satirës, botoi disa libra poezi, si: Telashe nga emancipimi(1969), mungesë gruas sime(1973) eShoku Ndriçim hapi kasafortën(1977); novelatPa diagnozë(1978) eTeto Kalina(1990). Ndërsa vitin 1987, shkroi skenarin e filmit njohur, Familja ime. Me dëshirë ka shkruar edhe për vegjëlit, Ne shkuam pranë babait-tregime (1971) eLule, lule kuqëlon-vjersha(1978).

Por e pasur është edhe krijimtaria letrare e Rozit, pas vitit 1994, kur emigroi familjarisht Amerikë. Tiranë, kishte studiuar për ekonomi e letërsi dhe atje përfundoi degënArtet Liberale, Lynn-Mass. Duke iu përkushtuar krijimtarisë letrare, shkroi e botoi disa libra tjerë, poezi e prozë dhe shqip e anglisht, duke e çuar numrin e tyre 18, me librinKur çelin magnolet, Boston, cilit iu dha ÇmimiFan Noli(2012). Por me çmime janë vlerësuar edhe libra tjerë mëparshëm, si Mbi thinja fryn erë, me ÇmiminPena e Artë(2005) etj. Dëshmi e vlerës librave kësaj autoreje është fakti, se gjashtë libra saj ndodhen Bibliotekën e Kongresit Amerikan.

Krijuesja e pasionuar Rozi Theohari është dhe një veprimtare e njohur, ndërmjet Bashkësisë Shqiptare Amerikë; bën pjesë disa klube shkrimtarëve amerikanë; shkruan gazetat shqip-anglisht,IllyriaeDielli etj. Me këtë rast, e përshëndesim dhe e urojmë përzemërsisht për librin e ri, për cilin folëm shkurtimisht lart, si dhe për tërë krijimtarinë e saj pasur dhe interesante, letrare e publicistike, duke i dëshiruar: Shëndet mirë, botime tjera, gëzime dhe lumturi, si për veten e familjen!

Tiranë, gusht 2014

Posted in: ESSE DHE KRITIKA