Sonata e Dritëhënës! – Janis Ricos / Shqipëroi: Vasil Çuklla

Poezi nga Janis Ricos

 

Sonata e Dritëhënës!

Natë, pranverore. Dhomë e madhe, e një shtëpie të vjetër.Një grua, moshëthyer, veshur në të zeza, bashkbisedon me një djalë të ri. Nuk e kanë ndezur dritën. Nga të dy dritaret, hyn një rreze drit-hëne, që zbëzan. Harova, t’ju them. Gruaja me të zeza, ka botuar së fundmi, dy apo tre cikle interesante poezish, me frymë fetare.
(Pra: Gruaja me të zeza, i flet djalit të ri.)
Më ler, të vij me ty!… Çfarë hëne dhe kjo e sotmja!
Hëna është shpëtim, – nuk ke për të kuptuar,
që flokët e mi, u thinjën. Hëna,
sërish, do ti lajë në ar. Nuk ke, për ta besuar!
Më ler, të vij me ty!
Kur ka hënë, zmadhohen hijet brenda shtëpisë…
duar të padukshme, tërheqin kurtinat,
një gisht vagëlluar, shkruan mbi pluhurin e pianos,
çdo fjalë të haruar – nuk dua ti dëgjoj. Hesht!…
Nuk dua!…
Më ler, të vij me ty!…
pakëz më poshtë, tek ajo, e vjetra magazinë…
deri aty ku rruga kthen dhe shihet qartë,
qytetbetoni i etertë, lyer me gëlqere dritëhëne,
kaq mospërfillës dhe i palëndë
kaq i vërtetë, metafizik blatuar,
sa mund të besosh më në fund, se ekziston… dhe s’ekziston,
se kurrë s’ke ekzistuar, as koha dhe as rreckimi i sajë!
Më ler, të vij me ty!
Do të qëndrojmë pakëz, tek pezuli mbi ngrehinë,
si të na fryjë flladi pranveror,
mund të imagjinojmë, se ja tek nisi fluturimi ynë,
sepse shumë herë, veçanërish tani dëgjoj,
të fustanit tim, një fëshfërimë,
si fëshfërimën e dy krahëve të fuqishme, që nisën flatërojnë…
Dhe… kur ndihesh brenda atij tingull- fluturumi, më dëgjon?!…
e ndjen fytin, timpan… dhe brinjët… dhe trupin mishtor…
kështu tërhequr, mes tendinash të së kaltërës erë,
mes nervash të fuqishme lartësish,
s’ka kuptim në kthehesh, a në shkon,
as ka rëndësi q’u thinjën flokët e mi!…
(Jo!… Brenga ime, s’është kjo – por si s’mu thinj dhe zemra!)
Më ler, të vij me ty!
E di!…
Gjithkush, i vetëm rrugëton dashurive,
i vetëm në vdekje edhe në lavdi!…
E di!… E provova. Nuk ka vlerë.
Më ler, të vij me ty!
Kjo shtëpi, u mbush plot me fantazma, më dëbon –
dua të them, u vjetërua shumë e gozhdët dalin vendit,
kadrot këputen, a thua se honeve vërviten…
suvatë bien, pa nxjerrë zë, meite,
siç bie kapelja e të vdekurit
nga portmantoja, në koridorin sterrë,
siç bie dorashka e heshtjes, e gërryer, e leshtë, nga të sajat gjunjë,
apo, siç bie një rrip hëne, në kolltukun e vjetër zorënxjerrë.
