LE TA NDIEJ VETEN SI NË TIVAR / Poemë nga Adem Zaplluzha

 

Adem Zap

Poemë nga Adem Zaplluzha

 

 

LE TA NDIEJ VETEN SI NË TIVAR

 

Në Tivar

Me mallëngjim po dënes një varr

Dy shtatë shtatëdhjetë mijë dhembje

Si delet e bardha

Kullosin mbi plagët e një kohe

 

Në Tivar pamë varre të mbjellë mbi varr

Vetëm një dorë mizore

Me shpirt bishe

Mund të gjuajë batare plumbash

Në njerëz duarlidhur

Me prangat pafajësisë

Në Tivar

Atë ditë fshikullonte mortja

Ishte viti 1945 mos u ktheftë më

Vetëm ky qytet i vdekjeve

I  njeh trishtimet e asaj dite

Të vrarë me thikat e urrejtjes

 

 

2.

 

Në një qytet plagësh

Në prehrin e Adriatikut

Qante gjaku i kuq mbi varr

Era dëneste në rrënjët e fikut

 

Një kryq i ngulur në shpirtin e qytetit

Thërret ndërgjegjen e njerëzimit

Në Tivar

Ra në provim raca njerëzore

 

Ishte nata e trishtë

Ajo e lugetërve

Me bisht

Era lëpinte lëkurën e frikës

 

Nga majat e thikave të topitura

Pikonte gjaku i gjelbër

Mbi njomësinë e barit

Llamburitnin velat e trishtuara të historisë

 

Nën çatitë e përlotura mpiksej truri

Si foshnjat dënesnin lagjet e gjakosura

Një pulëbardhë mbi një varr

I shkulte pendlat atë ditë në Tivar

 

 3
Thonë se si një kalama
Jetim
Atë ditë ka dënesur
Ka dënesur me ngashërim bunaca
Thika e ndryshkur e tradhtisë
Fundosej deri në grykë
Fundosej hajnisht
Në gjakun e njomë të ushtarëve të lirisë
Mbi një degë të palmës së egër
Ende vajton një nënë
As vajet e pulëbardhave
Nuk ndalen në lagunë
Adriatiku si nënat tona
I shkulte flokët e shprishura të ditës
I shkulte por vështirë
Se mund të shkulej tradhtia.

 

4

 

Çatitë e mrrolura qëndronin stepur

Oxhaqet me mendje të ngrirë

Në shenjë proteste

I ndalën ato pak vrizma të tejdukshme

Të tymit dredharak

 

Nëpër lagjet shqiptare

Ndihej aroma e rënd e gjakut

I tërë qyteti

Ishte veshur me veladon të bardhë

 

Si fantazmat e së kaluarës

Vraponin lukunitë e kuqe

Të ujqërve të egër

 

Asnjë nënë nëpër mëhallët e Tivarit

Nuk pashë

Pa shamia të bardha mbi kokë

 

Të bardha ishin shpresat e gjakosura

Një pulëbardhë e plagosur

E mbante gjallë shpirtin

Me vezët e saja të thyera

 

5.

 

Po më djegin si prush tangari

Po më përvëlojnë

Thinjat e këputura të flokëve

Djajtë me kryqe të thyera

I shkulnin rrapet

 

Binin në tokë me qindra plepa të prerë

Një mjegull e zezë katran

Si mortja rëndohej mbi supet e atdheut

 

Mbaju moj nënë

Me dhembjen e cilës grua

Sonte do i dëgjoj këngët e tua vajtimore

 

Nisja njëherë moj loke

Nisja si dikur

Le të qajnë tok me ty drurët dhe gurët

Nëno moj krijesë shelgje e lotuar

Kurrë nuk t’u shëruan plagët e dhembjeve

 

Nëpër ledhat e trishtuara të historisë

Vajtove kur e linde motrën time

Nuk t’u ndalë vaji

As kur e pushkatuan bacën në Tivar

 

6  

 

Nëpër kryeqytete

Festonin fantazmat e dehura

Me gjak njeriu

Nënat tona flokëthinjura

Pa shamia në kokë vraponin xhadeve

Vaji ishte i vetmi shërim i shpirtit të vrarë

 

Për ta mposhtur vdekjen

Mbanim nëpër trasta nga një gur varri

U dolëm në bejleg gjakpirësve

Çdo ditë nga pak rritej orteku i urrejtjes

Rritej si oshtimë deti uturima e dhembjes

 

Sërish nëpër fushat e mëllenjave

Filluan të dëgjohen ulërimat e bishave

Nuk dinin të ndalen

As krakëllimat e zeza të korbave

Si shtatë shpirtra të vrarë ulërinte nata

 

Era e mbështetur për trungun e rrapit

I mbante në kujtesë plagët e një kohe

Dhe sa krenare

Po aq edhe madhështore

I mëkonte zanat e malit

Për një betejë përfundimtare

 

7.