Dikur, i ri qëlloi të ish… edhe ai, – jo fotoja që sheh, me kaq
mosbesim –
po flas për kolltukun, të falte rehati,
mund të qëndroje në të me orë të tëra
edhe symbyllur të ëndëroje, çfarë të qe… –
një ranishte të shtruar, brymëzuar, prej hënës lëmuar,
më e lëmuar… dhe se të vjetrat llustrinat e mi, që për çdo muaj
i jap tek llustraxhiu, tek cepi, atje…
apo, të një peshkarexheje velë që horizontit humbet,
që përkundet lehtë, nga vetë fryma e sajë…
velë trekëndore, si shami erëmirë
palosur më dysh, diagonal,
a thua, se s’ka më asgjë që të mbyllë,
a thua se s’ka më, çfarë të mbajë,
apo, të tundet në erë e shpalosur, si për lamtumirë!…
Gjithmonë me shamitë, kam pasur mani…
Shamitë, që shpesh mbaja në duar…
jo për të mbajtur në to gjëkafshë të lidhur,
farrëza lulesh, bie fjala, apo kamomil
mbledhur lëndinave në të perënduar…
apo, ta lidh katërcepash si ‘’kapelet’’, që veshin
argatët në godinën përballë, gjysëmrrëzuar,
apo, të fshij sytë – e mbajta të pastër shikimin si një yll…
kurrë syza optike nuk vesha. Shamitë për mua…
ishin thjesht, një trill!..
Tani i palos më katërsh, më tetsh, më gjashtëmbëdhjetsh,
t’ju gjej punë gishtërinjve!… Hë,… tani mu kujtua…
kështu masja rritmin muzikor, kur shkoja në Lice
me përparëse të zezë, jakën e bardhë, me dy bishtaleca biond,
tetë, gjashtëmbëdhjetë, tridhjetë e dy, gjashtëdhjetë e katër…
duke u mbajtur nga dora e një mikeshe të vogël, kajsi
me lule rozë, me dritë në sy…
(falmi këto fjalë, më vjen zor!) – katër, tetë, gjashtëmbëdhjetë, tridhjetë e dy…
dhe njerëzit e mi, ushqenin
të madhe shpresë në talentin tim muzikor…
Pra… po të flisja për kolltukun – barkëçarë –
i duken sustat e ndryshkura dhe kashta –
thash t’a çoj njëherë, tek drupunuesi, përbri…
po ku ta gjesh kaq kohë, kaq dëshirë dhe para,
në këtë shtëpi, nuk di çfarë të meremetojë më parë, i gjori njeri?! –
Thash pastaj, ti hedh përsipër një çarçaf – mu duk tmerr, hata! –
çarçaf të bardhë… në të tillë dritëhënë?!…
këtu janë ulur njerëz që ëndëruan, ëndra të mëdha,
sikundër ti… edhe unë…
ndërsa tani… prehen mbuluar nga balta,
pa pikë shqetësimi më, as për shi, as për hënë…
Më ler, të vij me ty!
Do të ndalemi një çast, majë shkallës së mermertë të Shenjt Nikollës,
Pastaj… Ti do të varesh poshtë, Unë… do të kthehem prapë,
duke ruajtur, në të majtën brinjë, ngrohtësinë e bekuar
që prekja rrastësore e shkaktoj, e kindës së xhaketës suaj…
dhe ca katrorë drite për më tepër,
marrë nga dritarëzat e vockla, të mëhallës së vjetër
dhe këtë vlagë bardhësore marrë nga hëna,
q’është një shpurë e denjë, mjelmash të ergjënda…
dhe nuk kam frikë prej kësaj shprehjeje, jo!… se unë
në netë pranverore,
me Zotin vetë bashkëbisedova, kur mu shfaq
i veshur mjegullnajë të bardhë edhe lavdi,
nga një e tillë, dritëhënë!…
Përflakur isha, nga sy burrash lakmitarë…
dhe një ekztazë gjithë droje, djemsh të pa rritur,
rrethuar, kërcënuar, nga trupa brilantë, diellrrekur,
muskujngjeshur, stërvitur… në notim, në rrema, atletikë,
futboll, (dhe hiqesha, se kurrë s’i kisha parë)…
ballë, buzë, qafë, gjunjë, gishta edhe sy,
gjokse, krahë muskulozë, kofshë edhe kërci…(jo, jo…vërtetë, s’i vura re!)
– e di?!… ndonjëherë kur admiron, harron se admiron…
të mjafton thjeshtë, admirimi… dhe jo ajo që sheh –
o, Zot!… çfarë sysh të yjëzuar!… dhe ngjitesha, ngjitesha shpirtërisht,
në një apoteozë, yjesh të mohuar!…
sepse kështu, rrethuar shpirt edhe trup, nën një të madhe trysni,
s’më ngelej tjetër gjë, a lart të shkoj, a poshtë –
gjithsesi…
e ndjej… as kjo s’mjafton!…
Më ler, të vij me ty!