 

Çdoherë nëpër fushat e Tivarit

Rikthehen pulëbardhat

Rikthehen si zogjtë krahthyer

Për ta lënë peng amanetin

E gjakut të derdhur

Nga i cili akoma

Nuk ka pushuar dhembja e nënave.

 

Mbrëmë në Tivar

Dëgjova se si dëneste një varr

Qante edhe një nënë e moshuar

Nga zgavrat e saja të verbëta

Pikonte një lloj malli i pashëruar

 

Dy pemë të njoma

Sapo kishin filluar rritën

U kafshuan deri në asht

Nga dy bisha

Por kafshimet më nuk kullojnë gjak

Por s’kanë takat as urrejtje të kullojnë

 

8

 

Mbi një varr të vithisur

Diku në brigjet e Adriatikut

Atje poshtë në Tivar

Nuk gjeta fjalë për të qarë

 

Thellë nga thellësia

E fushës së mëllenjave

Si një ogur i zi

Pandërprerë vjen një jehonë

 

Ndoshta është koha

Ta shfletojmë

Për së mbari ose për së mbrapshti

Sërish historinë tonë

 

 

9.

 

Deshëm që nën gërmadhat

E harresës

Ta gjejmë atë pergamenë

Të lashtësisë së fshehur

Nga një dardan

Të ruajtur në parzmën e kësaj toke

Një diademë

 

Nëpër fushat dhe malet e thepisura

Asnjëherë nuk humbin drurët

Përkundrazi gjethet lëshojnë lastarë

Që i mbërrijnë fundet e deteve

Një ditë

Do të mbërrijnë edhe në Tivar

 

Do bisedojnë me dhembjet fosforeshente

Eshtrat e bijve tanë

Do bëjnë dritë mbi çdo varr

Do çelin një ditë këtu

Lulet më të bukura të botës në Tivar

 

10.

 

Po qe se një ditë dal nga mendja

E të marr me vete atdheun tim

Do i kalojmë shumë dete

Me dallgë dhe trishtim

Ti për mua do të jesh

Përherë vetëm një pikëllim

 

Askund në botë s’ka gjelbërim

Si këtu në Tivar

Bozhuret rriten dhe lëshojnë lastarë

Të njomur me gjak mbi çdo varr

Si mund të të lë kështu plaga ime e pashëruar

 

Unë kam dhembje

Me ndjenja të dërrmuara eci rrugëve

Kudo që shkoj dhe takoj një varr

Parasysh më paraqitesh ti

Qyteti i varreve o Tivar

 

Kudo që të jem në këtë moshë të shtyrë

Ti nuk je asnjëherë larg meje

Pak vite pas lindjes sime

U ngjizëm me një dhembje të përbashkët

Unë u rrita në një varr

E ti rrethuar me varre në Tivar

 

Atdheu im i djegur në zjarr

Nëpër çdo skutë

Mbjellë kanë nga një varr

Si t’i shëroj këto plagë të hapura

Si t’i mbylli kujtimet e plagëve

S’jam në varr e as në Tivar

 

Një ditë mora udhë të gjatë

Ika nga prehri yt

Por kudo që më shkeli këmba nga pak

Ti përherë dhe kudo ishe hija ime

Atdheu im i kallur flakë

 

Nuk më lënë rehat as në mërgim

I dërguan veladonët e zinj

Në shtatë palë qiell i përzien yjet

Të gjitha dritat m’i patën shqim

Por ty përherë atdhe të mbaja në gji

 

12    

 

Të përgjërohem varri im

Më beso

Unë i ndiej thellë në shpirt

Klithmat e tua apokaliptike

Ndiej përpëlitjen tënde në Tivar

 

Po digjen do zjarre të mëdha

Po duket një flakë e prushtë në varr

Mbase eshtrat janë çuar peshë

Dhembja me pikëllimin

Përfundimisht një ditë do me u ndesh

 

Nëse nuk mund të të ofroj asgjë

Merre këtë copë të ashtit të thyer

Vendose diku në ndonjë varr

Merre hisen tënde

Le ta ndiej veten si në Tivar

 

13.

 

Thonë se prilli ishte i gjallë

Por nga gjaku

Asnjë lloj luleje nuk mbiu at vit

Nëpër fushat e dhembjes

Lulëzuan vetëm do lule bozhuri

 

Nga një pikëllim i pa përshkruar

Harabelat e manaferrave

Si nëpër baladat e lashta ilire

I ngjyen krahët me gjak njeriu

I ngjyen dhe fluturuan hapësirave

 

Vetëm atë ditë kur i prenë plepat

Nuk u dëgjuan cicërimat e drurëve

Gjethet me sy të përlotura

Në heshtje mortore

Fluturuan nëpër fshatrat e Dukagjinit

 

Një harabel krahthyer

I këputur nga lodhja e gjatë

U ndalë në prehrin e akullt të një nëne

Duke u shndërruar në peng përjetësie

Lëshoi dy vrizma lotësh të kristaltë

 

 

14.