E di!… ora tashmë ka kaluar… Më lerr!…
Kaq ditë dhe netë dhe mesditë purpur, mbeta vetëm!…
e pa lëkundur!… vetëm dhe e shenjtëruar,
(akoma dhe krevati bashkëshortor, i shenjtë dhe i vetmuar)
duke shkruar vargje himn, në gjunjët e Zotit, më dëgjon?!…
vargje, që të siguroj, do të mbeten skalitur në të virgjërin merrmer,
larg jetës sime apo tëndes, shumë larg… E di… as kjo s’mjafton!…
Më ler, të vij me ty!
Kjo shtëpi… më nuk më mban!…
S’duroj dot më, ta bart mbi shpinën time.
Gjithmon, kërkon kujdes!…
Ti vësh bufenë murit, në do ta mbash në këmbë,
bufesë… tavolinën, të gdhendur, të stërlashtë…
pastaj… tek tavolina, vendos në rradhë kariget,
të gjorën tavolinë në këmbë të mbash!…
Pastaj ke radhën ti,
me duar, mba kariget… trarit vendosi supin, se është epur
dhe pianos së mbyllur, si arkivol i zi… Nuk guxon ta hapësh,
mos brof’ që aty ndonjë notë fantazëm, prej kohësh e vdekur…
Do vetëm të kujdesesh, mos bien dhe mos biesh. Më kupton tani?!…
Nuk duroj dot më!…
Më ler, të vij me ty!
Kjo shtëpi, me tërë këta të vdekur, s’ka ndërmend të vdesë!
Këmbëngul të jetojë me të vdekurit
dhe prej të vdekurve, të jetojë,
të jetojë pikërisht, nga siguria e vdekjes…
dhe të vdekurit radhë radhë të sistemojë, në të rrënuarat krevate
dhe në rafte.
Më ler, të vij me ty!
Këtu… sado lehtë të bares, si frymë mbrëmjesore,
qoftë me shapka veshur, a këmbëzbathur…
diçka do të kërcasë – një pasqyrë do të krisë, apo ca xhame,
disa hapa do të dëgjohen, – s’janë të miat…
Jashtë në rrugë, ndoshta s’dëgjohen këto hapa,
dhe pse dritaret e shtëpisë, janë hapur–
pendesa, thonë, vesh këpucë të drunjta, a nallane –
dhe, nëse kush, do marrë guximin të shikojë…
tek kjo… qoftë dhe tek tjetra pasqyrë,
mbas pluhurit dhe plasaritjesh, kot më kot…
do të zbulojë fytyrën, bërë copash… nxirë,
fytyrën tënde, o Zot!…
që kurrë në jetë, s’kërkove më të mirë,
veç deshe, ta mbash pastër dhe të plotë.
Buzët e gotës, shkëlqejnë në dritëhënë
si brisk i lakuar, – a mundem në buzë ta afroj
edhe pse kam etje dhe digjem, përvëluar?!…
– E shikon?!…
kam ende dëshirë për krahasime – vetëm kjo më ka mbetur,
vetëm kjo më bind, se nuk mungoj.
Më ler, të vij me ty!
Herë-herë, kam përshtypjen… kur nis e bie mbrëmja,
se jashtë dritares sime, kalon zbutësi i arinjve!…
Për hunde bart ariun, plakë e të rënduar,
gëzofin mbushur gjemba e djajë dalë prej vulgu…
ngre pluhur, në çdo çap, në rrugën e mëhallës,
repluhur vetmitar, si hijet e një muzgu!…
Fëmijët, kthyer në shtëpi, janë ulur të hanë darkën…
s’i lenë të dalin më, në rrugë!…
por e dinë mirë… edhe mbas muresh, atje
si ecën plakë ariu… imagjinatë fëmije –
ariu i lodhur, vazhdon, çapit… në mënçuri vetmie,
pa ditur kurrë, ku shkon… edhe përse –
tani, është rënduar,
nuk mundet të kërcejë më, në këmbët e tij të pasme,
nuk mund të veshi vetë, skufjen e zbukuruar
të argëtojë fëmijët dhe të gjithë ata, ata… që s’dinë se ç’duan…
do thjesht një gjë ariu… të shtrihet, gjërë e gjatë,
ti lejë në bark ta shkelin, si për të fundit, lojë,
fuqinë shtazore, si dorëheqje t’ju a bëjë dhuratë,
qëndresë, ndaj ‘’interesave’’ të tyre…
unazave të buzëve, dhëmbët t’ju tregojë,
si rrebelim, ndaj dhimbjes… dhe ndaj jetës,
me aleat të sigurt vetëm vdekjen – qoftë kjo… edhe një vdekje e vonë, e ngratë
të fundmin rrebelim ndaj vdekjes, me vazhdimësi dhe mençuri vetë jetën,
që bën përpjetë, me dije dhe veprim, përmbi të tijin, të ndyrin, skllavërim.