 

Me vjet të tëra s’pushojnë vajet e zogjve

S’mejnë as nënat syshterur

Nuset na u moshuan

Kurse djemtë që mbetën pa baba

U rrëfejnë fëmijëve të tyre

Një histori të gjallë fantazmagorike

 

Nuk është ky rrëfim

I pjellë nga mendja e sëmurë e njeriut

Por një e vërtet që ngjau në Tivar

Një natë të vonë

Ose në mëngjes herët

Ku si deti i gjerë u hapë një varr

 

Por dheu mëmë qëndroi krenar

Nuk i përpiu thirrjet njerëzore

Ende sot dëgjohen britmat e thikave

Nga majat e të cilave

Pikon një lloj amaneti

Një thirrmë të mprehtë lëshojnë rrënjët

 

15.

 

Në mendjet e shthurura njerëzore

Veç po duken dhe dëgjohen

Ato këlthitje të lashta

Të një mëngjesi

Por ishin vetëm këlthitje të kota

Sërish i përjetuam netët e thikave

 

I pamë trenat e çmendur

Dhe i dëgjuam në shpirtrat e zbrazur

Zërat e trishtuara të binarëve

Udhëtimi ishte i gjatë deri te vdekje

Kur mbërrimë në fushën e përlotur

Andej kufirit na priti shiu i vakët i atdheut

 

Mbi qiellin e mjegulluar

Përjetuam fluturimet e zogjve të shpresës

Si në ëndërr i dëgjuam krakëllimat

Metalike të motorëve

Mbi fushat e mëllenjave

Për herë të parë mbiu një ditë e bardhë

 

16.

 

Më duket se nëpër dhiare

Ecëm edhe njëqind vjet

Rruga zgjatej si tërkuzë samari

Shkelëm mbi eshtra

Dhe kafka të ndrydhura

 

Udhët shndërroheshin në varre

Kurse varret

Në duna të vithisura të kujtesës

 

 

Mbase s’do të ndalemi asnjëherë

Do depërtojmë

Do shkojmë edhe përtej diellit

E vetmja rrugë e pashkelur që na ka mbetur

Është ajo udhë e gjatë e lirisë

 

Në çastin kur mbërrimë

S’do të ecim asnjë hap më tutje

Neve na mjafton kjo tokë e grabitur

Dhe e gllabëruar nga të huajt

 

Na mjaftojnë dhimbjet tona

Tok me eshtrat dhe varret e mbjella

S’do të shkelim kurrë nëpër ato të huaja

S’do të shkelim asnjëherë se jemi njerëz

 

17.

 

Ishte një ditë e thyer e javës

Cilado qoftë ajo ditë

Mbolli në shpirtra urrejtjen

Por kurrë nuk mundi

Me shkulë dashurinë e një nëne për atdhe

 

Çdo lindje e re përcillej me nga një krismë

Nënat shqiptare bekoheshin me dashuri

Aq ishin të bukura

Sa që u përngjanin zanave

Mbillnin e i rritnin lisat nëpër male

 

Kështu dukeshin nënat tona

Zana me shtatë flatra

Po u dogj njëra

Edhe shtatë të tjera si nëpër përralla

Mbinin nga shpirtrat e tyre të virgjëra

 

Nënat tona të bukura

Nënat e mëdha shqiptare

Si njomëzakët në djepin e shpresës

Përkundnin atdheun duke shëruar

Të shtatë plagët e hidhura të Gjergjit

 

18

 

Miku im Përparimi i ngjanë rrapit

Ose lisit të moshuar

Një ditë është si shelgu i pikëlluar

Kurse ditën tjetër i ngjan lotit

Një herë rri pranë djallit

Kurse herën tjetër afër Zotit

 

Kështu e ka ky njeri i mirë

Sot i përngjanë violinës së thyer

Kurse të nesërmen

Si dashurinë i skalit në dritë

Tingujt e kënduara

Dhe këngët më të bukura për atdheun

 

Ky burrë i qetë e zemër vullkan

Rrugëve të Tiranës

Parakalon si një kardinal

Në shpirtin e tij bujar valon gjaku Dardan

Rritë e mëkuar me dashurinë e nënës

Skeptrin e mirësisë në zemër e mban

 

 19.