Kush vallë mund ta lozë deri në fund, këtë lojë?!…
Edhe ariu, ngrihet prap dhe rrugëton
duke ju bindur kapistallit të vet, unazave dhe dhëmbëve,
duke ju buzëqeshur buzëçarë, qindarkave dalë prej ferrit
që fëmijët, të bukurit, i hedhin,
të mrekullueshmit dhe mosdyshuesit,
(të mrekullueshëm janë, se janë mosdyshues),
duke ju thënë bile, falemnderit!… Se, arinjtë q’u plakën,
të vetmen gjë, që kanë mësuar të thonë është,
falemnderit, falemnderit!
Më ler, të vij me ty!
Kjo shtëpi, më mbyt. Sidomos kuzhina,
është si një fund deti. Ibrikët të varur shkëlqejnë
si sy të mëdhenj, të rrumbullakët, sy peshqish mund të them,
pjatat lëvizin ngadalë, si meduza,
leshterikë dhe molusqe, kapen mbas flokëve të mi,
– si ti shqis… s’e di, nuk di, se si shqiten,
nuk mundem të notoj, të dal lart në sipërfaqe, pluskoj –
disku më bie nga dora memec, i pazë, – rrëzohem në theqafje
dhe shikoj bulëzat e mia, prej frymëmarrjes, tek ngjiten e ngjiten…
dhe mundohem të argëtohem, thjesht duke i parë
dhe pyes veten, ç’mund të thotë dikush, nëse gjendet mbi to
dhe i shikon këto bulëza,
mos vall dikush mbytet, a ndonjë polumbar, thellësitë eksploron?!…
Dhe vërtet, nuk janë të pakta çastet kur zbuloj
në thellësi mbytjesh, vetmie…
korale dhe margaritarë dhe thesare, anijesh vithisur,
takime të papritura, të së djeshmes, të së sotmes, të së ardhmes,
një vërtetim pothuaj, përjetësie,
një rrimbushje me frymë, një buzëqeshje pavdekësie siç i thonë,
një lumturi, një dehje, bile dhe entusiazëm,
korale dhe margaritarë dhe zefirë,
vetëm, që nuk di ti jap – jo i jap,
vetëm që s’e di në dinë ti marrin, – gjithsesi, unë i jap me dëshirë!
Më ler, të vij me ty!
Një minutë, xhaketën të marr,
është kohë e paqëndrueshme, duhet të ruhemi për Zotin!
ka brymë netëve, dhe hëna…
vërtet nuk e ndjen, që e shton të ftohtin?!…
Më lerr të të mbërthej këmishën – sa i fortë gjoksi yt,
sa e fortë hëna, – kolltuku, po them…
– dhe kur ngre filxhanin nga tavolina,
një vrimë heshtje ngelet poshtë, vërtet… prej nxitimit…
vendos shpejt pëllëmbën përmbi të,
të mos shikoj brenda – pastaj, vendos filxhanin, në vendin e vet,
dhe hënën, një vrimë në kafkë të njerëzimit, – mos shih brenda saj,
një forcë magnetike të tërheq – mos shiko, mos shikoni,
po ju flas, dëgjomëni – do të bini brenda!… Kjo maramendje honi,
e bukur e lehtë, – do të biesh –
hëna si një pus i mermertë,
ku veç hije dhe krahë memece lëvizin, zëra misteriozë – nuk i dëgjoni?!…
E thellë, e thellë rrënia,
e thellë, e thellë ngjitja,
statuja e etertë, timpan mes flatrash hapur,
e thellë, e thellë bamirësia e heshtur, e heshtjes,
ndriçimet e drithëruara të bregut përballë,
si përkundje brenda valës së vetvetes,
frymëmarrje oqeani, e rallë. Magjike, e lehtë,
kjo maramendje – kujdes, do të biesh!…
Mos më shiko mua,
unë, përkundjen kam vend –
Kështu, çdo buzëmbrëmje
kam pak dhimbje koke… e ca të marrura mendsh.