 

Mbrëmë në ballë të atdheut

Pashë disa pika gjaku

Dhe diku në tepe të kresë

Një fushë e konvertuar në varre

 

Kjo tokë e bekuar nuk i njeh lotët

Kudo nëpër udhë hi e zjarr

Nga tufanet dot s’pikëllohet

Kurrë s’pati kohë për të qarë

 

Andaj sot kalon nëpër këta bedena

Ecën kokëlartë dhe po aq krenar

Sa që turpërohen armiqtë atje ku janë

Për plagët e hapura në Tivar

 

20.

 

Ecëm dhe nuk u ndalëm

Na priste diku një luftë e madhe

Lisat me qindra gozhda në trup

Merrnin frymë si njerëz të plagosur

 

Mbi fijet e fishkura të barit

Pamë një kryq prej gjaku

Qante kryqi dëneste deti

Tok me gurët nëpër lagjet e Tivarit

 

Ne sërish nuk u ndalëm

S’deshëm të matemi me gjatësitë e rrugëve

As t’i numërojmë varret

Atdheu na priste te plepat e bardhë

 

Ju thashë s’do të ndalemi

Do ecim edhe nëse duhet të dalim fare

Për të mbërri ta përqafojmë atdheun

Na duhen shumë e shumë varre

 

 21

 

 
23.
Në çdo stinë e në çdo behar
Çel një lule në Tivar
Çel një dhembje
Që s’do të ketë shërim
Çfarë të bëjë unë me shpirtin tim
 
Nëpër grigje del një nënë
Verë e dimër lëshon gjëmë
I lëshon gjëmat tërë vrer
S’ka të shkretës
Kush t’ia hapë atë derë
 
Çdo mëngjes i shkul flokët e bardha
Zemra gjak gjithmonë i pikon
Herët që menatë e shoh te dardha
Duke dënesur me ngashërim
Ja nis këngës me zogjtë vajton

 

24.
 

Çdo ditë thoshte im atë

Përsëriste në çdo kohë

Ndjesë pastë

Përherë pohonte me krenari

Se ne nuk jemi fëmijët e qyqeve

 

Për të ecur ballëhapur dhe krenarë

Përtej çdo pamundësie

Duhet domosdo të injorohet vdekja

Se përndryshe vetëm të gjallët

Mund të mbërrin në cak

 

Andaj për t’i tejkaluar

Lumenjtë e çmendur

S’duhet shkelur mbi dërrasa

Që kundërmojnë kalbësirë

Se vetëm kështu

Mund t’i mbërrijmë lisat

Që na presin diku në fund të udhës

 

22

 

Një mijë herë kam thënë

Se s’do të këndoj për Tivarin

Por më falni

Ja që kurrsesi s’munda

Nuk munda aq thjesht ta përpij

Këtë dhembje që pulson mbi barin

 

Po si mund të harrohen varret

Dhe eshtrat e dhunuar

Ende një kryq prej druri

Mallkon e s’ndalet së mallkuari ditën

Kur na i zhdukën fëmijët

Vetëm korbat e kuq mund ta bënin këtë

 

O më falni që përsëri

Po ju hap dhembjet dhe plagët

Por ato as që janë të mbyllura

S’do të mbyllen kurrë

Po që se i harrojmë

Ato sërish do të përsëriten

Mbi pafajësinë dhe kokat tona

 

Ende në fshat dëgjohet

Se si qanë po ajo nënë
Zëri i saj i shemb muret
 

I shemb muret e rrafshon muranat

Vajit të trishtë

I bashkohen zanat

 

Qanë e mjera tërë ngashërim

Loti lotin s’mund ta ndalë

Ulet te kopshti dënes me trishtim

 

Ah sa shumë paska mall

Mbeti e mjera

Pa të vetmin djalë

 

S’përkundi kurrë nipa në prehër

S’pati mbesa me rritë për nuse

I shkoi jeta vrer e zeher

 

Për çdo ditë po dënes një nënë

Fishket e shkreta sikur bari

Kur në mendje i del Tivari

 

25.

 

Sonte janë rreshtuar të vrarët

Prej të parit

Deri te njeriu i fundit

Me veladon të bardhë

Festojnë fitoren mbi të Kuqët

 

Ndizni zjarret në Prekaz

Le të marrin frymë flakadanët

Asnjë njeri sonte s’mungon

Nga të katër anët e Kosovës

Të mos pushojnë daullet e fitoreve

 

Prej kolonadave të mermerta

Një nga një po ringjallen të pushkatuarit

O ju lutem

Merreni pallton dhe këmishën

Po ashtu edhe lëkurën time

Hidhuani mbi shpatulla statujave

 

Dimrat janë të gjatë në Kosovë

S’lejojmë të ngrihen fëmijët tanë në mermer

Ju thashë

Sonte janë të gjithë gjallë

Mbështillni me dashurinë tuaj

Gjakun që priti mbi gjashtë dekada me radhë.

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s