Shpesh, tek barnatorja shkoj, përballë, për ndonjë aspirinë,
herë pastaj, përtoj dhe mbes me dhimbje koke,
të dëgjoj mes muresh, atë zhaurimë të shurdhër
që bëjnë tubat e ujit, prej një tjetër epoke…
apo vendos dhe pjek ndonjë kafe, gjithmonë mendjeprishur
haroj… dhe i bëj dy…
– po tjetrën, kush ta pijë?!…
Kjo, ish vërtet shaka – e le thjesht, të ftohet…
herë i pi të dyja duke parë
nga dritarja, të gjelbërtin glob të barnatores,
si dritë jeshile e një treni të heshtur, që erdhi të më marë
mua, me gjithë shamia,
këpucët shkelur ters,
me çantën pis të zezë dhe gjithë vjershat e mia,
pa asnjë bagazh, çudi?!…
– ç’të bësh?!…
Më ler, të vij me ty!
‘’A, po ikën?!… Natënemirë!’’ Jo, nuk do të vi. Natënemirë!
Unë mbas pak, do të dal. Të falemnderit! Sepse më në fund, më duhet,
të dal nga kjo, copë-copë shtëpi?!…
Duhet të shoh shoqërinë, – jo, jo hënën –
shoqërinë, me duart mbushur rozo, shoqërinë e mëditjes,
shoqërinë, që betohet për bukën dhe grushtin,
shoqërinë, që të gjithëve na duron mbi shpinë,
me shpirtngushtësinë tonë, urrejtjet, ligësinë…
ambiciet, paditurinë, pleqërinë –
të dëgjoj hapin e saj vigan pagdhirë…
të mos dëgjoj hapat e tua,
as të vetë Perëndisë, as hapat e mia. Natënemirë!
(Dhoma, errësohet. Duket se një re, e ka fshehur hënën papritur. Për një çast, a thua se një dorë ka ngritur volumin e radios në barin përballë, dëgjohet një frazë e njohur muzikore. Dhe aherë kuptova, se gjithë këtë skenë, e shoqëronte ëmbël, ‘’Sonata e Drithënës’’, vetëm pjesa e parë.
Djaloshi, do të jetë duke zbritur tashmë, me ravijëzimin e një buzëqeshjeje ironike, ndoshta, nostalgjike ndër buzët nazikë dhe me një ndjesi çlirimi. Kur të mbërijë, pikërisht, tek Shën – Nikolla, para se të zbresë shkallën e mermertë, do të qeshë – me një të qeshur të fortë e të papërmbajtur. Ndoshta E qeshura e tijë, nuk do të dëgjohet në kundërti me hënën… E vetmja kundërti që bie në sy, është se nuk ka kurfarë kundërtie. Djaloshi, do të heshtë, do të bëhet serioz dhe do të thotë: ‘’Rrënim i një Epoke!’’… Kështu pra, tërësisht i qetë, do të zbërthejë rishtaz këmishën dhe do të marrë udhë.
Sa për gruan me të zeza, nuk di nëse doli nga shtëpia përfundimisht. Dritëhëna, ndriçon sërish. Edhe në cepat e dhomës. Hijet shtrëngohen nën një pendesë të trishtë, pothuaj klithëse, jo kaq për jetën, sesa për rrëfimin e kotë. Dëgjoni?!… Radioja, vazhdon!…)

Gjirokastër: 26. O5. 2013.

 

Shqipëroi: Vasil Çuklla

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s